Anh hùng Liệt sỹ Hồ Thị Cúc
Hồ Thị Cúc sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, được bảy tháng tuổi thì cha chết trong trận đói năm 1945, lên hai thì mẹ tái giá, vì nghèo quá phải tìm nơi nương tựa. Không thể theo mẹ, Cúc sống trong tình yêu thương của ông nội, o Loan. Rồi ông nội qua đời. Từ ấy o cháu đùm bọc nhau, cô gái côi cút lớn dần lên, làm tất cả những việc của con nhà nông, chăn bò, cắt cỏ, hái củi... Cho đến khi chú Hồ Dũng đi bộ đội về, chú lập gia đình thì Hồ Thị Cúc về ở với chú mự, được chú mự coi như con gái lớn trong nhà.
Quê Cúc ở xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn Hà Tĩnh, một làng quê nhiều cây trái, nhất là cây tro (cọ) và cây chạc chìu mọc dài theo ngõ xóm, có mùi hương như hương hoa sữa. Đêm đêm, nhất là những đêm hè, hương hoa chạc chìu nồng nàn thấm đẫm cả những giấc mơ. Dòng sông Ngàn Phố trong xanh bốn mùa, mềm như một dải lụa vắt qua quê Cúc, là dòng sông của tuổi thơ Cúc. Quê Cúc còn có cầu Nầm, cách nhà Cúc một đoạn. Dưới đó nữa là chợ Choi, bán chè xanh, mía đỏ và nhiều nhất là mít và trám đen, o Loan đôi lần cũng đã cho Cúc đi chợ Tết.
Tuổi thơ của Cúc như vậy, dù được cô chú thương yêu đùm bọc nhưng vẫn lam lũ, không được đi học nhiều. Mười tám tuổi, Cúc đã là một cô thiếu nữ duyên dáng, tuy nhỏ người nhưng chăm làm, cẩn thận. Thấy Cúc đến tuổi gả chồng, có một người mự bên ngoại liền làm mối cho Cúc lấy anh Cứ, người Sơn Tây trong huyện. Đám cưới rất đơn sơ.
Rồi Cúc về nhà chồng trên con đò nhỏ ngược sông Ngàn Phố trong một buổi chiều lá cây hai bên bờ sông vàng như nhuộm. Chồng Cúc cũng mồ côi cả cha lẫn mẹ, lại bị bệnh tâm thần Nhà của đôi vợ chồng mới cưới là một cái lều tranh nép bên chân đồi. Cúc đã rơi nước mắt khi đứng trước gia cảnh nhà chồng nhưng nghĩ số phận đã vậy thì đành yêu thương nhau mà sống. Không ngờ chồng Cúc ngày nào cũng lên cơn, mỗi lần lên cơn là đập phá, đánh đập Cúc.
