KÉO PHÁO VÀO RỒI LẠI KÉO PHÁO RA – QUYẾT ĐỊNH LÀM THAY ĐỔI TRẬN ĐIỆN BIÊN PHỦ

Đầu năm 1954, giữa núi rừng Tây Bắc, một chiến dịch lớn chưa từng có trong lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang được chuẩn bị. Điểm quyết chiến là Điện Biên Phủ, nơi quân Pháp xây dựng một tập đoàn cứ điểm kiên cố với hệ thống hầm hào, sân bay, pháo binh và những cụm cứ điểm liên kết chặt chẽ. Muốn đánh được nơi này, quân đội ta không chỉ cần bộ binh mà còn cần pháo binh đủ mạnh để chế áp các trận địa của địch. Thế nhưng đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua núi cao, vực sâu vào lòng chảo Điện Biên lại là một nhiệm vụ tưởng như không thể thực hiện bằng sức người. Trong điều kiện đường sá chưa có, máy móc thiếu thốn, những người lính pháo binh và dân công phải dùng dây kéo, tời và chính sức lực của mình để đưa từng khẩu pháo qua những con đường rừng hiểm trở. Có những đoạn dốc đến mức chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả khẩu pháo trượt xuống vực. Vì thế, mỗi mét đường pháo đi qua đều là kết quả của mồ hôi, sức lực và cả sự hy sinh của những con người vô danh.

Sau nhiều ngày đêm gian khổ, những khẩu pháo cuối cùng cũng được đưa vào các trận địa đã chuẩn bị. Đối với những người lính lúc ấy, đó hẳn phải là một khoảnh khắc đáng tự hào. Họ đã làm được điều tưởng như không thể: đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua núi rừng để sẵn sàng khai hỏa vào tập đoàn cứ điểm của quân Pháp. Mọi người chờ đợi giờ nổ súng. Nhưng đúng vào thời điểm chiến dịch chuẩn bị bước sang một giai đoạn quyết định, một vấn đề lớn xuất hiện. Qua quá trình trinh sát và đánh giá tình hình, Bộ Chỉ huy chiến dịch nhận thấy Điện Biên Phủ được phòng thủ mạnh hơn dự kiến, trong khi phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” có thể dẫn đến những tổn thất rất lớn. Một quyết định khó khăn phải được đưa ra: tiếp tục tiến công theo kế hoạch ban đầu hay thay đổi cách đánh?

Ngày 26 tháng 1 năm 1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy Chiến dịch Điện Biên Phủ, quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Nhưng để thực hiện quyết định ấy, trước hết phải làm một việc khiến những người đã kéo pháo vào chiến trường không khỏi bất ngờ: kéo pháo ra.

Mệnh lệnh ấy không hề đơn giản. Những khẩu pháo mà hàng nghìn con người đã mất bao ngày đêm đưa vào trận địa giờ phải quay trở lại. Đằng sau mỗi khẩu pháo là biết bao công sức, là những đôi vai đã rớm máu, những bàn tay chai sạn vì dây kéo và những con người đã chấp nhận hiểm nguy để đưa pháo vượt qua từng con dốc. Có người có thể nghĩ rằng kéo pháo ra là lùi bước, nhưng với những người chỉ huy lúc ấy, đây không phải là sự rút lui khỏi chiến trường mà là một bước điều chỉnh chiến lược để tránh một trận đánh mạo hiểm và chuẩn bị cho một chiến dịch chắc thắng hơn.

Cuộc kéo pháo ra vì thế lại bắt đầu. Trong bóng tối của núi rừng Tây Bắc, những người lính tiếp tục ghì vai vào dây kéo, từng bước đưa những khẩu pháo ra khỏi vị trí. Công việc nguy hiểm chẳng kém lúc kéo pháo vào. Chỉ một sơ suất cũng có thể khiến khẩu pháo mất thăng bằng và lao xuống vực. Trong cuộc kéo pháo ấy, chiến sĩ Tô Vĩnh Diện đã lấy thân mình chèn pháo, cứu khẩu pháo khỏi rơi xuống vực và anh dũng hy sinh. Sự hy sinh của ông trở thành một trong những hình ảnh xúc động nhất về tinh thần chiến đấu của những người lính Điện Biên Phủ. Nhưng Tô Vĩnh Diện không phải là người duy nhất phải đối mặt với hiểm nguy. Phía sau câu chuyện được lịch sử ghi nhớ là hàng nghìn người lính và dân công đã âm thầm góp sức, kéo từng khẩu pháo vượt qua núi rừng trong những ngày tháng đặc biệt gian khổ ấy.

Sau khi pháo được đưa ra, thế trận Điện Biên Phủ bắt đầu được tổ chức lại. Quân ta không còn đặt mục tiêu kết thúc trận chiến trong thời gian ngắn mà chuyển sang cách đánh từng bước, chắc chắn và kiên trì. Những con đường vận chuyển tiếp tục được mở, lương thực và đạn dược được đưa lên chiến trường. Bộ đội đào hệ thống chiến hào ngày càng tiến gần vào các cứ điểm của quân Pháp. Từng ngày, từng tuần, vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm ngày càng khép chặt. Những người lính không còn phải đặt tất cả vào một trận đánh quyết định duy nhất mà từng bước bẻ gãy hệ thống phòng ngự của đối phương.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Những khẩu pháo của quân đội ta bắt đầu khai hỏa, dội lửa xuống các vị trí của quân Pháp. Những trận đánh ác liệt liên tiếp diễn ra tại các cứ điểm Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo rồi đến những vị trí quan trọng khác. Quân ta vừa chiến đấu vừa đào chiến hào, từng bước siết chặt vòng vây. Những chiến hào ấy ngày càng tiến gần đến trung tâm tập đoàn cứ điểm, khiến quân Pháp ngày càng bị thu hẹp không gian hoạt động và gặp khó khăn trong việc tiếp tế, cơ động lực lượng.

