Anh hùng LLVT Nguyễn Thị Ráo - Người giữ mạch nguồn giữa lòng dân

"Tôi nhớ chị Ba Thi không phải vì những huân chương sau này, mà vì đôi dép cao su đã mòn gót và chiếc nón lá lúc nào cũng đội lệch sang một bên."

Bà Lê Thị Bông mỉm cười khi nhắc đến Nguyễn Thị Ráo.

"Chị sống giản dị lắm, nhưng ý chí thì chẳng ai lay chuyển được."

Lần đầu bà Bông gặp Nguyễn Thị Ráo là vào năm 1948, khi cả hai cùng công tác trong Đoàn Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Trà Vinh. Lúc ấy, Ba Thi đã là một cán bộ dày dạn kinh nghiệm, được Tỉnh ủy tin tưởng giao giữ chức Đoàn phó Đoàn Phụ nữ Cứu quốc tỉnh, kiêm Bí thư Đảng đoàn.

Nhưng mỗi khi có người hỏi về mình, bà chỉ cười:

"Tôi cũng từ một cô gái làm liên lạc mà lớn lên thôi."

Quả thật, hành trình cách mạng của Nguyễn Thị Ráo bắt đầu rất sớm.

Năm 1940, khi phong trào đấu tranh đang âm thầm lan rộng ở vùng Càng Long, cô gái trẻ Nguyễn Thị Ráo được Chi bộ Nhị Long giác ngộ cách mạng. Huyện ủy Càng Long giao cho bà nhiệm vụ làm đầu mối liên lạc giữa Huyện ủy với ba xã Nhị Long, An Trường và Mỹ Trường để chuẩn bị hưởng ứng cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Ngày ấy chưa có điện thoại.

Không có vô tuyến.

Mọi chỉ thị đều được truyền bằng những mảnh giấy nhỏ giấu trong gói trầu, trong đòn bánh tét hay dưới đáy chiếc giỏ đi chợ.

Bà Bông kể:

"Chị Ba đi chợ gần như mỗi ngày. Người ngoài chỉ nghĩ chị buôn bán. Không ai biết trong chiếc giỏ ấy có những tài liệu rất quan trọng."

Có lần địch lập chốt khám xét bất ngờ.

Một cán bộ đi cùng vô cùng lo lắng.

Nguyễn Thị Ráo bình tĩnh lấy nắm rau phủ lên tài liệu rồi vừa cười vừa hỏi lính:

"Mấy chú có mua rau không?"

Toán lính chỉ cười xòa rồi cho đi.

Khi đã qua khỏi trạm gác, bà mới thở nhẹ.

"Giấy còn thì phong trào còn."

Đó là câu nói bà thường nhắc.

Năm 1943, Nguyễn Thị Ráo được giao làm Tổ trưởng Nông hội đỏ xã Nhị Long.

Bà cùng đồng chí của mình đi từng nhà vận động nông dân đoàn kết, bảo vệ cơ sở cách mạng và giúp đỡ những gia đình có người tham gia kháng chiến.

Nhiều đêm, bà cùng chị em họp dưới ánh đèn dầu leo lét trong những căn chòi giữa đồng.

Tiếng nói phải nhỏ.

Mọi người ngồi sát nhau.

Chỉ cần chó sủa bất thường là cả cuộc họp lập tức giải tán.

Bà Bông nhớ:

"Chị Ba luôn là người ở lại sau cùng để xóa dấu chân."

Đầu năm 1945, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, Huyện ủy điều động Nguyễn Thị Ráo về hoạt động hợp pháp tại huyện lỵ.

Nhiệm vụ của bà là vận động quần chúng nội ô sẵn sàng tham gia nổi dậy giành chính quyền.

Đó là công việc đầy hiểm nguy.

Một sơ suất nhỏ cũng có thể bị bắt.

Nhưng Nguyễn Thị Ráo chưa bao giờ chùn bước.

Ngày 20 tháng 9 năm 1945, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Bà Bông kể rằng hôm ấy, sau lễ kết nạp đơn sơ, Nguyễn Thị Ráo chỉ lặng lẽ nói:

"Từ hôm nay mình phải sống xứng đáng hơn."

Không lâu sau, tháng 4 năm 1946, bà được chỉ định làm Huyện ủy viên phụ trách Dân vận, kiêm Bí thư Đảng đoàn và Đoàn trưởng Đoàn Phụ nữ Cứu quốc huyện Càng Long.

