ANH HÙNG LIỆT SĨ TRẦN VĂN ƠN (1931 – 1950) – NGỌN ĐUỐC TRẺ TRONG PHONG TRÀO HỌC SINH – SINH VIÊN SÀI GÒN VÀ BIỂU TƯỢNG BẤT KHUẤT CỦA TUỔI TRẺ VIỆT NAM
Từ một học sinh trung học yêu nước đất Bến Tre đến người đi đầu ngã xuống trước làn đạn của cảnh sát thực dân Pháp để bảo vệ bạn bè, Anh hùng Liệt sĩ Trần Văn Ơn là ngọn cờ hiệu triệu lương tri và lòng yêu nước của hàng chục vạn đồng bào Nam Bộ. Sự hy sinh kiên cường của anh vào ngày 9 tháng 1 năm 1950 đã thổi bùng làn sóng đấu tranh chính trị ngay giữa lòng Sài Gòn, đưa ngày này trở thành Ngày truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam.
XUẤT THÂN, GIA ĐÌNH VÀ NHỮNG NĂM THÁNG HỌC TẬP TẠI TRƯỜNG PETRUS KÝ
Trần Văn Ơn sinh ngày 29/5/1931 tại làng Vĩnh Hựu, quận Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc xã Vĩnh Hựu, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang), nhưng quê gốc tại tỉnh Bến Tre.
Truyền thống gia đình: Thân phụ là cụ Trần Văn Nghĩa, một công chức ngành bưu điện liêm khiết; thân mẫu là bà Huỳnh Thị Tược. Gia đình ông có truyền thống yêu nước sâu sắc, các anh chị em đều sớm giác ngộ và tham gia các phong trào cứu quốc hoặc thoát ly ra chiến khu.
Học sinh ưu tú Trường Petrus Ký:
Sau khi học tiểu học tại quê nhà, anh thi đỗ vào Trường Trung học Petrus Ký (nay là Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh) – trung tâm đào tạo học sinh danh tiếng bậc nhất miền Nam thời bấy giờ.
Tư chất và lối sống: Trần Văn Ơn là một học sinh chăm ngoan, học giỏi đều các môn, đặc biệt có năng khiếu về hội họa, thể thao và tính cách hòa nhã, luôn sẵn lòng giúp đỡ bạn bè cùng lớp, được thầy yêu bạn mến.
THAM GIA ĐOÀN HỌC SINH CỨU QUỐC VÀ DẪN ĐẦU PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CÔNG KHAI
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và khi thực dân Pháp quay lại đánh chiếm Sài Gòn, phong trào đấu tranh bí mật và công khai của học sinh – sinh viên các trường trung học bùng nổ mạnh mẽ:
Gia nhập tổ chức Cứu quốc: Năm 1947, khi mới 16 tuổi, Trần Văn Ơn bí mật gia nhập Hội Học sinh Cứu quốc Nam Bộ. Anh là thành viên nòng cốt chỉ đạo phong trào đấu tranh của học sinh Trường Petrus Ký.
Nhiệm vụ tuyên truyền và giao liên: Anh nhận trách nhiệm rải truyền đơn, chuyển tài liệu mật, vận động tài chính và đưa đón các cán bộ Việt Minh từ nội thành ra chiến khu an toàn.
Đấu tranh bãi khóa, đòi quyền lợi dân sinh: Năm học 1949 – 1950, anh bước vào năm thứ ba bậc thành chung (lớp Première). Dưới sự tổ chức của anh và các đồng chí trong hội, học sinh Petrus Ký liên tục tổ chức các phong trào bãi khóa đòi trả tự do cho các học sinh bị bắt giam, phản đối chính quyền bù nhìn ép học sinh đóng học phí vô lý và đòi quyền được học chữ Quốc ngữ.
NGÀY 9 THÁNG 1 NĂM 1950: CUỘC BIỂU TÌNH LỊCH SỬ VÀ SỰ HY SINH QUẢ CẢM
Đầu năm 1950, phong trào đấu tranh đòi thả tự do cho các học sinh bị giam cầm dâng cao đỉnh điểm:
Cuộc biểu tình quy mô lớn: Sáng ngày 9/1/1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên các trường lớn ở Sài Gòn (Petrus Ký, Gia Long, Huỳnh Khương Ninh, Marie Curie, Taberd, Trường Kỹ thuật Cao Thắng...) cùng đông đảo giáo viên kéo đến tập trung trước Dinh Thủ hiến Nam phần (nay là Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, đường Lý Tự Trọng) để đưa yêu sách: đòi bảo đảm an ninh cho học sinh, thả các học sinh bị bắt vô cớ và mở lại trường học.