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm, từ ngày 13 tháng 3 đến ngày 7 tháng 5 năm 1954. Đó là 56 ngày đêm mà mỗi tấc đất đều phải giành bằng mồ hôi và máu. Những người lính chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, nhưng từng thắng lợi nối tiếp nhau khiến thế trận thay đổi hoàn toàn. Đến đầu tháng 5, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đã bị bao vây và suy yếu nghiêm trọng. Ngày 7 tháng 5, quân ta mở đợt tiến công cuối cùng. Đến chiều cùng ngày, tướng De Castries cùng toàn bộ Bộ Chỉ huy tập đoàn cứ điểm bị bắt sống, lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” tung bay trên nóc hầm chỉ huy của quân Pháp. Điện Biên Phủ toàn thắng.

Nhìn lại chiến thắng ấy, người ta có thể nhớ đến những trận đánh trên các ngọn đồi, những chiến hào chằng chịt giữa lòng chảo, những khẩu pháo liên tục khai hỏa hay hình ảnh lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm De Castries. Nhưng phía sau tất cả những hình ảnh ấy còn có một câu chuyện ít ồn ào hơn mà vô cùng quan trọng: câu chuyện về những khẩu pháo đã được kéo vào rồi lại kéo ra. Nếu chỉ nhìn bằng mắt thường, đó có thể là một bước lùi. Nhưng lịch sử đã chứng minh đó là một trong những quyết định quan trọng góp phần tạo nên chiến thắng.

Điều đáng quý trong câu chuyện này không chỉ nằm ở tài năng quân sự mà còn ở bản lĩnh của người chỉ huy. Trong chiến tranh, dũng cảm tiến lên là cần thiết, nhưng đôi khi biết dừng lại đúng lúc còn khó khăn hơn. Khi nhận thấy phương án ban đầu có thể dẫn đến tổn thất quá lớn, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lựa chọn thay đổi. Quyết định ấy đồng nghĩa với việc phải chấp nhận làm lại rất nhiều công việc mà bộ đội và dân công đã vất vả thực hiện, trong đó có việc kéo pháo ra khỏi những vị trí đã chuẩn bị. Đó là một quyết định đòi hỏi sự tỉnh táo, trách nhiệm và bản lĩnh rất lớn, bởi phía sau mỗi quyết định quân sự không chỉ là những khẩu pháo hay những trận địa mà còn là sinh mạng của hàng vạn con người.

Và rồi, những khẩu pháo được kéo ra hôm nào lại trở thành một phần quan trọng của thế trận mới. Quân ta chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”, từng bước bao vây, chia cắt và tiêu diệt tập đoàn cứ điểm. Chính cách đánh ấy đã giúp quân đội ta phát huy được sức mạnh tổng hợp của pháo binh, bộ binh, công binh và hậu cần, đồng thời tạo điều kiện để lực lượng dân công và hậu phương tiếp tục bảo đảm sức người, sức của cho chiến trường. Chiến thắng Điện Biên Phủ vì thế không phải kết quả của một khoảnh khắc duy nhất mà là thành quả của cả một quá trình chiến đấu, tổ chức và hy sinh. Trong quá trình ấy, quyết định kéo pháo ra chính là một bước ngoặt quan trọng.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày những khẩu pháo ấy vang lên giữa lòng chảo Điện Biên. Những người từng kéo pháo năm xưa nay phần lớn đã trở thành những người của một thế hệ khác, nhiều người đã đi xa mãi mãi. Nhưng câu chuyện về họ vẫn còn được nhắc lại, không chỉ để kể về một chiến thắng quân sự mà còn để nhắc thế hệ sau về một bài học lớn: chiến thắng không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn cần trí tuệ, sự tỉnh táo và khả năng lựa chọn đúng thời điểm. Có những lúc tiến lên là cách để chiến thắng, nhưng cũng có những lúc phải biết lùi lại một bước để chuẩn bị cho một bước tiến quyết định.

Từ những sợi dây kéo pháo giữa núi rừng Tây Bắc đến lá cờ chiến thắng trên nóc hầm De Castries là một hành trình dài 56 ngày đêm. Nhưng để có được ngày 7 tháng 5 năm 1954 ấy, những người lính đã phải đi qua rất nhiều đêm tối, những con dốc hiểm trở và những quyết định khó khăn. Kéo pháo vào rồi lại kéo pháo ra vì thế không phải là câu chuyện về một sự thay đổi đơn thuần trong cách bố trí pháo binh. Đó là câu chuyện về một quyết định đã cho thấy bản lĩnh của người chỉ huy và sức mạnh của cả một quân đội biết vượt qua khó khăn để tìm ra con đường chắc chắn nhất đi đến chiến thắng.