Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Xuân Thọ
Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, khi mới tròn 19 tuổi, người thanh niên Cao Xuân Thọ rời quê hương Thanh Hóa, xung phong vào Đội tự vệ Thủ đô, nguyện đem tuổi thanh xuân hiến dâng cho đất nước. Hai năm sau, Cao Xuân Thọ tình nguyện ra chiến trong lực lượng của Đại đoàn 308, sau làm nhiệm vụ quân báo tại Cao - Bắc - Lạng và tham gia chiến dịch Thu - Đông. Tháng 3/1949, ông được cử sang Trung Quốc học quân báo. Sau khi về nước, gia nhập Thanh niên xung phong tham gia chiến dịch Hòa Bình, Thượng Lào và Điện Biên Phủ.
Năm 1953, Đoàn TNXP được thành lập với mật danh Đoàn X-P, khi đó Đoàn quyết định thành lập đội phá bom nổ chậm. Hai đội TNXP 40 và 34 được điều ra làm nhiệm vụ bảo vệ Đường 13 và 41 phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đồng chí Cao Xuân Thọ được cử làm Đội trưởng Đội phá bom, Đại đội 404 (thuộc Đội 40), đội của đồng chí phụ trách phá bom, thông đường tại ngã ba Cò Nòi và đường ngầm Hát Lót (Sơn La).
Cò Nòi là ngã ba nối liền giữa Quốc lộ 13A (quốc lộ 37 hiện nay) và Quốc lộ 41 (quốc lộ 6 hiện nay), là một thung lũng hẹp và sâu. Hai bên là đồi đất, nằm ở tọa độ rất thuận lợi cho không quân Pháp đánh phá. Tất cả mọi hoạt động chi viện lực lượng, vận chuyển vũ khí, lương thực, dân công từ Yên Bái sang, từ đồng bằng Bắc Bộ lên Điện Biên Phủ đều phải qua điểm nút ngã ba trọng điểm này, chính vì thế nó là con đường độc đạo vào Điện Biên Phủ.
Nếu quân ta để ngã ba này bị tắc thì không thể vận chuyển được xe, pháo, lương thực, đạn dược, vũ khí cho chiến dịch. Hiểu được điều này, quân địch đã tập trung đánh phá ác liệt, nhằm cắt đứt sự chi viện của quân và dân ta với chiến dịch. Địch đánh phá liên tục, tốp máy bay này vừa rời đi, tốp khác đã kéo đến, nhiều lúc Cao Xuân Thọ cùng các chiến sĩ trong Đội phá bom 404 còn chưa phá xong loạt bom nổ chậm vừa rải, quân địch đã tiếp tục thả bom mới xuống. Bom chồng bom thi nhau phát nổ, khói lửa ngập trời, núi rừng rung chuyển, đất đá văng khắp nơi, hòa lẫn trong đó không ít máu, xương của các chiến sĩ TNXP mở đường.
Khi đó dụng cụ phá bom mà Cao Xuân Thọ và các chiến sĩ TNXP sử dụng rất thô sơ, chỉ là cuốc, xẻng, thuốn và thuốc nổ. Thế nhưng với tinh thần tất cả cho chiến dịch, không sợ hy sinh, gian khổ, với bản lĩnh kiên cường và sự sáng tạo, Cao Xuân Thọ đã cùng đồng đội ngày đêm bám đường, phá hủy hết quả bom này đến quả bom khác do địch thả xuống. Thấy máy bay thả bom, Cao Xuân Thọ cùng đồng đội lập tức theo dõi, quan sát, xác định vị trí bom rơi, đợi máy bay địch đi khỏi là lao ra phá bom ngay, để thông đường cho bộ đội và xe của ta di chuyển an toàn, kịp thời.
