ANH HÙNG LLVTND, BÁC SĨ DƯƠNG QUẢNG ẤU – NGƯỜI THẦY THUỐC KIÊN CƯỜNG GIỮA LỬA ĐẠN
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Dương Quảng Ấu sinh năm 1933 tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An, là một cán bộ quân y tiêu biểu, có hơn 30 năm tuổi quân và 21 năm trực tiếp phục vụ chiến đấu. Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông đã có mặt tại nhiều chiến trường ác liệt, trực tiếp cứu chữa hơn 10.000 thương binh, trong đó cứu sống hàng trăm trường hợp bị thương đặc biệt nặng như thủng ruột, chấn thương sọ não. Ngày 28 tháng 5 năm 2010, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Dương Quảng Ấu tham gia quân đội từ rất sớm. Tháng 3 năm 1947, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra quyết liệt, ông nhập ngũ và bắt đầu công việc của một người lính quân y. Trong giai đoạn 1947–1960, ông công tác với vai trò y tá Tiểu đoàn 406 Long Châu Hà. Công việc cứu chữa thương binh trong những năm đầu kháng chiến được thực hiện trong điều kiện hết sức thiếu thốn, khi cơ sở vật chất y tế còn đơn sơ và chiến trường luôn biến động.
Từ một người y tá, Dương Quảng Ấu từng bước học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn. Sau năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc và tiếp tục công tác với cương vị y sĩ Trung đoàn 664. Đây là thời gian ông có điều kiện học tập, nâng cao kiến thức y khoa và tích lũy kinh nghiệm để chuẩn bị trở lại chiến trường miền Nam.
Năm 1961, ông trở về miền Nam chiến đấu. Từ đây, cuộc đời của người cán bộ quân y gắn liền với những chiến trường ác liệt của miền Tây Nam Bộ. Trong giai đoạn 1961–1976, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng như Y sĩ trưởng Đội phẫu thuật Hồng Hà, Viện trưởng V.24, Bác sĩ – Viện trưởng S.802, Phó khoa S.121A và công tác tại Phân viện tiền phương Quân khu 9.
Ở mỗi cương vị, nhiệm vụ của ông đều gắn với việc cứu chữa thương binh trong những điều kiện khắc nghiệt nhất. Với Dương Quảng Ấu, bệnh viện thời chiến không phải là nơi tách biệt khỏi chiến trường. Nhiều khi bệnh viện nằm ngay trong vùng chiến sự, còn tiếng bom đạn vẫn vang lên bên ngoài trong lúc các bác sĩ đang tiến hành phẫu thuật.
Trong suốt 21 năm phục vụ chiến đấu, ông đã trực tiếp cứu chữa hơn 10.000 thương binh. Trong số đó có hàng trăm trường hợp bị thương cực kỳ nặng như thủng ruột, chấn thương sọ não, những trường hợp nếu không được cấp cứu kịp thời sẽ rất khó giữ được tính mạng.
Điều đáng khâm phục là ông không chỉ có trình độ chuyên môn mà còn có sức chịu đựng và bản lĩnh đặc biệt. Trong chiến tranh, người bác sĩ quân y phải vừa làm nhiệm vụ chuyên môn, vừa đối mặt với bom đạn và những điều kiện khắc nghiệt của chiến trường. Có những lúc phẫu thuật kéo dài hàng giờ, thậm chí nhiều ngày đêm, trong khi người thầy thuốc cũng đang ở trong tình trạng nguy hiểm.
Một trong những dấu ấn sâu sắc nhất trong cuộc đời Dương Quảng Ấu là những ngày chiến đấu tại mặt trận Lộ Vòng Cung, Cần Thơ trong Tết Mậu Thân năm 1968.
Đây là một trong những chiến trường ác liệt nhất ở miền Tây Nam Bộ. Bom đạn liên tục trút xuống, thương binh đưa về các cơ sở điều trị ngày càng nhiều. Trong hoàn cảnh ấy, người bác sĩ quân y gần như không có thời gian nghỉ ngơi.
