Anh hùng LLVTND Tô Vĩnh Diện
Tô Vĩnh Diện là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nổi tiếng với hành động lấy thân mình chèn pháo trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Sự hy sinh anh dũng của ông đã trở thành biểu tượng sáng ngời cho tinh thần “Vì nước quên mình” của người lính Việt Nam.
Đồng chí Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống (nay là huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hoá. Năm 1946, đồng chí tham gia dân quân địa phương, đến năm 1949 xung phong nhập ngũ, luôn gương mẫu, đi đầu và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tháng 5/1953, đồng chí được điều động tham gia lực lượng pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta, sang Nam Ninh (Trung Quốc) huấn luyện. Sau đó, đồng chí giữ chức Trung đội phó Đại đội 829, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 và được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam.
Tháng 12/1953, Tô Vĩnh Diện cùng đơn vị trở về nước, hành quân lên Điện Biên Phủ tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ với cương vị Tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37mm thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn phòng không 367.
Trong quá trình kéo pháo vào rồi kéo pháo ra khỏi trận địa theo phương châm “Đánh chắc, tiến chắc”, đồng chí luôn xung phong đảm nhận những vị trí khó khăn, nguy hiểm nhất để bảo vệ khẩu pháo.
Đêm 1/2/1954, khi kéo pháo qua dốc Chuối trong điều kiện trời mưa, đường trơn, dây tời và dây kéo pháo liên tiếp bị đứt khiến khẩu pháo lao xuống dốc. Trong tình thế hiểm nghèo, đồng chí hô lớn: “Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo”, rồi lao thân mình chèn bánh pháo, giúp đơn vị giữ được khẩu pháo an toàn. Sau khi được đồng đội đưa ra ngoài, đồng chí chỉ kịp hỏi: “Pháo có việc gì không?” rồi anh dũng hy sinh lúc 2 giờ 30 phút ngày 1/2/1954.
Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần “Vì nước quên mình”, cổ vũ toàn mặt trận hoàn thành nhiệm vụ kéo pháo an toàn phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ. Đồng chí được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất; ngày 7/5/1956 được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hiện nay, nhiều kỷ vật của liệt sĩ như con dao, bi đông, bát sắt, áo bông đang được lưu giữ tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Hài cốt đồng chí được an táng tại Nghĩa trang đồi A1. Khẩu pháo 37mm gắn liền với sự hy sinh của đồng chí hiện được trưng bày tại Bảo tàng Phòng không - Không quân và được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2012. Tên của liệt sĩ Tô Vĩnh Diện cũng được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học trên cả nước.
