ANH HÙNG, LIỆT SĨ VÕ VĂN MẪN (1939-1967)
Võ Văn Mẫn, sinh năm 1939 tại làng Mỹ Thạnh, quận Ba Tri (nay là xã Mỹ Thạnh, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre), trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha là ông Võ Ngươn Hanh, Phó Bí thư Huyện ủy Ba Tri bị giặc Pháp giết năm 1952. Võ Văn Mẫn thể hiện lòng yêu nước sâu sắc từ khi còn nhỏ. Tập kết ra Bắc sau Hiệp định Genève, anh học ở Trường Học sinh miền Nam. Tháng 2/1959, anh tình nguyện gia nhập quân đội, được cử đi học lái máy bay ở nước ngoài.
Tháng 9/1965, Võ Văn Mẫn về nước trong bối cảnh đế quốc Mỹ đang mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân ở miền Bắc.
Anh xung phong tham gia chiến đấu và luôn thể hiện tinh thần dũng cảm, không bao giờ chùn bước trước kẻ thù. Đồng đội nhận xét Võ Văn Mẫn bay rất giỏi, kỹ thuật xạ kích xuất sắc, luôn phấn đấu học và làm theo lời Bác Hồ dạy: "... Phải nắm lấy thắt lưng địch mà đánh như quân giải phóng miền Nam. Em đã im lặng để suy nghĩ lời dạy của Bác. Mình không làm được như Anh hùng Huỳnh Văn Đảnh một phát đạn một tên giặc, thì cũng cố gắng một loạt là dứt điểm.”
Với thành tích đạt được, anh được phong quân hàm thượng úy phi công Mig-17. Ngày 19/7/1966, anh cùng biên đội chiến đấu trên vùng trời Vĩnh Phú, bắn rơi 2 máy bay F105 của Mỹ. Cá nhân anh bắn rơi 1 chiếc. Ngày 5/9/1966, anh tiếp tục cùng biên đội chiến đấu trên vùng trời Nam Định, diệt gọn một tốp 2 chiếc F8 (rơi tại chỗ), trong đó có 1 chiếc do anh bắn rơi. Ngày 16/9/1966, anh cùng với biên đội chiến đấu với 30 máy bay địch, bắn rơi 6 chiếc (anh bắn rơi 2 chiếc). Khi máy bay bị trúng đạn, Võ Văn Mẫn còn quần vòng với địch để bảo vệ đồng đội nhảy dù, rồi lại về hạ cánh an toàn. Anh hy sinh ngày 14/5/1967, trong một trận không chiến với phi đội ném bom của Mỹ trên vùng trời miền Bắc Tổ quốc.
Hôm ấy, trời đầy mây. Biên đội của Mẫn gồm: Võ Văn Mẫn, Hà Bôn, Nguyễn Thế Hôn và Lê Hải. Họ thức dậy từ 4 giờ sáng tiếp nhận máy bay tại sân bay Hòa Lạc, tỉnh Sơn Tây và sẵn sàng cất cánh khi có lệnh.
Lúc này, phi cơ của không quân Mỹ từ sân bay U-đơn và U-bon (Thái Lan) đã bay lên. Tất cả 12 tốp. Bọn chúng đã hình thành thế trận, có trong, có ngoài, có cao, có thấp. Đây là trận đánh lớn và có tầm quan trọng quyết định, mở đầu cho đợt tập kích lần thứ ba của địch vào Hà Nội với một lực lượng ném bom và tiêm kích hùng hậu, nhiều binh chủng hợp thành. Bọn chúng đang bay trên bầu trời, cách Hà Nội không xa.
Mẫn và biên đội đã bay lên chặn địch. Đến cự ly khá gần, phi công Mỹ phát hiện có Mig áp sát, 24 chiếc F105 vội vứt hết bom tháo chạy. Phi công Nguyễn Thế Hôn đuổi theo và đã bắn rơi 1 chiếc F105.
Mẫn nhắc biên đội cơ động chuẩn bị xạ kích do có những chiếc F4 tiêm kích đã kịp đến giải vây cho bọn F105. Mẫn lao vào chiếc F105 gần nhất, nhưng không kịp bắn. Anh phải cơ động tránh 4 quả tên lửa của hai chiếc F4. Tên phi công Mỹ biết Mig bám, cố thoát ra. Nhưng Mẫn đã cho nó vào vòng ngắm. Một chùm đạn 37 ly của anh đã trúng chiếc F4. Nó bốc cháy và lao đầu xuống núi gần khu vực Sông Đà.
