Anh hùng lực lượng vũ trang - Ngô Mây
Trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra biết bao con người anh dũng, sẵn sàng lấy thân mình che chở cho Tổ quốc. Ngô Mây là một trong những người anh hùng tiêu biểu như thế – một biểu tượng rực sáng của tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” trên chiến trường Liên khu V thời hoa lửa.
Ngô Mây sinh năm 1924 tại thôn Triêm Ân, xã Cát Chánh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, trong một gia đình nông dân nghèo có tới chín anh chị em. Tuổi thơ của anh gắn liền với ruộng đồng lam lũ, với cảnh quê hương nghèo khó nhưng giàu lòng yêu nước. Khi cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bùng nổ, chứng kiến cảnh giặc ngoại xâm giày xéo quê hương, người thanh niên Ngô Mây đã sớm nuôi trong lòng ý chí căm thù giặc sâu sắc. Tháng 4 năm 1947, anh xung phong vào bộ đội, được phiên chế vào đội quân “quyết tử” – lực lượng cảm tử của quân đội ta lúc bấy giờ. Đối với Ngô Mây, đó không chỉ là nhiệm vụ mà còn là niềm vinh dự lớn lao của đời người lính.
Thời điểm ấy, trên chiến trường Liên khu V, các trung đoàn chủ lực của quân đội ta lần lượt ra đời. Quân Pháp có vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh, trong khi vũ khí của ta còn thô sơ, thiếu thốn. Chính vì vậy, để chiến thắng kẻ thù, ngoài mưu trí, dũng cảm, người lính còn phải có ý chí chiến đấu kiên cường và tinh thần hy sinh cao độ. Đại đội quyết tử của Tiểu đoàn 50, Trung đoàn 94 (sau đổi thành Trung đoàn 108 – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân) được thành lập trong bối cảnh đó. Từ khi về đơn vị, Ngô Mây luôn xung phong nhận những nhiệm vụ khó khăn, nguy hiểm nhất. Anh tự nguyện nhận một quả bom, ôm trong tay và chờ ngày xung trận, với niềm tin giản dị mà cao cả: nếu mình ngã xuống, đồng đội sẽ tiến lên, Tổ quốc sẽ được bảo vệ.
Ngày 11 tháng 12 năm 1947, quân Pháp từ An Khê đánh xuống Bình Định theo quốc lộ 19. Trước tình thế căng thẳng, Ngô Mây nhận lệnh xuất kích. Anh ôm bom mai phục ở ven bờ suối Vối, cách An Khê khoảng 2 km. Khi quân địch lọt vào ổ phục kích, giữa làn đạn và tiếng hò hét vang trời, Ngô Mây cổ quàng chiếc khăn đỏ – biểu tượng của lòng quyết tử – dũng cảm lao thẳng vào đội hình đông nhất của địch. Tiếng bom vang lên dữ dội. Hơn một trung đội lính Âu – Phi bị tiêu diệt tại chỗ. Quân ta lập tức ào lên tấn công, tiêu diệt thêm hơn 100 tên địch. Quân Pháp hoảng loạn rút chạy về An Khê, bỏ dở cuộc càn quét, vùng giải phóng Bình Định được giữ vững. Còn Ngô Mây – người chiến sĩ cảm tử năm ấy vừa tròn 23 tuổi – chỉ còn lại chiếc khăn quàng đỏ vắt trên ngọn cây cao, như một dấu lặng thiêng liêng giữa núi rừng.
Với chiến công và sự hy sinh anh dũng ấy, Ngô Mây được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhì và được Quốc hội truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 31/8/1955, với dòng chữ tôn vinh “Đệ nhị anh hùng toàn quốc”. Tên anh hôm nay được đặt cho huyện lỵ, trường học ở huyện Phù Cát; cho một phường, một con đường và hai ngôi trường tại thành phố Quy Nhơn. Tượng đài anh hùng Ngô Mây ôm bom, do họa sĩ Xuân Việt sáng tác, sừng sững giữa trung tâm huyện, để người anh hùng sống mãi cùng đất nước, quê hương.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng câu chuyện thời hoa lửa về Ngô Mây vẫn còn nguyên giá trị. Sự hy sinh của anh là lời nhắc nhở sâu sắc cho các thế hệ hôm nay và mai sau về cái giá của độc lập, tự do, để từ đó biết trân trọng hòa bình và sống xứng đáng với truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
