Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Bông Văn Dĩa (1905 – 1983): Người thuyền trưởng huyền thoại của Đường Hồ Chí Minh trên biển
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Bông Văn Dĩa (tên thật là Bông Văn Cung, 1905 – 1983) là một chiến sĩ cách mạng lão thành, thuyền trưởng huyền thoại của lực lượng Đoàn 759 (tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân). Ông là một trong những người mở đường và trực tiếp chỉ huy chuyến tàu gỗ đầu tiên chở vũ khí từ miền Bắc vào bến Vàm Lũng (Cà Mau) năm 1962, khai sinh ra tuyến đường vận tải chiến lược "Đường Hồ Chí Minh trên biển" lịch sử.
1. Thân thế và quá trình giác ngộ cách mạng
Năm sinh & Quê quán: Bông Văn Dĩa sinh năm 1905 tại xã Tân An, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau — vùng đất tận cùng phía Nam của Tổ quốc.
Quá trình hoạt động: Ông tham gia cách mạng từ rất sớm, từng bị thực dân Pháp bắt giam và đày ra Côn Đảo. Sau khi vượt ngục trở về, ông tiếp tục tham gia Kháng chiến chống Pháp. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954, ông tập kết ra Bắc và công tác trong lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam.
2. Dấu ấn lịch sử và chiến công "Đường Hồ Chí Minh trên biển"
Nhiệm vụ mở đường máu: Đầu năm 1961, Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết định mở tuyến đường vận tải chiến lược trên biển để viện trợ vũ khí cho chiến trường miền Nam. Bông Văn Dĩa — người am hiểu từng luồng lạch, con sóng vùng biển Nam Bộ — được tin tưởng giao nhiệm vụ thuyền trưởng chỉ huy thuyền gỗ vượt biển mở đường.
Chuyến tàu gỗ lịch sử (Tháng 8/1962): Ông cùng đồng đội chỉ huy chiếc thuyền gỗ thô sơ chở hơn 30 tấn vũ khí, cải trang thành thuyền đánh cá, mưu trí vượt qua hàng rào tuần tra gắt gao của hải quân và không quân Mỹ - Ngụy. Chuyến đi cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn tuyệt đối, chứng minh tính khả thi của tuyến đường biển chiến lược.
Tổ chức các chuyến tàu Không số: Sau chiến công mở đường, Bông Văn Dĩa tiếp tục làm thuyền trưởng, Chính ủy nhiều chuyến "Tàu không số" thuộc Đoàn 759, vận chuyển hàng ngàn tấn vũ khí, khí tài, cán bộ bổ sung cho các chiến trường Nam Bộ và Nam Trung Bộ, góp phần làm nên những chiến thắng vang dội của Quân giải phóng.
3. Tôn vinh và Ghi nhận
Danh hiệu Anh hùng: Ngày 25 tháng 8 năm 1970, Bông Văn Dĩa vinh dự được Đảng và Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (Anh hùng Quân đội).
Đời sống sau chiến tranh: Sau hòa bình, ông tiếp tục cống hiến cho công tác quân sự và chính quyền địa phương tại Cà Mau cho đến khi qua đời năm 1983, hưởng thọ 78 tuổi.
Di sản tưởng niệm: Tên của ông hiện nay được trân trọng đặt cho nhiều trường học, tuyến đường và công trình ghi danh tại tỉnh Cà Mau cùng nhiều địa phương miền Nam.