Trong vai trò là người chỉ huy, với sự mưu lược và dũng cảm Cao Xuân Thọ cùng đồng đội không ngại lao vào mưa bom bão đạn, thực hiện nhiệm vụ phá bom nổ chậm, mở đường, góp phần bảo đảm thông suốt con đường huyết mạch vào chiến trường Điện Biên Phủ huyền thoại. “Khi đó, chúng tôi chưa phá xong loạt bom này thì máy bay địch lại gầm rú kéo đến cùng với đó là bom nổ chậm, bom bươm bướm, bom napan… lớp bom này chồng lên bom lớp khác thi nhau phát nổ, khói lửa mù mịt giăng kín trời. Vì vậy, công việc phá bom lúc này là nhiệm vụ cần kíp. Các đại đội đều hạ quyết tâm, thanh niên xung phong còn thì mạch máu giao thông còn được giữ vững. Cũng trong những trận chiến ấy, nhiều đồng đội tôi đã anh dũng hy sinh…” - ông Cao Xuân Thọ không giấu nổi niềm xúc động khi lần giở lại những mảng ký ức xưa.
Câu chuyện về một thời khói lửa đôi lúc bị ngắt quãng bởi những cơn ho, bởi trí nhớ không còn minh mẫn nhưng người lính già ấy vẫn sục sôi nhiệt huyết khi nhớ lại khoảng thời gian thực hiện nhiệm vụ ở ngã ba chảo lửa Cò Nòi. Cũng trong những ngày gian khổ, ác liệt ấy, ông đã từng 4 lần được đơn vị và đồng đội làm lễ truy điệu sống. Trong lần bị bom nổ vùi lấp dưới lớp đất đá, ông được đồng đội đào lên và may mắn còn sống, nhưng sau lần đó ông bị mất đi 3 đốt xương sống lưng.
Tháng 3-1954, trong một lần địch thả quả bom nổ chậm xuống suối sâu cách đường ngầm Tà Vài 4m, nước quá lạnh không ai xuống được, Đội trưởng Cao Xuân Thọ nghĩ ra mẹo của người dân biển, anh uống 3-5 bát nước mắm rồi lặn xuống, một lúc sau tìm thấy quả bom mắc ở khe đá. Trước khi lặn, đồng chí Cao Xuân Thọ lấy dây buộc vào lưng và dặn đồng đội, khi ốp được bộc phá vào ngòi, dòng dây cháy chậm xong sẽ giật dây 3 lần để đồng đội kéo lên bờ. Sau 10 phút, đồng chí đã phá được quả bom trước kế hoạch quy định. Nhờ chiến công đặc biệt, đồng chí Cao Xuân Thọ được đơn vị tuyên dương.
Mặc dù đồng chí Cao Xuân Thọ và đồng đội hiếm khi được mặc bộ trang phục khô ráo, chân tay lúc nào cũng lở loét, nhưng vẫn kiên cường miệt mài làm nhiệm vụ phá bom, thông đường. Thấy máy bay thả bom, đồng chí Cao Xuân Thọ cùng đồng đội lập tức theo dõi, quan sát, xác định vị trí bom rơi, đợi máy bay địch đi khỏi là lao ra phá bom ngay, để thông đường cho bộ đội và xe của ta di chuyển an toàn, kịp thời.
Với những chiến tích của mình, đồng chí Cao Xuân Thọ được vinh dự gặp Bác Hồ 4 lần, được Bác Hồ tặng 3 lần Huy hiệu của Người và được Bác Hồ trực tiếp gắn Huân chương Lao động hạng Ba, là Chiến sĩ thi đua tham dự Đại hội liên hoan anh hùng, Chiến sĩ thi đua công, nông, binh toàn quốc lần thứ hai ngày 7-7-1958.
Năm 2014, đồng chí Cao Xuân Thọ là một trong 3 người được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những công lao của ông, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.
Hôm nay, chiến tranh đã lùi xa, người Anh hùng năm ấy cũng đã bước sang mùa xuân thứ 100 của cuộc đời. Những ký ức về một thời lửa đạn, cũng như đóng góp, hy sinh của ông và đồng đội sẽ luôn sống mãi cùng những trang sử hào hùng về Điện Biên Phủ.
