Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Cốc

Nguyễn Văn Cốc sinh tháng 12 năm 1942 tại xã Bích Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Cha ông là liệt sĩ Nguyễn Văn Bảy, Chủ tịch Mặt trận Việt Minh huyện Việt Yên, bị thực dân Pháp sát hại năm 1947. Từ nhỏ, Nguyễn Văn Cốc đã sớm chịu nhiều mất mát do chiến tranh nhưng cũng được hun đúc tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu.

Năm 1961, khi đang học lớp 8 tại trường Ngô Sĩ Liên ở Bắc Giang, ông trúng tuyển đào tạo phi công quân sự và được đưa sang Liên Xô học lái máy bay. Sau khi hoàn thành khóa huấn luyện MiG-17, ông tiếp tục được đào tạo chuyển loại sang máy bay MiG-21 — dòng tiêm kích hiện đại bậc nhất lúc bấy giờ của Không quân Việt Nam.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tham gia nhiều trận không chiến ác liệt trên bầu trời miền Bắc. Trận đầu tiên lập công là ngày 30/4/1967 khi ông cùng biên đội xuất kích và bắn hạ một chiếc F-105 của Mỹ trên bầu trời Hòa Bình – Sơn La. Từ đó, ông liên tiếp lập chiến công và trở thành phi công MiG-21 bắn rơi nhiều máy bay Mỹ nhất của Việt Nam và thế giới.

Điểm đặc biệt ở Nguyễn Văn Cốc là khả năng sáng tạo chiến thuật không chiến. Trong biên đội MiG-21 hai chiếc, ông thường đảm nhận vị trí số 2 — nhiệm vụ chính là bảo vệ cho số 1. Tuy nhiên, ông đã cải tiến cách đánh, tận dụng thời cơ để cả hai máy bay cùng tham gia tấn công đối phương. Chiến thuật này giúp tăng hiệu quả chiến đấu và sau đó được đưa vào huấn luyện cho toàn lực lượng không quân.

Theo công bố của Việt Nam, ông bắn hạ 11 máy bay Mỹ gồm F-4, F-105, F-102 và máy bay trinh sát không người lái; phía Mỹ công nhận ông bắn rơi 9 chiếc. Ngoài thành tích cá nhân, ông còn hỗ trợ đồng đội tiêu diệt thêm nhiều máy bay khác. Đồng đội gọi ông bằng biệt danh “Chim cắt số 2”.

Năm 1969, khi mới 27 tuổi và mang quân hàm Đại úy, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau này, ông chuyển sang đào tạo phi công trẻ rồi giữ nhiều chức vụ lãnh đạo quan trọng trong Quân chủng Không quân như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 921, Sư đoàn trưởng, Phó Tư lệnh Quân chủng Không quân, Tư lệnh Quân chủng Không quân và Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng với quân hàm Trung tướng.

Ông được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cùng nhiều huy hiệu và huân chương khác. Nguyễn Văn Cốc được xem là một trong những biểu tượng tiêu biểu của lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.