Anh hùng Liệt sĩ Vũ Xuân Thiều: Từ ghế nhà trường Bách khoa đến "quả tên lửa thứ ba" diệt B-52

1. Tuổi trẻ Hà Thành và quyết định xếp bút nghiên rời giảng đường Bách khoa

Anh hùng Liệt sĩ Vũ Xuân Thiều sinh tháng 2 năm 1945, quê gốc tại xã Hải An, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, là con thứ 7 trong một gia đình có 10 người con lớn lên tại phố Đặng Dung, Hà Nội. Ngay từ thuở nhỏ, anh đã bộc lộ niềm say mê mãnh liệt với máy bay và bầu trời.

Năm 1965, khi đang là sinh viên năm thứ 3 khóa 7 ngành Vô tuyến điện thuộc Trường Đại học Bách khoa Hà Nội — thuộc diện được hoãn quân dịch để chuẩn bị trở thành kỹ sư — nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, anh đã giấu gia đình làm đơn tình nguyện đăng ký khám tuyển phi công. Dù từng bị loại ở lần khám đầu tiên do chấn thương xương quai xanh thời nhỏ, anh vẫn kiên trì tự rèn luyện môn "quay tròn" hằng ngày cho đến khi trúng tuyển. Sau khi vượt qua bài kiểm tra sức khỏe và được Đại học Bách khoa xét đặc cách tốt nghiệp, ngày 22/6/1965, anh chính thức nhập ngũ và lên đường sang Liên Xô học lái máy bay tiêm kích phản lực MiG-21.

2. Ý chí quyết chiến diệt "pháo đài bay" B-52

Năm 1968, sau khi hoàn thành xuất sắc khóa huấn luyện tại Liên Xô, Vũ Xuân Thiều trở về nước và được biên chế vào Trung đoàn Không quân Sao Đỏ (E921), sau đó chuyển sang Đại đội 9 bay đêm thuộc Trung đoàn 927 (Sư đoàn 371) — đơn vị tập trung những phi công có trình độ kỹ - thuật chiến thuật cao chuyên đánh đêm.

Trong thời gian Mỹ mở rộng đánh phá miền Bắc, anh liên tục viết thư gửi về cho gia đình thể hiện uất ức khi nhìn thành phố bị tàn phá và quyết tâm sắt đá. Trong lá thư ngày 16/4/1972, anh đã gửi gắm lời khẳng định: "Với B-52, tất cả đã sẵn sàng quyết chiến, bằng bất cứ giá nào cũng đánh, bất cứ điều kiện nào cũng đánh...". Trước trận chiến, anh còn chủ động đề xuất phương án công kích ở cự ly gần để đảm bảo tiêu diệt B-52 tại chỗ, đồng thời khẳn định với đồng đội: "Nếu hai quả tên lửa không hạ được nó, tôi sẽ làm quả tên lửa thứ ba".

3. Trận không chiến đêm 28/12/1972 và khoảnh khắc hóa thân thành "quả tên lửa thứ ba"

Đêm 28 tháng 12 năm 1972, trong Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không", Mỹ huy động hàng chục lượt máy bay B-52 cùng tiêm kích F-4 ồ ạt tấn công Hà Nội. Nhận lệnh từ Bộ Tư lệnh Không quân, lúc 21 giờ 41 phút, Thượng úy phi công Vũ Xuân Thiều điều khiển chiếc MiG-21 cất cánh bí mật từ sân bay dã chiến Cẩm Thủy (Thanh Hóa) vút lên bầu trời.

Dưới sự dẫn đường mưu trí của Sở chỉ huy qua làn nhiễu ra-đa dày đặc, anh vượt qua hàng rào tiêm kích bảo vệ của địch và tiếp cận được pháo đài bay B-52 trên vùng trời Sơn La. Nhận lệnh công kích, anh phóng liên tiếp 2 quả tên lửa. Chiếc B-52 trúng đạn bốc cháy nhưng do kích thước quá lớn nên vẫn cố lết tới trước để trút bom xuống Thủ đô. Trong cự ly quá gần, không chút nao núng, phi công Vũ Xuân Thiều đã nhấn ga tăng lực, quyết định đâm thẳng chiếc MiG-21 vào chiếc B-52. Một quầng lửa khổng lồ bùng sáng cả góc trời Sơn La; chiếc B-52 bị tiêu diệt hoàn toàn rơi xuống xã Tạ Khoa (Yên Châu, Sơn La), còn người phi công trẻ dũng cảm đã anh dũng hy sinh ở tuổi 27.

4. Tượng đài bất tử và sự vinh danh của Tổ quốc

Hành động biến chiếc MiG-21 thành "quả tên lửa thứ ba" của phi công Vũ Xuân Thiều đã đập tan niềm tự hào "bất khả xâm phạm" của không lực Mỹ, góp phần buộc chính quyền Mỹ phải chấm dứt cuộc tập kích chiến lược vào miền Bắc. Tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" trên bầu trời Hà Nội của anh đã trở thành một huyền thoại bất tử.

Ngày 20 tháng 12 năm 1994, anh đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hiện nay, tên của Anh hùng Liệt sĩ Vũ Xuân Thiều đã được trân trọng đặt cho một con phố tại quận Long Biên cùng ngôi trường THCS tại Thủ đô Hà Nội để các thế hệ mai sau luôn ghi nhớ và tự hào.