Anh hùng LLVTND Tô Vĩnh Diện

· Họ và tên: Tô Vĩnh Diện

· Năm sinh: 1924 (Hy sinh năm 1954)

· Quê quán: Xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa

· Quá trình tham gia cách mạng:

o Tô Vĩnh Diện sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại tỉnh Thanh Hóa - hậu phương lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp. Năm 1946, ông tham gia vào lực lượng tự vệ địa phương, tích cực tập luyện quân sự và bảo vệ trật tự trị an thôn xóm. Đến năm 1949, ông chính thức nhập ngũ vào quân đội chính quy. Khi Quân đội nhân dân Việt Nam bí mật thành lập đơn vị pháo cao xạ đầu tiên để chuẩn bị đối phó với không quân Pháp, ông là một trong những chiến sĩ đầu tiên được tuyển chọn nhờ sức khỏe tốt, tính kỷ luật và tinh thần trách nhiệm. Ông được bổ nhiệm làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ thuộc Đại đoàn 351.

o Để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, đầu năm 1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện có nhiệm vụ cực kỳ gian khổ: đưa các khẩu pháo cao xạ 37mm nặng hơn 2,4 tấn vượt qua những cung đường đèo dốc núi rừng Tây Bắc hiểm trở vào trận địa bao vây. Do yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối, toàn bộ việc di chuyển pháo đều phải thực hiện bằng sức người kéo thủ công vào ban đêm, trên những con đường tạm bợ mới mở bên vách núi, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm. Mỗi khẩu pháo cần tới hàng chục chiến sĩ ghì dây tời, phối hợp nhịp nhàng từng bước chân dưới trời mưa trơn trượt.

o Tuy nhiên, do thay đổi phương châm tác chiến chiến lược từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc", Bộ chỉ huy chiến dịch ra lệnh cho các đơn vị phải kéo pháo ngược trở ra vị trí tập kết cũ để bảo toàn lực lượng và chuẩn bị kỹ lưỡng hơn. Việc kéo pháo vào đã khó, việc hãm pháo kéo ngược ra trên những đoạn dốc cao lại càng nguy hiểm gấp bội. Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, tiểu đội của Tô Vĩnh Diện có nhiệm vụ đưa khẩu pháo xuống dốc Chuối - một đoạn dốc hẹp, quanh co và có độ dốc cực lớn nguy hiểm nhất trên tuyến đường. Ông trực tiếp cùng một đồng đội đi trước giữ càng pháo để lái, điều hướng cho khẩu pháo đi đúng tim đường.

o Giữa đêm tối, khi khẩu pháo đang từ từ nhích xuống dốc, bất ngờ một quả pháo của địch từ xa bắn vu vơ trúng vào vách đá phía trên làm sạt lở đất đá, đồng thời làm đứt một sợi dây tời chính dùng để hãm pháo từ phía sau. Mất lực giữ, khẩu pháo nặng gần 2,5 tấn bắt đầu lao tự do xuống dốc ngày càng nhanh, kéo sệch cả càng pháo. Người đồng đội lái pháo cùng ông bị càng pháo hất văng ra xa vào vách đá. Trong tình huống hiểm nghèo đó, nếu khẩu pháo tiếp tục lao tự do, nó sẽ cuốn bay toàn bộ các chiến sĩ đang giữ dây phía sau và lao thẳng xuống vực sâu tan tành, đồng nghĩa mặt trận sẽ mất đi một vũ khí phòng không quý giá. Không một chút ngần ngại, Tô Vĩnh Diện đã buông càng lái, lao mình ra phía trước, chủ động lấy chính thân hình của mình chèn vào giữa bánh pháo và vách đá dựng đứng. Thân thể ông bị bánh pháo nặng hàng tấn nghiến qua, tạo thành một lực cản lớn làm khẩu pháo khựng lại, lệch hướng rồi đâm sầm vào vách núi dừng lại an toàn. Đồng đội lao đến ứng cứu, đưa ông ra khỏi bánh pháo, trước khi nhắm mắt hy sinh, ông chỉ thều thào hỏi một câu: "Pháo có việc gì không các đồng chí?".

· Đạt danh hiệu năm: 1955 (Truy tặng).