ANH HÙNG, LIỆT SĨ TRẦN VĂN ƠN (1931-1950)
Trần Văn Ơn sinh ngày 14/4/1931 tại làng Phước Thạnh, tống Hòa Quới, quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre). Từ nhỏ, Ơn cùng gia đình lên Sài Gòn sinh sống tại khu Hòa Hưng. Ông Trần Văn Nghĩa, cha của Ơn là một người có tinh thần yêu nước. Nhiều anh, chị trong gia đình Ơn tham gia cách mạng. Trong đó, chị Trần Thị Lễ là Công an xung phong hy sinh năm 1948, được công nhận liệt sĩ. Khi Cách mạng tháng Tám 1945 bùng nổ, Ơn đang học ở trường Pétrus Ký Sài Gòn (nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong) chuẩn bị thi tú tài. Với tấm lòng yêu nước và một chí khí cách mạng thiên bẩm, người thiếu niên 14 tuổi này đã nhận thức được những thời khắc hùng tráng, oanh liệt của dân tộc trên con đường đấu tranh với thực dân, phong kiến, giành lấy độc lập tự do, cùng với những tội ác dã man của quân giặc đối với đồng bào quê hương khi đàn áp phong trào cách mạng.
Trần Văn Ơn được đánh giá là một học sinh chăm ngoan, hiếu nghĩa, lễ độ với cha mẹ, thầy cô và là một người thích tham gia hoạt động xã hội. Từ sớm, anh đã là người dẫn dắt phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh nhà trường. Ngày 23/11/1949, Sài Gòn nổ ra cuộc bãi khóa của học sinh đòi trả tự do cho những học sinh bị bắt và phản đối chính sách khủng bố học sinh trong học đường. Phong trào đã nhanh chóng lan ra nhiều tỉnh, thành trong cả nước.
Tiếp theo, ngày 9/1/1950, nổ ra cuộc biểu tình lớn ở Sài Gòn. Hàng ngàn học sinh kéo đến dinh Thủ tướng bù nhìn Trần Văn Hữu đòi thả ngay các học sinh, sinh viên bị bắt. Trần Văn Ơn là một trong các thành viên lãnh đạo cuộc đấu tranh này. Cuộc đấu tranh diễn ra rất quyết liệt, mặc cho chính quyền Trần Văn Hữu nhiều lần đe dọa. Hơn 12 giờ cùng ngày, thực dân Pháp ra lệnh dùng vũ lực đàn áp dã man cuộc biểu tình; binh lính, cảnh sát ném lựu đạn cay, đánh đập và phun vòi rồng nhưng vẫn không đẩy lùi được học sinh. Cuối cùng, chúng nổ súng bắn vào đoàn biểu tình. Nhiều học sinh trúng đạn ngã gục, trong đó có Trần Văn Ơn. Anh hy sinh vào chiều ngày 9/1/1950, khi vừa 19 tuổi. Lực lượng công nhân, học sinh, y bác sĩ ở Sài Gòn đã bảo vệ thi thể Trần Văn Ơn, không cho địch lấy đem đi phi tang. Cái chết của anh và những người bạn khác đã gây nên xúc động lớn và thổi bùng làn sóng mạnh mẽ của học sinh, sinh viên và cả xã hội phản đối thực dân Pháp và tay sai. Từ sự kiện này, nhạc sĩ Lê Thương Ngô Đình Hộ (1914 - 1996) đã sáng tác bài Học sinh hành khúc, được xem như một bản tuyên ngôn của phong trào học sinh Việt Nam năm 1950 tại Sài Gòn.
Ngày 12/1/1950, đám tang Trần Văn Ơn được cử hành trọng thể. Hàng trăm ngàn người đã kết thành đoàn đưa anh về nơi an nghỉ. Có khoảng 300 vòng hoa được gửi đến viếng anh. Nhiều cửa hàng, hiệu buôn cũng tạm nghỉ để tham gia đưa tiễn anh, đám tang trở thành cuộc biểu dương lực lượng của đồng bào yêu nước Sài Gòn -Chợ Lớn chống lại chính quyền thực dân Pháp.
Sự hy sinh anh dũng của Trần Văn Ơn đã góp phần nâng cao tinh thần yêu nước, yêu độc lập tự do của nhân dân nói chung và của học sinh sinh viên nói riêng, kiên quyết đấu tranh với quân xâm lược Pháp và chính quyền bù nhìn tay sai.
Từ đó, ngày 9/1/1950 được lấy làm Ngày kỷ niệm của học sinh, sinh viên hàng năm trong cả nước. Anh được công nhận là liệt sĩ vào đầu năm 1979. Tháng 3/2000, Trần Văn Ơn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Nhằm giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ, tỉnh Bến Tre đã cho xây dựng Nhà lưu niệm Trần Văn Ơn tại quê nhà ở xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành. Nơi đây, giữa khu đất rộng lớn, nhà lưu niệm trồng nhiều cây xanh, hoa tươi bốn mùa, tiếng chim kêu vang, du khách thường đến thắp nhang tưởng nhớ về anh.
Hiện nay, có nhiều tỉnh, thành lấy tên anh đặt cho tên đường, tên trường như Bến Tre, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đà Nẵng, Đồng Nai, Quảng Bình, Hải Phòng,... Tên anh còn được Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đặt cho giải thưởng dành cho học sinh khối chuyên nghiệp và dạy nghề.
