LIỆT SĨ: NGUYỄN VĂN CÀN - NGƯỜI CON CỦA THÁI NGUYÊN
Có những con người chỉ sống chỉ hơn hai mươi năm trên cõi đời, nhưng dấu ấn họ để lại đủ để nhiều thế hệ sau mãi mãi nhắc tên bằng tất cả sự kính trọng và biết ơn. Có những cuộc đời khép lại khi tuổi xuân vừa chớm nở, nhưng lý tưởng và sự cống hiến lại mở ra một hành trình bất tận trong ký ức của dân tộc. Liệt sĩ Nguyễn Văn Càn, sinh năm 1949, quê hương Mỹ Hà - Phú Bình - Thái Nguyên, hy sinh ngày 03 tháng 3 năm 1971, là một trong những người con như thế.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Thời gian có thể phủ bụi lên những chiến hào năm cũ, có thể làm phai màu những bức ảnh đã ngả vàng, nhưng không bao giờ có thể xóa nhòa hình ảnh của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi ngôi mộ trong Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn là một câu chuyện, một cuộc đời, một bản anh hùng ca chưa bao giờ kết thúc. Trong hàng vạn phần mộ ấy, phần mộ số 5, BB, 18 là nơi yên nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Văn Càn – một con người đã hiến dâng tuổi trẻ của mình cho non sông đất nước.
Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của lòng yêu nước và ý chí bất khuất. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, biết bao lớp người đã nối tiếp nhau đứng lên khi Tổ quốc bị xâm lăng. Mỗi thời đại đều sản sinh những người anh hùng, nhưng điểm chung lớn nhất của họ không nằm ở địa vị hay xuất thân mà nằm ở tình yêu tha thiết dành cho quê hương. Sinh ra trong những năm đất nước còn nhiều khó khăn, Nguyễn Văn Càn lớn lên giữa một vùng quê giàu truyền thống cách mạng của tỉnh Thái Nguyên. Đó là mảnh đất từng nuôi giấu cán bộ, từng là hậu phương lớn trong những năm kháng chiến, nơi mỗi mái nhà đều thấm đẫm tinh thần yêu nước. Chính môi trường ấy đã hun đúc nên lý tưởng sống đẹp trong trái tim của biết bao thanh niên, trong đó có Nguyễn Văn Càn.
Thế hệ của ông lớn lên không có nhiều lựa chọn như thanh niên hôm nay. Khi đất nước bị chia cắt, khi tiếng bom còn vang trên bầu trời, khi hàng triệu người dân đang sống trong cảnh mất mát, thì khát vọng lớn nhất của tuổi trẻ chính là được góp sức bảo vệ Tổ quốc. Không ít người đã gác lại những ước mơ riêng, rời xa gia đình, tạm biệt quê hương để khoác lên mình màu áo lính. Có lẽ Nguyễn Văn Càn cũng đã ra đi trong một buổi sáng bình dị như thế. Phía sau bước chân của người lính trẻ là ánh mắt dõi theo của cha mẹ, là mái nhà đơn sơ nơi quê nghèo, là những cánh đồng đang mùa lúa chín, là con đường đất đỏ in dấu chân tuổi thơ. Phía trước là chiến trường đầy hiểm nguy, nơi cái chết và sự sống chỉ cách nhau trong gang tấc. Không ai bước vào chiến tranh mà không biết đến sự mất mát. Không ai cầm súng mà không hiểu rằng ngày trở về có thể sẽ không bao giờ đến. Thế nhưng điều kỳ diệu nhất của dân tộc Việt Nam trong những năm tháng ấy chính là hàng triệu người vẫn sẵn sàng lên đường. Họ không chiến đấu để trở thành anh hùng. Họ chiến đấu vì một niềm tin giản dị: đất nước phải được hòa bình. Sự hy sinh của Nguyễn Văn Càn ngày 03 tháng 3 năm 1971 khi mới hơn hai mươi tuổi, là minh chứng cho chân lý ấy. Một con người có thể ngã xuống nhưng lý tưởng thì không. Một trái tim có thể ngừng đập nhưng tình yêu nước sẽ tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đó cũng chính là sức mạnh đã làm nên chiến thắng của dân tộc Việt Nam.