Trong những trận bom ác liệt, Dương Quảng Ấu bị sức ép bom làm thủng màng nhĩ. Vết thương khiến sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng ông vẫn không rời vị trí. Ông tiếp tục bám trụ, đứng mổ cho thương binh suốt nhiều ngày đêm.
Đó là một hình ảnh đặc biệt xúc động về người bác sĩ quân y trong chiến tranh: bản thân vừa bị thương nhưng vẫn tiếp tục cứu chữa những người đồng đội đang nằm trên bàn mổ. Đối với ông, thương binh không thể chờ đợi, bởi mỗi phút chậm trễ đều có thể đồng nghĩa với mất đi một sinh mạng.
Ông chỉ chịu rời tuyến trước khi bị gãy xương đùi, không còn khả năng tiếp tục đứng phẫu thuật. Đến lúc ấy, ông mới được đưa về tuyến sau để cấp cứu và điều trị.
Nhưng những thương tích ấy vẫn không làm Dương Quảng Ấu từ bỏ tinh thần của người chiến sĩ quân y. Năm 1969, khi chân vẫn còn gãy và việc đi lại chưa vững, ông lại gặp một tình huống nguy hiểm khác.
Trong một lần chiến trường xảy ra bom cháy rừng, ngọn lửa nhanh chóng lan rộng, đe dọa tính mạng của những người đang ở trong khu vực. Trong hoàn cảnh đó, Dương Quảng Ấu đã lao vào lửa để cõng một thương binh bị gãy chân, đồng chí 9 Lâm, chạy thoát khỏi khu vực nguy hiểm.
Hành động ấy cho thấy bản lĩnh và tình đồng đội sâu sắc của người bác sĩ. Khi đối diện với lửa cháy và nguy cơ đe dọa tính mạng, ông không nghĩ đến thương tật của bản thân mà chỉ nghĩ đến việc phải đưa người đồng đội ra ngoài.
Sau nhiều năm chiến đấu, những thương tích để lại trên cơ thể ông rất nặng. Ông bị thương tật 72%, là thương binh hạng 2/4. Những vết thương ấy chính là dấu tích của hàng chục năm ông trực tiếp có mặt trên chiến trường và phục vụ thương binh.
Cuộc đời Dương Quảng Ấu cho thấy người quân y không chỉ đứng sau trận địa. Họ cũng là những chiến sĩ thực sự, thường xuyên phải đối mặt với bom đạn, vượt qua thương tích và điều kiện khắc nghiệt để bảo vệ sự sống của đồng đội.
Sau năm 1976, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình và xây dựng. Dương Quảng Ấu tiếp tục cống hiến cho công tác chăm sóc thương binh. Trong giai đoạn 1977–1980, ông giữ chức Giám đốc Viện Chỉnh hình thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
Đây là một sự chuyển tiếp rất ý nghĩa trong cuộc đời ông. Nếu trong chiến tranh, ông cứu chữa những người lính bị thương giữa bom đạn thì sau chiến tranh, ông tiếp tục chăm sóc, điều trị và hỗ trợ những người mang thương tật do chiến tranh để lại.
Năm 1981, Dương Quảng Ấu nghỉ hưu theo chế độ với quân hàm Đại úy, sau một chặng đường dài gắn bó với quân đội và ngành quân y. Ông thường trú tại xã Thành Lợi, Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long.
Nhìn lại sự nghiệp của Dương Quảng Ấu, có thể thấy đây là một hành trình đặc biệt của một người thầy thuốc quân y trưởng thành từ chiến tranh. Ông bắt đầu từ một y tá Tiểu đoàn 406 Long Châu Hà, trở thành y sĩ, rồi bác sĩ, y sĩ trưởng đội phẫu thuật, viện trưởng và cán bộ lãnh đạo ngành quân y.