Bốn chiếc Mig-17 ngoan cường, đương đầu với trên 30 chiếc F4. Những làn khói trắng, ngoằn ngoèo của những quả tên lửa Mỹ gần như dày đặc cả vùng trời, vẫn không sao quật ngã được ý chỉ gang thép của Mẫn và biên đội. Trận không chiến diễn ra khá lâu, thời gian không còn nhiều, nếu không thoát khỏi khu vực chiến đấu, có thể các anh phải nhảy dù, vì lượng dầu sắp cạn.
Tình hình mỗi lúc trở nên ác liệt và khó khăn thêm. Phía ta và Mỹ đều ghìm nhau, không ai dám sơ hở. Bốn chiếc Mig đan cài xen kẽ với những chiếc F4. Bọn chúng ỷ đông, tấn công ta từ trên cao và phía ngoài tới.
Hôn và Hải cố ghìm máy bay Mỹ xuống sát mây. Mẫn và Bôn vẫn ở trên cao hơn. Bất ngờ, chiếc Mig của Hôn bốc cháy và đâm xuống rất nhanh. Hôn đã hy sinh. Còn Hải lợi dụng địa hình, bay dưới núi, dọc theo sông, sát ngọn cây, về sân bay hạ cánh.
Mẫn biết Hôn đã hy sinh, Hải bay về được. Tên lửa Mỹ đã bắn với số lượng chưa từng có, khắp bầu trời, ở đâu cũng thấy, hết vệt khói trắng này, đến vệt khói trắng khác. Mẫn và Bôn như một cặp bay huyền thoại, vừa né tránh tên lửa Mỹ vừa tấn công chớp nhoáng vào bọn F4.
Hai chiếc Mig lúc lượn bên trái, lúc vòng gấp qua bên phải, lúc kéo cao, lúc xuống thấp, hùng dũng và tự tin. Mẫn biết, với cách bay của anh, máy bay Mỹ chẳng làm gì được. Nhưng, thời gian và lượng dầu sắp hết, anh quyết định ở lại một mình và ra lệnh cho Bôn rút lui.
Bôn biết chỉ huy muốn mình trở về an toàn. Nhưng anh không nỡ để người chỉ huy "đơn thương độc mã", trong khi quân Mỹ rất hung hăng. Anh tiếp tục chiến đấu và quả tên lửa của địch suýt bắn trúng anh. Mẫn buộc phải ra lệnh gay gắt hơn. Cuối cùng, Bôn miễn cưỡng rút lui, đáp xuống sân bay Hòa Lạc. Trong khi đó, trạm điều khiển mặt đất nhận được một báo cáo của Mẫn: “Đã bắn trúng..." Nhưng lời nói chưa trọn vẹn, mọi liên lạc với anh đều tắt ngấm. Mẫn đã trúng phi đạn của địch, anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi và chưa lập gia đình.
Một ngày sau đó, đồng đội tìm đưa thi thể Mẫn và Hôn về. Được biết, anh đã bị 4 chiếc F4 đồng loạt phóng 8 quả tên lửa. Chiếc Mig của anh rơi xuống một vị trí thuộc huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.
Sau khi anh hy sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng anh Huân chương Quân công. Năm 2000, anh được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Phần mộ của anh được nhân dân địa phương chăm nom hương khói. Đến năm 1992, đồng đội cùng mẹ anh đã cải táng hài cốt về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Bến Tre, chôn cất bên cạnh mộ liệt sĩ Đồng Văn Đe(1), Hai anh ở hai hàng so le như biên đội hai chiếc Mig năm nào.
Liệt sĩ Đồng Văn Đe, con trai đầu của Trung tướng Đồng Văn Cống. Anh là một sĩ quan phi công tài năng, dũng cảm, lập nhiều chiến công xuất sắc trong Quân chủng Không quân nhân dân Việt Nam. Trong trận không chiến ngày 14/12/1966, anh tham gia biên đội Mig-21 phục kích, bắn rơi 3 chiếc F.105 của Mỹ, trong đó, anh trực tiếp bắn rơi 2 chiếc. Anh hy sinh trong một trận không chiến khác với phi công Mỹ