Nhìn lại chặng đường lịch sử, chúng ta càng thấm thía giá trị của hòa bình. Hòa bình hôm nay không phải món quà ngẫu nhiên mà có. Đó là kết quả được đánh đổi bằng máu, nước mắt và tuổi thanh xuân của hàng triệu người con ưu tú của đất nước. Mỗi trang sử đều có bóng dáng của những người đã ngã xuống. Mỗi tấc đất bình yên hôm nay đều được vun đắp từ sự hy sinh thầm lặng ấy. Người ta thường nói, cái chết không phải là dấu chấm hết nếu con người còn được nhớ đến. Nguyễn Văn Càn đã ra đi từ năm 1971, nhưng tên tuổi của ông vẫn còn hiện diện trong danh sách những liệt sĩ của dân tộc, trong Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, trong ký ức của quê hương và trong lòng những người biết trân trọng lịch sử. Sự bất tử của một con người không nằm ở số năm được sống. Sự bất tử nằm ở giá trị mà cuộc đời ấy để lại. Đó chính là điều khiến mỗi lần đứng trước những hàng bia mộ trắng ở Trường Sơn, lòng người không khỏi nghẹn lại. Phía sau những dòng chữ khắc trên bia đá là biết bao ước mơ còn dang dở, biết bao mái ấm chưa kịp đoàn viên, biết bao tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường. Liệt sĩ Nguyễn Văn Càn là một trong những người đã viết nên bản hùng ca ấy bằng chính cuộc đời mình. Lịch sử dân tộc Việt Nam chưa bao giờ được viết chỉ bằng những chiến thắng trên bản đồ hay những con số thống kê trong sách sử. Lịch sử được viết bằng mồ hôi, nước mắt và máu của biết bao thế hệ người Việt Nam đã ngã xuống vì hai tiếng thiêng liêng: “Tổ quốc”.
Trong hàng triệu người con ưu tú ấy, liệt sĩ Nguyễn Văn Càn là một đại diện bình dị nhưng cao đẹp của lớp thanh niên Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Có một câu hỏi luôn day dứt mỗi khi chúng ta đứng trước những hàng bia mộ trắng ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn là: Điều gì đã khiến biết bao chàng trai mới ngoài đôi mươi sẵn sàng rời bỏ mái nhà thân yêu, chấp nhận đối mặt với bom đạn, thậm chí hiến dâng cả cuộc đời mình? Đó không phải là khát vọng lập công để được ghi danh trong sử sách. Cũng không phải mong muốn trở thành người hùng trong mắt người khác. Điều đưa họ ra chiến trường là một tình yêu nước giản dị mà mãnh liệt, là niềm tin son sắt rằng dân tộc Việt Nam nhất định phải được sống trong độc lập, tự do. Nguyễn Văn Càn đã sống trong những năm tháng đất nước bị chia cắt. Khi ấy, chiến tranh không còn là câu chuyện ở nơi xa mà hiện diện trong từng lá thư, từng bản tin, từng chuyến xe chở người ra mặt trận. Hàng vạn thanh niên cùng thế hệ ông đã lên đường với một lời hẹn ước giản dị: khi đất nước hòa bình sẽ trở về xây dựng quê hương. Nhưng không phải ai cũng có ngày trở về. Ngày 03 tháng 3 năm 1971, người chiến sĩ trẻ Nguyễn Văn Càn đã anh dũng hy sinh. Cuộc đời của ông dừng lại khi tuổi thanh xuân còn ở phía trước. Có thể ông chưa kịp thực hiện những ước mơ riêng, chưa kịp báo hiếu cha mẹ, chưa kịp dựng xây mái ấm của riêng mình. Những điều bình dị mà bao người ngày nay xem là hiển nhiên, với biết bao liệt sĩ lại mãi mãi trở thành điều không thể. Mỗi lần nghĩ đến điều đó, chúng ta càng hiểu sâu sắc hơn giá trị của hai chữ hòa bình. Hòa bình không chỉ là tiếng súng ngừng vang. Hòa bình là khi trẻ em được cắp sách đến trường trong tiếng trống khai giảng. Hòa bình là khi những cánh đồng không còn hằn dấu bom đạn. Hòa bình là khi mỗi gia đình được sum họp dưới một mái nhà.Và trên hết, hòa bình là thành quả được đánh đổi bằng tuổi xuân của những người như Nguyễn Văn Càn. Chính vì vậy, sự hy sinh của các anh không chỉ thuộc về quá khứ mà còn có ý nghĩa đối với hiện tại và tương lai. Đó là lời nhắc nhở rằng độc lập, tự do không phải điều tự nhiên mà có. Mỗi thế hệ đều phải biết gìn giữ bằng trách nhiệm, bằng lòng yêu nước và bằng những việc làm thiết thực.