Trong hơn 30 năm tuổi quân, ông có 21 năm trực tiếp phục vụ chiến đấu, trực tiếp cứu chữa hơn 10.000 thương binh. Hàng trăm thương binh bị thủng ruột, chấn thương sọ não rất nặng đã được ông và đồng đội giành lại sự sống.
Những chiến công của ông đặc biệt ở chỗ chúng diễn ra trong những điều kiện mà người thầy thuốc ngày nay khó có thể hình dung. Không có đầy đủ thuốc men, không có hệ thống máy móc hiện đại, không có phòng mổ kiên cố; thay vào đó là những căn hầm, những khu rừng, những trận địa liên tục bị bom phá và những ca cấp cứu phải thực hiện trong thời gian ngắn nhất.
Trong hoàn cảnh ấy, tay nghề, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của người bác sĩ chính là thiết bị quan trọng nhất.
Những thành tích của Dương Quảng Ấu được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ông được trao tặng 7 Huân chương, trong đó có 1 Huân chương Độc lập hạng Ba, 1 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, cùng nhiều huy chương và bằng khen khác.
Ông cũng được trao tặng Huy hiệu 40 năm, 50 năm và 55 năm tuổi Đảng, ghi nhận quá trình lâu dài gắn bó với Đảng và sự nghiệp cách mạng.
Ngày 28 tháng 5 năm 2010, Dương Quảng Ấu được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu cao quý này là sự ghi nhận đối với những thành tích đặc biệt xuất sắc của ông trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu và cứu chữa thương binh.
Cuộc đời ông là sự kết hợp đặc biệt giữa người thầy thuốc và người chiến sĩ. Là bác sĩ, ông luôn đặt nhiệm vụ cứu người lên hàng đầu. Là người lính, ông luôn sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy. Hai phẩm chất ấy hòa quyện trong suốt cuộc đời hoạt động của ông.
Hình ảnh người bác sĩ bị sức ép bom làm thủng màng nhĩ nhưng vẫn đứng mổ nhiều ngày đêm, đến khi gãy xương đùi mới chịu rời trận địa; hình ảnh người thương binh chân chưa lành hẳn vẫn lao vào đám cháy để cõng đồng đội bị gãy chân ra ngoài… là những câu chuyện thể hiện sâu sắc tinh thần “thương binh còn đó thì người quân y chưa thể rời vị trí”.
Đó không chỉ là lòng dũng cảm mà còn là tình đồng chí, đồng đội được hun đúc trong những năm tháng chiến tranh. Với người quân y, cứu chữa thương binh chính là nhiệm vụ chiến đấu. Và Dương Quảng Ấu đã thực hiện nhiệm vụ ấy bằng tất cả nghị lực, trí tuệ và lòng nhân ái.
Anh hùng LLVTND, Bác sĩ Dương Quảng Ấu là một tấm gương tiêu biểu của ngành quân y Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ chiến trường Long Châu Hà đến các mặt trận miền Tây Nam Bộ, từ những ca phẫu thuật trong bom đạn đến công tác chăm sóc thương binh sau ngày hòa bình, ông luôn giữ trọn trách nhiệm của người thầy thuốc và phẩm chất của người chiến sĩ.
Cuộc đời ông cũng là một minh chứng rằng có những chiến công không được tạo nên bởi tiếng súng mà bằng đôi bàn tay của người thầy thuốc. Mỗi thương binh được cứu sống là một chiến thắng; mỗi người đồng đội được đưa ra khỏi vùng nguy hiểm là một lần người quân y hoàn thành nhiệm vụ.
Hơn 10.000 thương binh được cứu chữa, hàng trăm thương binh nặng được giành lại sự sống, những ca phẫu thuật giữa bom đạn, những lần vượt qua thương tích để tiếp tục cứu người – tất cả đã làm nên hình ảnh Anh hùng Dương Quảng Ấu, người thầy thuốc đã dành trọn tuổi trẻ cho đồng đội và Tổ quốc.
