Anh hùng LLVT Ngô Quốc Trị - Người chỉ huy không trở về

Có những buổi chiều đứng bên bến sông Cổ Chiên, ông Lê Văn Hạnh vẫn nhớ đến người chỉ huy năm nào. Mặt nước hôm nay hiền hòa, nhưng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng chứng kiến biết bao chuyến vượt sông bí mật của bộ đội Trà Vinh.

"Mỗi lần hành quân qua sông, anh Trị luôn là người xuống xuồng sau cùng."

Ông Hạnh nói rồi lặng đi.

"Anh chỉ bước xuống khi chắc chắn tất cả anh em đã lên xuồng an toàn."

Đó là hình ảnh đầu tiên ông nhớ về Ngô Quốc Trị.

Ông kể rằng người chỉ huy ấy tham gia cách mạng từ rất sớm. Năm 1945, khi phong trào Thanh niên Tiền phong dấy lên mạnh mẽ ở Nam Bộ, chàng thanh niên Ngô Quốc Trị đã hăng hái gia nhập lực lượng, góp phần tham gia cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại thành phố Cần Thơ.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ông được phân công vào lực lượng Cộng hòa vệ binh – tiền thân của lực lượng vũ trang cách mạng ở Nam Bộ.

Ông Hạnh thường nghe các cán bộ lớn tuổi kể:

"Ngay từ những ngày đầu cầm súng, anh Trị đã là người rất nguyên tắc."

Ông luôn yêu cầu chiến sĩ giữ nghiêm kỷ luật.

Không lấy của dân một cây kim, sợi chỉ.

Không làm phiền nhân dân.

Ông nói:

"Muốn dân tin thì người lính phải sống xứng đáng với dân."

Năm 1954, theo sự phân công của tổ chức, Ngô Quốc Trị tập kết ra Bắc.

Nhờ năng lực quân sự nổi bật, ông được tuyển chọn sang học tại một trường võ bị ở Trung Quốc.

Những năm tháng học tập nơi đất bạn đã giúp ông tiếp cận nhiều phương pháp tổ chức và chỉ huy hiện đại.

Nhưng trong mỗi lá thư gửi về Nam, điều ông nhắc nhiều nhất không phải chuyện học hành.

Ông chỉ viết:

"Ngày trở về chắc không còn xa."

Tháng 7 năm 1961, mong ước ấy trở thành hiện thực.

Quân khu IX điều động ông trở lại chiến trường miền Nam, giữ chức Tỉnh đội phó Trà Vinh.

Ngày ông về đơn vị, ông Hạnh vẫn còn là một chiến sĩ trẻ.

"Anh mặc bộ quân phục đã bạc màu, chiếc ba lô cũ, nhìn chẳng khác gì một người lính bình thường."

Không ai nghĩ đó là một cán bộ vừa được đào tạo bài bản ở nước ngoài.

Điều khiến ông Hạnh kính phục nhất là cách Ngô Quốc Trị huấn luyện bộ đội.

Ông không chỉ dạy cách đánh.

Ông dạy cách nghĩ.

Trong mỗi buổi học, ông thường lấy cành cây vẽ xuống nền đất sơ đồ trận địa rồi hỏi:

"Nếu địch mạnh hơn thì các đồng chí làm gì?"

Mỗi người trả lời một cách.

Ông lắng nghe tất cả rồi mới phân tích.

Ông luôn nhắc:

"Chiến thắng không thuộc về người đông quân hơn.

Chiến thắng thuộc về người biết tận dụng địa hình và biết dựa vào dân."

Đó là bài học theo ông Hạnh suốt cả cuộc đời.

Những năm sau đó, Ngô Quốc Trị lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách như Trung đội trưởng Tiểu đoàn 401, Tỉnh đội trưởng Trà Vinh rồi Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 501.

Ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng trực tiếp xuống đơn vị.

Có lần trước một trận đánh lớn, cán bộ đề nghị ông ở sở chỉ huy để bảo đảm an toàn.

Ông chỉ cười:

"Người chỉ huy phải nhìn thấy chiến sĩ của mình chiến đấu."

Rồi ông đi cùng đội hình.

Chính vì thế, bộ đội ai cũng tin và quý ông.

Ông Hạnh nhớ nhất một trận đánh vào hệ thống phòng thủ của địch ở vùng ven Trà Vinh.

