Trung tướng Lê Hiến Mai

Lê Hiến Mai (23 tháng 11 năm 1918 – 6 tháng 11 năm 1992) là một chính khách và tướng lĩnh của Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng. Ông từng giữ chức Giám đốc Học viện Chính trị Quân sự, Bộ trưởng Bộ Nội vụ (sau là Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội). Ông cũng là một trong 9 Thiếu tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam được thụ phong năm 1948.

Ông tên thật là Nguyễn Văn Phường, sinh ngày 23 tháng 11 năm 1918 tại xã Trạch Mỹ Lộc, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội). Ông tham gia cách mạng từ năm 1939. Năm 1940, ông là Thư ký Ban chấp hành Đoàn Thanh niên phản đế tỉnh Sơn Tây. Từ năm 1941 đến năm 1944, ông bị thực dân Pháp bắt giam và đày đi tù ở nhiều nơi.

Tháng 8 năm 1944, ông vượt ngục, tham gia Cứu quốc quân, giữ chức Ủy viên phân khu ủy Phân khu Tuyên - Thái; Phái viên chính trị Giải phóng quân phụ trách Mặt trận Sầm Nưa, Xiêng Khoảng (Lào); Chính trị viên, Bí thư trung đoàn ủy. Tháng 3 năm 1946, ông làm Chính ủy, kiêm Tham mưu trưởng, Bí thư quân khu ủy Chiến khu 2, kiêm Chính ủy Trường bổ túc quân sự ủy viên hội.

Từ tháng 2 năm 1947 đến năm 1949, ông lần lượt giữ các chức vụ Chính ủy Mặt trận Tây Tiến, Liên khu 1. Năm 1948, ông được thụ phong quân hàm Thiếu tướng trong đợt phong hàm đầu tiên. Ông cũng bắt đầu sử dụng cái Lê Hiến Mai, vốn được chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho.

Năm 1949, ông vào chiến trường Nam Bộ với bí danh Dương Quốc Chính, giữ chức Chính uỷ Bộ Tư lệnh Nam Bộ, kiêm Phân liên khu miền Đông Nam Bộ. Năm 1953, ông làm Tư lệnh, Bí thư quân khu ủy Phân liên khu miền Tây Nam Bộ. Sau Hiệp ước Genève, ông tập kết ra Bắc.

Năm 1958, ông làm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Bộ Tư lệnh Pháo binh. Những năm đầu thập niên 60, ông chuyển sang công tác chính quyền, làm Bộ trưởng Bộ Thủy lợi và Điện lực (1960 - 1.1963), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp (1963 - 1965). Tháng 4 năm 1965, ông quay lại quân đội làm Chính ủy, Bí thư đảng ủy Quân khu 4, Ủy viên Quân ủy Trung ương.

Năm 1967, ông làm Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Ủy viên thường trực Quân ủy Trung ương, kiêm Giám đốc Học viện Chính trị Quân sự;. Năm 1974, ông được thăng quân hàm Trung tướng. Từ tháng 6 năm 1971 ông giữ chức Bộ trưởng, Bí thư đảng đoàn Bộ Nội vụ (sau đổi là Bộ Thương binh và Xã hội, nay là Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) trong khi vẫn đang trong quân đội.

Năm 1975, ông làm Bộ trưởng Bộ Thương binh và Xã hội cho đến năm 1982, kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Điều tra tội ác chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam. Năm 1982, ông làm Chủ nhiệm Ủy ban Y tế - Xã hội của Quốc hội, kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Điều tra tội ác chiến tranh xâm lược.

Năm 1990, ông làm Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam các khóa III và IV; đại biểu Quốc hội các khóa III, V, VI và VII. Ông mất ngày 6 tháng 11 năm 1992 tại Hà Nội và an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Ông được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng:. Huân chương Hồ Chí Minh. Huân chương Quân công hạng nhất. Huân chương Chiến thắng hạng nhất. Huân chương Kháng chiến hạng nhất. ... và nhiều huân, huy chương khác. Những con đường được mang tên ông tại: Phường Hòa An, Quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng và tại Quận 2, TP Hồ Chí Minh.

