ANH HÙNG LIỆT SĨ TRƯƠNG PHÁP – NGƯỜI CON BẤT TỬ CỦA BIỂN NHẬT LỆ
Khi đến Đồng Hới và dừng chân bên bãi biển Nhật Lệ xanh ngắt, du khách dễ dàng bắt gặp con đường mang tên Trương Pháp – một cái tên đã đi vào lịch sử như biểu tượng của lòng dũng cảm và tinh thần kiên cường của con người Quảng Bình. Ít ai biết rằng, đằng sau tên gọi giản dị ấy là câu chuyện cảm động về một người chiến sĩ dân quân đã anh dũng ngã xuống giữa thời khắc khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, để bảo vệ mảnh đất quê hương mình.
Năm 1964, tình hình chiến sự trên cả nước vô cùng căng thẳng. Trước nguy cơ thất bại của “chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ điên cuồng mở rộng hoạt động quân sự ra miền Bắc, tổ chức nhiều vụ phá hoại, khiêu khích với âm mưu làm lung lay ý chí kháng chiến của nhân dân ta. Thị xã Đồng Hới, với vị trí chiến lược nằm giữa miền Trung, trở thành một trong những điểm nóng bị địch nhắm đến. Thôn Đồng Thành ( nay là Tổ dân phố 7 Hải Thành, phường Đồng Hới) – nơi án ngữ cửa biển Nhật Lệ – được xem là tuyến phòng thủ trọng yếu bảo vệ trung tâm thị xã.
Nhận thức rõ tầm quan trọng ấy, quân và dân Đồng Hới, đặc biệt là lực lượng dân quân Hải Thành, luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu. Đêm ngày, họ canh gác, tuần tra, bảo vệ vùng biển quê hương, quyết tâm không để kẻ thù xâm phạm dù chỉ một tấc đất. Và chính trong bối cảnh ấy, một trận đánh lịch sử đã diễn ra – trận đánh khắc sâu tên tuổi người chiến sĩ dân quân trẻ Trương Pháp vào trang sử hào hùng của quê hương.
Hồi 22 giờ ngày 30/6/1964 khi ngư dân đang neo thuyền câu cá ngoài cửa biển Nhật Lệ thì nghe tiếng máy tàu thủy rì rì mỗi lúc một to. Nghi ngờ có tàu chiến địch, với tinh thần cảnh giác cao độ, ngư dân nhanh chóng nhổ neo chèo thuyền vào bờ, đồng thời báo cáo với Đồn Công an vũ trang Nhật Lệ tổ chức lực lượng dân quân chia làm 2 tổ tuần tra ven biển. Tổ thứ nhất gồm các đồng chí: Hoàng Hoa Tương, Trần Thị Nồng, Hồ Thị Lô cùng 2 chiến sỹ Công an vũ trang đi dọc theo bờ cát, không phát hiện địch, chỉ thấy một số dấu chân lạ nên quay về báo cáo. Tổ thứ hai gồm đồng chí Trần Thanh Hồng, Nguyễn Văn Hai, Nguyễn Ngọc Trúc và một chiến sỹ Công an vũ trang men theo rừng dương đi ra thì bất ngờ gặp địch mai phục, chúng liền nổ súng khiến đồng chí Nguyễn Văn Hai hy sinh tại chỗ. Nghe tiếng súng nổ, trung đội dân quan Phan Tiến Dũng liền dẫn ngay tổ tăng cường đến chi viện. Cùng lúc này, tốp biệt kích Mỹ Ngụy hơn 20 tên đã tiến sâu vào rừng dương đặt súng DKZ bắn vào Nhà máy nước Đồng Hới, số còn lại làm nhiệm vụ cảnh giới. Nghe tiếng súng nổ ở phía ngoài, biết đã bị lộ, toán biệt kích của địch nhanh chóng bỏ chạy, vừa ra tới bìa rừng thì gặp ngay tổ du kích của ta. Mặc dù lực lượng mỏng, vũ khí thô sơ nhưng các chiến sỹ du kích chi viện giàu lòng yêu nước đã dũng cảm kiên cường chiến đấu đánh giáp la cà với địch. Bị tấn công bất ngờ, bọn biệt kích vội dạt ra tìm đường tháo chạy. Dưới ánh trăng hạ tuần đêm 21 tháng 5 âm lịch, nhìn rõ bọn địch xúm lại cố kéo theo mấy tên bị thương chạy thục mạng ra biển. Với tinh thần cương quyết không cho địch chạy thoát, chiến sỹ dân quân Trương Pháp đã lao lên vừa đuổi theo vừa hô to “Xung phong, bắt sống, bắt sống!”. Nhưng do lực lượng của ta quá mỏng không thể chi viện kịp nên anh đã dũng cảm hy sinh trên bờ sóng bởi hàng chục viên đạn của quân thù bắn vào người. Đồng chí Lê Văn Ngọc cũng đã anh dũng hy sinh trong trận đánh này.
Trận chiến chỉ diễn ra trong vài chục phút, nhưng chiến thắng vang dội. Lực lượng dân quân Hải Thành và Công an vũ trang Đồn Nhật Lệ với vũ khí thô sơ đã tiêu diệt và đẩy lùi toàn bộ toán biệt kích Mỹ - Ngụy - làm thất bại âm mưu phá hoại của địch.
Chiến công ấy không chỉ khẳng định tinh thần cảnh giác, ý chí kiên cường của quân dân Đồng Hới, mà còn là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của lòng yêu nước, của tinh thần “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ.”
Để tưởng nhớ công lao to lớn và tấm gương chiến đấu anh dũng của các liệt sĩ, đặc biệt là anh hùng liệt sĩ Trương Pháp, sau ngày đất nước thống nhất, Đài tưởng niệm 30/6/1964 đã được dựng lên ngay tại trung tâm bãi biển Nhật Lệ – nơi máu anh đã đổ xuống.
Ngày nay, đứng giữa biển trời xanh biếc, nhìn sóng vỗ miên man bên tượng đài liệt sĩ, chúng ta – những người đoàn viên, thanh niên thế hệ mới – càng thêm tự hào và biết ơn sâu sắc. Máu của cha anh đã nhuộm đỏ từng hạt cát, để hôm nay chúng ta được sống trong hòa bình, được hát vang giữa trời tự do.