Trời mưa như trút nước.

Đường hành quân ngập bùn.

Có chiến sĩ bị sốt rét không còn đi nổi.

Ngô Quốc Trị lặng lẽ tháo ba lô của người lính ấy mang trên vai mình.

Suốt quãng đường dài, ông vừa đi vừa động viên:

"Cố lên.

Qua được trận này rồi mình sẽ về."

Không ai ngờ người chỉ huy cấp tỉnh lại âm thầm làm việc ấy.

Những năm 1967–1968, chiến trường miền Tây bước vào giai đoạn quyết liệt.

Chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, Ngô Quốc Trị gần như không có một đêm ngủ trọn.

Ông trực tiếp chỉ đạo xây dựng phương án tác chiến, tổ chức luyện tập cho các đơn vị và nhiều lần đi trinh sát thực địa.

Ông Hạnh kể:

"Có hôm anh em ngủ hết rồi, anh vẫn ngồi bên ngọn đèn dầu xem lại bản đồ."

Ông luôn nói:

"Một quyết định sai của người chỉ huy có thể khiến nhiều đồng đội không trở về."

Bởi vậy, ông cân nhắc rất kỹ từng phương án.

Khi Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 nổ ra, Ngô Quốc Trị trực tiếp có mặt ở những hướng tiến công quan trọng.

Tiếng súng vang lên khắp chiến trường.

Đơn vị chiến đấu liên tục nhiều ngày.

Có thời điểm địch phản kích dữ dội.

Một số cán bộ đề nghị rút bớt lực lượng.

Ông bình tĩnh phân tích tình hình rồi quyết định giữ vững đội hình, tạo điều kiện cho các mũi khác hoàn thành nhiệm vụ.

Ông Hạnh nhớ rất rõ hình ảnh ấy.

Giữa khói lửa mịt mù, người chỉ huy vẫn đứng cạnh chiếc bản đồ dã chiến.

Giọng ông không lớn.

Nhưng từng mệnh lệnh đều dứt khoát.

Năm 1969, trong một trận chiến ác liệt sau Mậu Thân, đơn vị của Ngô Quốc Trị bị quân địch bao vây.

Ông trực tiếp chỉ huy mở nhiều mũi đánh để đưa thương binh và chiến sĩ thoát khỏi vòng vây.

Đồng đội nhiều lần đề nghị ông rút trước.

Ông lắc đầu.

"Các đồng chí đi trước."

Ông tiếp tục ở lại chỉ huy.

Trong cuộc chiến đấu không cân sức ấy, người chỉ huy quả cảm đã anh dũng hy sinh.

Khi đồng đội quay lại tìm, ông vẫn nằm ở vị trí chỉ huy cuối cùng.

Bên cạnh là tấm bản đồ còn dang dở.

Sau ngày đất nước thống nhất, mỗi lần trở lại nghĩa trang liệt sĩ, ông Lê Văn Hạnh đều mang theo một cành hoa trắng.

Đứng trước phần mộ người chỉ huy cũ, ông khẽ nói:

"Anh từng hứa sẽ cùng anh em về trong ngày hòa bình.

Anh không về được.

Nhưng hòa bình thì đã đến."

Xa xa, những cánh đồng Trà Vinh trải dài trong nắng mới.

Tiếng trẻ em đến trường vang lên trên những con đường từng in dấu chân người lính.

Ông Hạnh mỉm cười.

Ông biết rằng, đó chính là điều Ngô Quốc Trị và biết bao đồng đội đã hy sinh để đổi lấy.

Cuộc đời của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Quốc Trị là hình ảnh tiêu biểu của lớp cán bộ quân sự trưởng thành từ Cách mạng Tháng Tám, được rèn luyện qua nhiều chiến trường và luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của đồng đội lên trên bản thân mình. Từ người thanh niên tham gia giành chính quyền ở Cần Thơ, người học viên quân sự nơi đất bạn đến vị chỉ huy kiên cường của lực lượng vũ trang Trà Vinh, ông đã hiến trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc. Hình ảnh người chỉ huy ở lại giữa vòng vây để đưa đồng đội thoát hiểm mãi là biểu tượng đẹp về bản lĩnh, trí tuệ và lòng trung dũng của người lính Việt Nam trong những năm tháng "thời hoa lửa".