Trong mắt chị em phụ nữ, Ba Thi vừa là người lãnh đạo, vừa như người chị cả.

Bà luôn xuống tận cơ sở.

Thăm từng gia đình.

Động viên từng hội viên.

Có lần một chị em bật khóc vì chồng vừa hy sinh.

Nguyễn Thị Ráo chỉ lặng lẽ nắm tay rồi nói:

"Anh ấy ngã xuống để quê mình được sống. Mình phải sống tiếp phần của anh."

Câu nói ấy trở thành nguồn động viên cho biết bao người phụ nữ trong chiến tranh.

Tháng 4 năm 1948, bà được Tỉnh ủy Trà Vinh điều về giữ chức Đoàn phó Đoàn Phụ nữ Cứu quốc tỉnh, kiêm Bí thư Đảng đoàn.

Đến năm 1950, bà được giao làm Trưởng đoàn Phụ nữ Cứu quốc tỉnh.

Những năm ấy, phong trào phụ nữ Trà Vinh phát triển mạnh.

Chị em không chỉ nuôi giấu cán bộ mà còn tải thương, tiếp tế, làm giao liên và trực tiếp đấu tranh chính trị.

Bà Bông kể:

"Đi đến đâu, chị Ba cũng nói phụ nữ không chỉ giữ lửa trong gia đình mà còn giữ lửa cho cách mạng."

Sau Hiệp định Genève năm 1954, nhiều cán bộ tập kết ra Bắc.

Nguyễn Thị Ráo nhận nhiệm vụ đặc biệt.

Ở lại miền Nam.

Bám địa bàn Sài Gòn – Gia Định.

Đó là quyết định đầy hy sinh.

Bởi ở lại cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận cuộc sống bí mật, xa gia đình và luôn đối mặt với hiểm nguy.

Có lần bà Bông gặp lại Ba Thi sau nhiều năm.

Người phụ nữ ấy gầy hơn trước.

Mái tóc đã điểm bạc.

Nhưng nụ cười vẫn hiền như ngày nào.

Bà chỉ nói:

"Mình còn ở đây là phong trào còn."

Năm 1964, tại Đại hội Phụ nữ toàn quốc, Nguyễn Thị Ráo được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Hội Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam và được phân công tham gia Ban Thường trực Trung ương Hội.

Từ chiến khu đến vùng giải phóng, ở đâu có phụ nữ, ở đó có dấu chân của bà.

Bà luôn nhắc chị em:

"Giặc có thể phá nhà.

Nhưng không thể làm mình mất niềm tin."

Ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Ráo lại bắt đầu một chặng đường mới.

Năm 1976, bà được điều động làm Phó Giám đốc Sở Lương thực Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó là Giám đốc Công ty Kinh doanh Lương thực Thành phố.

Nhiều người biết đến bà với danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Nhưng mỗi lần gặp lại đồng đội cũ, bà vẫn chỉ nhận mình là:

"Một cán bộ phụ nữ của Trà Vinh."

Bà nghỉ hưu năm 1992, mang theo cả một cuộc đời cống hiến.

Đứng trước căn nhà cũ ở Nhị Long, bà Lê Thị Bông lặng nhìn cánh đồng lúa đang thì con gái.

Bà nói:

"Chiến tranh qua rồi.

Nhưng tôi vẫn nhớ hình ảnh chị Ba Thi gánh chiếc giỏ đi giữa đường làng.

Trong chiếc giỏ ấy không chỉ có tài liệu cách mạng.

Mà còn có niềm tin của biết bao người."

Cuộc đời của Nguyễn Thị Ráo (Ba Thi) là biểu tượng đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng "thời hoa lửa": kiên trung, bền bỉ, hết lòng vì nhân dân và cách mạng. Từ cô giao liên của phong trào Nam Kỳ, người cán bộ dân vận, lãnh đạo phong trào phụ nữ đến nhà quản lý xuất sắc trong thời kỳ đổi mới, bà luôn sống trọn vẹn với lời thề của người đảng viên. Những dấu chân âm thầm của bà trên những con đường quê Trà Vinh năm xưa đã góp phần làm nên con đường hòa bình, độc lập và phát triển của đất nước hôm nay.