Anh hùng liệt sĩ Vừ A Dính (1934 – 1949) là một thiếu niên người dân tộc Mông tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam
Tiểu sử tóm tắt
Năm sinh - Năm mất: 12 tháng 9, 1934 – 15 tháng 6, 1949 (hy sinh khi chưa tròn 15 tuổi).
Dân tộc: Mông.
Quê quán: Bản Đề Chia (hoặc Phiêng Pi), xã Pú Nhung, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu (nay thuộc tỉnh Điện Biên).
Gia đình: Cha là Vừ Chống Lầu, mẹ là Sùng Thị Plây; sinh ra trong gia đình giàu truyền thống yêu nước
Quá trình hoạt động cách mạng và hy sinh
Năm 1947 (13 tuổi): Vừ A Dính tham gia làm giao liên cho Đội vũ trang huyện Tuần Giáo, nhận nhiệm vụ đưa thư từ, tài liệu, tiếp tế lương thực và đạn dược.
Tháng 6 năm 1949: Trong một lần làm nhiệm vụ tiếp tế và trên đường trở về, anh bị quân Pháp phục kích và bắt giữ.
Quá trình tra tấn: Dù bị thực dân Pháp tra tấn dã man suốt nhiều ngày, Vừ A Dính kiên quyết không khai báo, bảo vệ an toàn cho cán bộ và tổ chức cách mạng.
Sự hy sinh: Bất lực trước khí tiết của cậu bé 14 tuổi, ngày 15 tháng 6 năm 1949, thực dân Pháp đã xử bắn anh bên gốc cây đào cổ thụ tại Khe Trúc (gần đồn Bản Chăn)
Các hình thức tôn vinh và ghi nhận
Năm 1951: Được Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam tuyên dương.
Năm 1952: Được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba.
Năm 2000: Được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Quỹ học बổng: Năm 1999, Quỹ học bổng Vừ A Dính được thành lập (do nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa khởi xướng) nhằm hỗ trợ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số và vùng biển đảo.
Văn học: Nhà văn Tô Hoài đã sáng tác cuốn sách nổi tiếng “Vừ A Dính” viết về tấm gương anh dũng của anh.
Trong tuần tháng 6 năm 1949, giặc Pháp huy động tổng lực quân lính từ các đồn trong khu vực để vây ráp hòng tiêu diệt đội vũ trang Tuần Giáo của Vừ A Dính. Gần một nghìn quân đổ về khu căn cứ Pú Nhung từ nhiều ngả đường. Một tốp giặc của đồn Bản Chăn dưới sự chỉ huy của một đội Tây đã bí mật phục kích ngay tại đầu một bản bỏ hoang gần Pú Nhung.
Hôm ấy trời mù sương, chỉ cách nhau vài bước chân mà không nhìn thấy nhau. Dính vừa bí mật gặp mẹ trở về. Sau lưng của Dính còn đeo trong bọc cả trăm viên đạn mà mẹ mới trao cho. Người Dính ướt đẫm sương. Vì trời giăng sương mù mịt nên rất khó quan sát. Dính bất ngờ rơi vào ổ phục kích của giặc mà không hay biết. Thằng đội Tây biết đây là một liên lạc cho du kích, y mừng hun. Nó hỏi: "Các ông tỉnh ở đâu ?" (giặc Pháp vẫn gọi cán bộ Việt Minh tỉnh Lai Châu là "ông tỉnh"). A Dính bình tĩnh trả lời: "Không biết !" Tên đội Tây gầm lên: "Cái bao đạn này mày mang về cho ông tỉnh bắn chúng tao mà mày không biết à ? Nói đi không tao bắn vỡ đầu mày bây giờ". Dính vẫn trả lời: "Không biết!" Tên đội Tây không giữ được bình tĩnh, nó xông vào đánh Dính túi bụi. Lũ giặc thay nhau đánh đập dã man Vừ A Dính đến tận trưa. Đánh chán địch lại hỏi, Dính vẫn chỉ trả lời hai từ "không biết!". Một tên lính ác ôn đã cầm báng súng đánh gãy một bên ống chân của Dính. Mặt tím bầm, môi sưng vù, chân bị gãy vô cùng đau đớn nhưng Dính cắn răng, nước mắt giàn giụa, miệng không hé một lời nào nữa. Đêm ấy, giặc trói Dính dưới một gốc đào giữa sương khuya lạnh buốt. Hôm sau, rồi đêm sau nữa giặc tiếp tục tra tấn và bỏ đói, bỏ khát Dính giữa rừng. Sự gan dạ của Vừ A Dính đã làm run sợ nhiều tên lính ngụy. Sáng ngày thứ ba kể từ khi bị bắt, tên đội Tây đến trước mặt Vừ A Dính dụ dỗ: "Nói một câu tao sẽ cho băng thuốc, chữa chân gãy cho mày, cho mày ăn uống tử tế và thưởng nhiều tiền nữa. Nói, ông tỉnh ở đâu ?" Dính vẫn trơ như đá không hé răng nửa lời. Thằng đội Tây gầm lên khi không khuất phục được một thằng bé. Nó hầm hầm bỏ đi. Những người Thái, người Mông, người Xá bị địch bắt đi ngang qua nhìn thấy cảnh tượng của Dính ai cũng dớm nước mắt. Bỗng Dính nhận ra một người làng. Dính vội nhắn bằng tiếng Mông: "Cái túi tài liệu tôi giấu trong rừng, nhắn các anh ra lấy về". Gặp người quen nào Dính cũng nhắn như thế trước mặt lũ lính gác.
Thằng đội Tây ra lệnh cho đám lính: "Thằng bé này biết nhiều du kích lắm. Để nó bò đi mất thì chúng mày phải chết thay". Ban đêm chúng cắt cử tới bốn tên lính canh gác A Dính.
Biết mình khó qua khỏi bàn tay tàn ác của kẻ thù, sáng hôm khi thằng đội Tây vừa đến Vừ A Dính vờ gật đầu: "Biết biết!" Tên đội hô lính mang sữa, mang bánh lại nhưng Dính chỉ uống vài ngụm nước. "Làm cáng cho tao !". Dính nói với tên đội Tây.
Ròng rã một ngày trời Dính bắt bọn giặc khiêng mình đi hết ngọn núi này sang khu rừng khác nhưng vẫn chưa chịu chỉ vị trí đóng quân của bộ đội. Loanh quanh đến chiều tối Dính lại dẫn chúng trở về nơi xuất phát ban đầu. A Dính ngước nhìn bầu trời và núi rừng quê hương, mỉm cười. Biết bị lừa, thằng đội Tây gầm lên. Nó xả cả một băng đạn vào ngực Vừ A Dính. Sau đó nó sai treo xác Vừ A Dính lên cây đào cổ thụ. Giặc bí mật phục kích nhiều ngày tại đây hòng đón bắt đơn vị vũ trang của ta tới đưa xác Dính về. Hôm ấy là chiều tối ngày 15-6-1949. Vừ A Dính đã anh dũng hy sinh bên gốc cây đào cổ thụ ở Khe Trúc gần đồn Bản Chăn, khi chưa tròn 15 tuổi.
Sau nhiều ngày phục kích đón bắt lực lượng cách mạng xuất hiện không thành, bọn lính Pháp buộc phải rút quân về Tuần Giáo. Ngay cái đêm Vừ A Dính hy sinh, chứng kiến cái chết hiên ngang, anh dũng của Vừ A Dính, hơn mười tên lính ngụy đã bỏ trốn khỏi hàng ngũ của địch.