Giữ vững hàng ngũ trước đòn thù:
Chính quyền tay sai và thực dân Pháp không giải quyết yêu sách mà huy động một lực lượng cảnh sát, binh lính hùng hậu mang theo dùi cui, súng ngắn, vòi rồng và lựu đạn cay đàn áp dã man đoàn biểu tình tay không.
Che chắn cho bạn bè và trúng đạn giặc:
Trong lúc hỗn loạn, nhận thấy các nữ sinh và các em học sinh nhỏ tuổi bị dồn vào chân tường, Trần Văn Ơn cùng một số thanh niên can trường đã dũng cảm đứng ra phía trước làm lá chắn, dùng đá gạch và vật cản chống trả lại sự hung bạo của quân cảnh sát để đồng đội rút lui an toàn.
Trong lúc đang cố gắng dìu một học sinh nhỏ trèo qua hàng rào sắt, một tên cảnh sát Pháp đã áp sát và bắn thẳng vào bụng anh. Viên đạn hiểm ác xuyên qua ổ bụng khiến anh gục xuống trên vũng máu.
Anh được đồng đội đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhưng do vết thương quá nặng, người thanh niên 19 tuổi đã trút hơi thở cuối cùng vào chiều cùng ngày – ngày 9/1/1950.
ĐÁM TANG HƠN NỬA TRIỆU NGƯỜI LÀM RUNG CHUYỂN CHÍNH QUYỀN THỰC DÂN
Sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã châm ngòi cho ngọn lửa căm phẫn sục sôi trong toàn thể nhân dân miền Nam:
Ngày 12/1/1950 – Đám tang lịch sử:
Lễ truy điệu và tiễn đưa liệt sĩ Trần Văn Ơn biến thành một cuộc biểu dương lực lượng chính trị khổng lồ chưa từng có tại Sài Gòn – Chợ Lớn. Hơn 300.000 người (nhiều tài liệu ghi nhận gần 500.000 người gồm học sinh, sinh viên, công nhân, tiểu thương, trí thức và đồng bào mọi tầng lớp) đã đổ ra đường tiễn đưa linh cữu anh từ Trường Petrus Ký về Nghĩa trang Đất Thánh Tây (nay là Công viên Lê Thị Riêng).
Bãi thị, bãi khóa toàn thành phố:
Các cửa hàng đóng cửa, xe buýt ngừng chạy, học sinh toàn thành phố bãi khóa, các nhà máy đình công. Cả Sài Gòn chìm trong bầu không khí trang nghiêm, uất hận và rực lửa đấu tranh. Nhiều trí thức lớn như Luật sư Nguyễn Hữu Thọ đã tham gia đi đầu đoàn tiễn biệt.
Điếu văn tại lễ tang vang lên đanh thép: "Cái chết của anh không phải là sự kết thúc, mà là sự bắt đầu của một làn sóng đấu tranh mới!".
BIỂU TƯỢNG VÀ VINH DANH LỊCH SỬ
Hành động quả cảm của Trần Văn Ơn đã khắc sâu vào lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam:
Ngày truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam:
Tháng 2/1950, tại Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất họp tại chiến khu Việt Bắc, Hội nghị đã chính thức quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam.
Danh hiệu cao quý:
Ghi nhận sự hy sinh anh dũng vì độc lập dân tộc, ngày 23/2/2000, liệt sĩ Trần Văn Ơn được Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Biểu tượng bất tử: Tên tuổi của anh được trang trọng đặt cho các trường học, khu tưởng niệm và những con đường lớn tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Tiền Giang, Bến Tre, Đà Nẵng và nhiều tỉnh thành trên cả nước. Hình ảnh người học sinh hiên ngang che chắn cho bè bạn mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho tinh thần dấn thân, lý tưởng sống cao đẹp của các thế hệ tuổi trẻ Việt Nam.
