Anh hùng lực lượng vũ trang - Nguyễn Việt Khái
Nguyễn Việt Khái (1940–1963) là một trong những biểu tượng tiêu biểu của tinh thần chiến đấu gan dạ, mưu trí và ý chí quật cường của lực lượng du kích miền Tây Nam Bộ trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Cuộc đời ông tuy ngắn ngủi, chỉ vỏn vẹn 23 năm, nhưng đã để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành huyền thoại sống trong lòng nhân dân Cà Mau và lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam.
Ông tên thật là Nguyễn Văn Huôi, sinh năm 1940 tại xã Tân Hưng Tây, huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau (nay là xã Nguyễn Việt Khái). Sinh ra trong một vùng quê sông nước giàu truyền thống cách mạng, từ thuở thiếu thời, Nguyễn Văn Huôi đã sớm chứng kiến cảnh quê hương bị càn quét, đàn áp, nhân dân sống trong lo sợ, khốn khó. Chính những điều đó đã hun đúc trong ông tinh thần yêu nước và ý chí dấn thân cho cách mạng. Năm 1954, khi mới 14 tuổi, ông đã tham gia hoạt động bí mật, làm liên lạc cho cán bộ Việt Minh tại địa phương, sau đó tiếp tục đảm nhiệm công tác thanh niên, trở thành hạt nhân phong trào cách mạng ở cơ sở.
Đến năm 1961, Nguyễn Văn Huôi chính thức gia nhập đội du kích của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, đảm nhiệm chức vụ Ấp đội trưởng, lấy tên hoạt động là Nguyễn Việt Khái, bí danh Ba Khái. Với sự thông minh, gan dạ và khả năng tổ chức tốt, ông nhanh chóng được tín nhiệm. Năm 1962, ông được bầu làm Bí thư Chi bộ xã, đồng thời được giao nhiệm vụ chỉ huy toàn bộ lực lượng du kích xã, trực tiếp tổ chức và chỉ huy nhiều trận đánh chống các cuộc càn quét của Quân đội Việt Nam Cộng hòa thuộc Chi khu Bình Hưng.
Chiến công làm nên tên tuổi Nguyễn Việt Khái diễn ra vào ngày 8 tháng 12 năm 1962, trong một trận càn lớn của đối phương. Ngày 20 tháng 12 năm 1962, phía Việt Nam Cộng hòa huy động tới 40 máy bay các loại, bất ngờ đổ quân xuống nhiều khu vực nhằm bao vây, tiêu diệt lực lượng du kích địa phương. Trước tình thế hết sức nguy hiểm, Nguyễn Việt Khái bình tĩnh chỉ huy du kích cơ động, lẩn tránh, bám địa hình rừng tràm, kênh rạch để bảo toàn lực lượng và chờ thời cơ phản kích. Trong một đợt bị tập kích, theo lời kể của các nhân chứng, ông đã dùng súng trường carbine, chỉ với 8 phát đạn, bắn trúng 4 trực thăng. Trong đó, 2 chiếc bốc cháy và rơi tại chỗ, 2 chiếc còn lại cố bay ra khu vực kinh Năm và kinh Ông Xe nhưng sau đó cũng rơi. Chiến công đặc biệt xuất sắc này không chỉ gây tổn thất nặng cho đối phương mà còn làm dấy lên tinh thần phấn khởi, cổ vũ mạnh mẽ phong trào chiến đấu của quân và dân địa phương.
Tháng 10 năm 1963, trong trận đánh đồn Vàm Cái Tàu, Nguyễn Việt Khái anh dũng hy sinh khi đang giữ cương vị Trung đội phó Trung đội 3, Đại đội Quyết Thắng, Tiểu đoàn U Minh 2. Sự hy sinh của ông là mất mát to lớn đối với phong trào cách mạng ở Cà Mau, nhưng đồng thời cũng thắp sáng thêm ngọn lửa đấu tranh kiên cường trong lòng đồng đội và nhân dân.
Ghi nhận những chiến công và sự cống hiến to lớn đó, ông được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi Nguyễn Việt Khái đã được đặt cho quê hương ông, trở thành niềm tự hào của các thế hệ hôm nay và mai sau. Câu chuyện về người du kích trẻ tuổi với 8 phát đạn bắn rơi 4 trực thăng mãi mãi là một trang sử hào hùng, tiêu biểu cho ý chí “lấy ít địch nhiều”, cho tinh thần thời hoa lửa bất khuất của dân tộc Việt Nam.