Ngày nay, thế hệ trẻ Việt Nam không còn phải cầm súng ra chiến trường như cha anh năm xưa. Nhưng điều đó không có nghĩa là trách nhiệm đối với Tổ quốc đã nhẹ đi. Bảo vệ đất nước trong thời bình có nhiều cách khác nhau: học tập thật tốt, lao động sáng tạo, tuân thủ pháp luật, giữ gìn chủ quyền quốc gia, phát triển khoa học công nghệ, xây dựng nền kinh tế vững mạnh và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Lòng yêu nước trong thời đại mới không chỉ thể hiện ở những lời nói hào hùng mà còn được chứng minh bằng những hành động cụ thể mỗi ngày. Một học sinh chăm chỉ học tập, một người công nhân tận tụy với công việc, một bác sĩ hết lòng cứu chữa bệnh nhân, một chiến sĩ ngày đêm canh giữ biên cương… tất cả đều đang góp phần viết tiếp bản anh hùng ca của dân tộc theo cách của riêng mình. Đó cũng chính là cách tri ân thiết thực nhất đối với những người đã ngã xuống. Trong dòng chảy của lịch sử, mỗi người lính hy sinh đều như một hạt giống đỏ được gieo vào lòng đất mẹ. Từ sự hy sinh ấy đã nảy nở nên độc lập, tự do, thống nhất và phát triển. Nếu không có những con người như Nguyễn Văn Càn, sẽ không có một Việt Nam hòa bình để chúng ta học tập, làm việc và mơ ước như hôm nay.
Bởi vậy, tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ không chỉ dừng lại ở những nén hương trong ngày 27/7 hay những phút mặc niệm trong các buổi lễ. Điều quan trọng hơn là phải biến lòng biết ơn thành hành động. Đó là sống có lý tưởng, có trách nhiệm, biết cống hiến cho cộng đồng và luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên lợi ích cá nhân. Nguyễn Văn Càn đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Song chính sự ra đi ấy lại làm cho cuộc đời ông trở nên bất tử. Ông không còn hiện diện giữa chúng ta bằng hình hài, nhưng vẫn sống trong lịch sử dân tộc, trong lòng quê hương Thái Nguyên và trong niềm tri ân của biết bao thế hệ người Việt Nam.
Thời gian lùi xa nhưng lòng biết ơn không bao giờ phai nhạt. Tưởng nhớ liệt sĩ Nguyễn Văn Càn không chỉ là nhớ một con người đã ngã xuống mà còn là gìn giữ những giá trị cao đẹp của lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và khát vọng hòa bình. Mỗi thế hệ cần tiếp tục viết tiếp những trang sử vẻ vang bằng tri thức, đạo đức và trách nhiệm với cộng đồng, để sự hy sinh của các liệt sĩ luôn được đền đáp bằng một Việt Nam phát triển, nhân văn và giàu mạnh./.
