Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn - Tấm áo trắng giữa làn đạn Sài Gòn

Liệt sĩ Trần Văn Ơn sinh ra trong một gia đình nghèo tại xã Vĩnh Hựu, quận Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang; gốc gia đình ở Bến Tre). Lớn lên trong bối cảnh đất nước bị giặc ngoại xâm chiếm đóng, anh sớm giác ngộ cách mạng và tích cực tham gia các hoạt động yêu nước khi đang là học sinh năm thứ ba (năm thứ tư theo hệ Pháp cũ) của trường Trung học Pétrus Ký (nay là Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh). Là một học sinh chăm ngoan, học giỏi, Trần Văn Ơn được bạn bè và thầy cô vô cùng yêu mến. Anh tham gia Ban Chấp hành Hội đồng học sinh trường Pétrus Ký, kiêm phụ trách công tác liên lạc, phân phát truyền đơn bí mật, vận động học sinh các trường công lập và tư thục tại Sài Gòn – Chợ Lớn tham gia phong trào bãi khóa, đòi thả những học sinh bị chính quyền thực dân bắt giữ trái phép.

Sáng ngày 9/1/1950, một cuộc biểu tình quy mô lớn của hơn 2.000 học sinh, sinh viên các trường ở Sài Gòn – Chợ Lớn cùng nhiều giáo viên, nhân sĩ trí thức đã tập trung trước Dinh Thủ hiến Nam Việt (nay là Bảo tàng TP. Hồ Chí Minh trên đường Lý Tự Trọng) để đưa yêu sách: đòi bảo đảm an ninh cho học sinh, mở lại các trường học bị đóng cửa và trả tự do cho những học sinh bị giam cầm. Cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa nhưng chính quyền thực dân Pháp và chính quyền bù nhìn tay sai đã huy động lực lượng cảnh sát, lính lê dương trang bị dùi cui, súng đạn bao vây chặt các ngả đường. Đầu giờ chiều, khi đoàn đại biểu học sinh đang chờ câu trả lời chính thức, chính quyền tay sai bất ngờ ra lệnh cho cảnh sát và lính giải tỏa dùng vòi rồng, lựu đạn cay và gậy gộc lao vào đàn áp dã man đoàn biểu tình tay không tấc sắt. Trước sự tấn công dữ dội của kẻ thù, đoàn học sinh bị dồn ứ trước cổng sắt. Nhận thấy nhiều học sinh nhỏ tuổi và các bạn nữ bị ngã, có nguy cơ bị giẫm đạp và đánh đập dã man, Trần Văn Ơn đã không ngần ngại đứng chắn ở tuyến sau, dũng cảm dùng sức mình đẩy bung cánh cổng, hỗ trợ dìu các em nhỏ và bạn bè vượt qua bức tường rào thoát ra ngoài an toàn. Trong lúc anh đang cùng một số bạn bè nỗ lực kéo những học sinh bị kẹt lại qua rào, một tên cảnh sát đối phương đã nổ súng bắn thẳng vào đám đông. Viên đạn oan nghiệt găm trúng bụng người học trò 19 tuổi. Trần Văn Ơn ngã xuống trên vũng máu bên cạnh cổng trường, tay vẫn còn nắm chặt tay một người bạn nhỏ. Dù được đồng đội và người dân khẩn trương đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhưng do vết thương quá nặng, anh đã trút hơi thở cuối cùng vào chiều cùng ngày.

Sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã tạo nên một làn sóng căm phẫn sâu sắc trong lòng nhân dân Sài Gòn và khắp mọi miền đất nước. Tháng 2/1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày Truyền thống Học sinh – Sinh viên Việt Nam. Năm 2000, liệt sĩ Trần Văn Ơn đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của anh ngày nay được đặt trang trọng cho nhiều trường học và tuyến đường lớn trên khắp cả nước.

Nhìn lại câu chuyện của người học sinh Trần Văn Ơn vào ngày 9/1/1950, người đời sau cảm nhận được sự trong sáng tuyệt đối của lòng yêu nước. Anh không mang vũ khí, không mưu cầu danh lợi, hành động dang tay che chở cho đàn em trước làn đạn của bạo quyền xuất phát hoàn toàn từ tinh thần trượng nghĩa, tình bạn bè và ý thức trách nhiệm của một người công dân trẻ tuổi trước nỗi đau của dân tộc. Hình ảnh tấm áo trắng học trò thấm đẫm máu đào của Trần Văn Ơn năm xưa mãi là một nốt lặng bi tráng, nhắc nhở các thế hệ học sinh, sinh viên hôm nay về lý tưởng sống cao đẹp và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của non sông.