Anh hùng LLVTND Trương Thị Tám - Nữ du kích dùng đòn gánh đánh tây

Chuyện bắt đầu từ cuối năm 1951, khi cô bé 17 tuổi Trương Thị Tám tình nguyện tham gia kháng chiến, xung phong vào đội du kích của xã. Trải qua các khóa huấn luyện, tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu, Trương Thị Tám sớm trở thành nữ du kích mưu trí, dũng cảm. Ngày ấy, mặc dù bốt Phương Trù thuộc xã Tứ Dân (huyện Khoái Châu), nhưng với tinh thần tìm địch mà đánh, Ban chỉ huy xã đội Đông Kinh (nay là xã Đông Kết) giao nhiệm vụ cho bà Tám nghiên cứu và tổ chức trận đánh tiêu diệt quân địch trên đê Phương Trù. “Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, tôi cùng Ban chỉ huy xã đội chọn được 7 chị em trong xã, gồm: Đỗ Thị Bẩy, Đỗ Thị Sản, Đỗ Thị Mai, Đỗ Thị Hà, Đỗ Thị Sở, Đỗ Thị Lương, Đỗ Thị Thích bố trí thay phiên nhau đi chợ Phương Trù hoặc giả vờ đi cắt cỏ để tiếp cận vọng gác của địch”-bà Tám nhớ lại.

Sáng 20-6-1953, trên đê Phương Trù, nữ du kích Trương Thị Tám dẫn một tổ đi đầu, mang theo những gánh rau, chuối vào chợ bán, một tổ khác giả vờ cắt cỏ đi dưới chân đê, phía xa là hai anh bộ đội địa phương được cải trang thành phụ nữ, mang theo hai súng tiểu liên yểm trợ. Khi vừa đến chỗ tốp lính có khẩu súng trung liên, Trương Thị Tám bất ngờ hô to: “Xung phong...” rồi tuốt ngay đòn gánh phang vào đầu tên giữ khẩu trung liên. Hai chị Sản và Bẩy cùng lúc cũng rút đòn gánh đánh địch tới tấp. “Lúc đó, tôi xông vào cướp khẩu trung liên, vật tên này xuống bóp cổ. Hắn chống cự quyết liệt làm cả tôi và hắn lăn xuống dốc đê. Tên địch cắn mạnh vào tay tôi rồi vùng chạy. Mấy tên khác xúm vào cướp được khẩu trung liên, cùng lúc đó, các chị ở tổ cắt cỏ cũng lao lên và hô xung phong, dùng đòn gánh đánh vào bọn lính túi bụi. Hai anh bộ đội từ phía sau đồng loạt nổ súng, bọn địch hoảng hốt hô “Việt Minh đông quá!” rồi tháo chạy về bốt”. Trận đó, ta tiêu diệt 1 tên địch, làm 2 tên khác bị thương nặng, thu 1 khẩu súng trường, 1 máy điện đàm, 1 hòm đạn. Bốt Phương Trù sau đó bị ta bao vây và 20 ngày sau thì bị tiêu diệt hoàn toàn..."-bà Tám nhớ lại.

Sau này, khi tổng kết chiến tranh, Đại tá Võ An Đông, nguyên Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Hưng Yên, đã kể lại: “Hình ảnh các nữ du kích Khoái Châu dùng “đòn gánh đánh Tây” gây tiếng vang lớn, góp phần cổ vũ, động viên phong trào tìm địch mà diệt trong toàn huyện. Chiếc “đòn gánh đánh Tây” không còn là thứ vũ khí thô sơ mà trở thành hình ảnh mang tính biểu tượng cho khí phách anh hùng, dũng cảm, táo bạo của các nữ du kích Hoàng Ngân”.

Năm 1966, khi về công tác tại Hưng Yên và được nghe kể về thành tích của nữ du kích Trương Thị Tám, nhà thơ Huy Cận đã viết tặng bà Tám bài thơ “Gái Bãi Sậy sông Hồng”: Đơn giản có gì đâu/ Con gái vùng du kích/ Tuổi bẻ gãy sừng trâu/ Đòn gánh dồn đánh địch…/ Kẻ thù dẫu thay vai/ Ta đâu ngừng đánh trận/ Hậu phương cũng pháo đài/ Chị vững vàng đòn gánh...

Bài thơ và bút tích của nhà thơ Huy Cận hiện vẫn được bà Tám trân trọng lưu giữ, trở thành kỷ vật khó quên về một thời “bẻ gãy sừng trâu” của bà và đồng đội.