Nhớ về Trung tướng Lê Hiến Mai, nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ luôn kính phục ông. Dù trong điều kiện bị tù đày, ông vẫn mò mẫm chắp bút ghi lại lược sử Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau này vào dịp kỷ niệm 12 năm thành lập Đảng (1930-1942), cuốn sổ của ông đã đóng góp nhiều tư liệu quý trong xây dựng lịch sử Đảng. Năm 1967, khi giữ cương vị là Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, trong một lần đến thăm Bảo tàng Quân đội (Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam), ông đã tặng lại cuốn lược sử Đảng ấy...

Có một sự kiện đặc biệt trong cuộc đời của ông là ngày 28-5-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì lễ phong hàm cấp tướng đầu tiên trong quân đội. Cùng được phong hàm dịp đó có các đồng chí: Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Bình, Trần Tử Bình, Văn Tiến Dũng, Hoàng Sâm... và ông. Nguyễn Văn Phường, lúc ấy anh em hay gọi biệt danh là “Mái Hiên”. Bác Hồ nghe thấy lạ nên sau buổi lễ, bác gọi ông “Mái Hiên” đến gặp rồi đặt lại tên cho ông theo cách nói ngược lại của từ “Mái Hiên” là “Hiến Mai”. Nghe Bác nói xong, ông rất thích thú và tự hào với cái tên mới được Bác đặt. Năm 1974, ông được phong quân hàm Trung tướng.

Qua tư liệu lịch sử và bài viết "Trân trọng tên Bác đặt" đăng trên Báo Quân đội nhân dân, cuộc đời và quá trình hoạt động cách mạng của Thiếu tướng Lê Hiến Mai (1918 – 1992) – người con của quê hương xã Trạch Mỹ Lộc, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội (Hà Nội) – là minh chứng tiêu biểu cho phẩm chất kiên trung của thế hệ cán bộ, chiến sĩ thuộc nhóm Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày gắn liền với giai đoạn lịch sử 1975. Trong suốt những năm tháng chiến đấu và công tác, vượt qua muôn vàn gian khổ, thử thách của thời cuộc, Lê Hiến Mai đã dành trọn tâm huyết, trí tuệ và bản lĩnh để hoàn thành xuất sắc trọng trách trước Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân.

Những cống hiến và dấu ấn lịch sử của Thiếu tướng Lê Hiến Mai được lưu giữ trên các trang báo chí cách mạng Việt Nam (Báo Quân đội nhân dân: https://ct.qdnd.vn/chan-dung-nguoi-linh/tran-trong-ten-bac-dat-521985) không chỉ là nguồn sử liệu quý giá đối với quê hương Hà Nội, mà còn là tấm gương sáng về lòng yêu nước, đạo đức cách mạng và ý chí phụng sự Tổ quốc để thế hệ trẻ hôm nay học tập, noi theo. Bên cạnh đó, nhiều bài viết báo chí chính thống như "Trân trọng tên Bác đặt" (Báo Quân đội nhân dân - https://ct.qdnd.vn/chan-dung-nguoi-linh/tran-trong-ten-bac-dat-521985); "Chính ủy đầu tiên - Đồng chí Lê Hiến Mai" (Bộ Quốc Phòng Việt Nam - https://www.bqp.vn/home/intro/detail?1dmy¤t=true&urile=wcm:path:/mod/sa-mod-site/sa-qpvn/sa-qpvn-bqp-root/sa-qpvn-bqp-child-bc/sa-qpvn-bqp-child-bc-bcpb/14407c29-83a5-4b4a-a3fe-87474be06b46); "Sắc lệnh 112/SL cử ông Trần Tử Bình, Văn Tiến Dũng, Lê Hiến Mai, thụ cấp thiếu tướng từ 1/1/1948" (Báo điện tử thuvienphapluat.vn - http://thuvienphapluat.vn/archive/Sac-lenh/Sac-lenh-112-SL-cu-ong-Tran-Tu-Binh-Van-Tien-Dung-Le-Hien-Mai-thu-cap-thieu-tuong-tu-1-1-1948-vb36281t18.aspx) cũng đã ghi nhận sâu sắc những đóng góp của nhân vật.