Bùi Huy Giáp - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Công an tỉnh Nghệ An
Liệt sỹ Bùi Huy Giáp, sinh năm 1926, cán bộ Công an miền Bắc chi viện cho An ninh miền Nam. Nhiều cụ cao tuổi còn tự hào cho biết, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông Giáp từng là Bí thư Đảng ủy xã Vạn Kim (nay là xã Diễn Kim), sau đó được tăng cường cho liên khu 4, làm Trưởng Đồn vành đai Nga Sơn, rồi Phó Ban Bảo vệ của Ty Công an Thanh Hoá thời kỳ vô cùng khó khăn, gian khổ. Sau đó, ông được chuyển công tác về quê Nghệ An, làm Phó Công an huyện Anh Sơn kiêm Trưởng đồn Công an Đô Lương, rồi làm Phó Ban Bảo vệ kinh tế, Công an tỉnh.
Liệt sỹ Bùi Huy Giáp từng tham gia hoạt động cách mạng từ thời kỳ trước ngày 1/1/1945, cùng năm này ông được vinh dự kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) lúc tròn 18 tuổi. Hoạt động tích cực trong cao trào kháng Nhật cứu nước, tháng 3/1945, ông được cử làm Phó Chủ nhiệm rồi Chủ nhiệm Việt Minh, bí mật cùng bà con nhân dân xã Diễn Kim tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền, lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp và đô hộ của phát xít Nhật. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, từ tháng 4/1951 đến năm 1953, ông được cấp trên cử đi học cán bộ tiền tuyến 4 tháng và bổ nhiệm giữ chức vụ Đồn trưởng Đồn vành đai (đồn 5), làm nhiệm vụ liên ngành.
Quá trình công tác, chiến đấu, đồng chí luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, không quản ngại khó khăn, gian khổ, nỗ lực phấn đấu, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và ngành giao phó. Đặc biệt, năm 1961, Bùi Huy Giáp được Ty Công an Nghệ An cử tham gia bảo vệ và đón tiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê Nghệ An, đồng chí được Trưởng Ty Công an Nghệ An tặng giấy khen về thành tích này.
Với cương vị là Phó ban chỉ huy an ninh, đồng chí Bùi Huy Giáp đã tham gia chỉ huy cùng lực lượng an ninh Mỹ Tho giành nhiều thắng lớn. Trong 3 năm, từ năm 1965 đến năm 1968, đồng chí Bùi Huy Giáp chủ yếu hoạt động ở 3 hầm bí mật riêng do người dân che chở, trong đó 2 hầm ở gò và 1 hầm ở tại gia đình cơ sở bí mật Ba Tâm (sau này đồng chí Ba Tâm giữ chức vụ Phó Trưởng Công an thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang). Đồng chí Bùi Huy Giáp sống hàng ngày ở các gò, kênh rạch và theo liên lạc, làm việc với các cơ sở bí mật tại ấp Mỹ Lương, xã Mỹ Phong, Mỹ Tho và ấp Bình Long, xã Thanh Bình, Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang. Thời điểm này, địa bàn Mỹ Tho là nơi địch tổ chức hàng trăm đợt tấn công dồn dân, lập ấp, càn quét, bắt giết cán bộ và nhân dân vô cùng dã man, tàn bạo. Đặc biệt, trong dịp Tết Mậu Thân, địch liên tục tổ chức nhiều trận càn ở khu vực Mỹ Tho, nhất là khu vực Chợ Gạo, nơi đồng chí Giáp hoạt động. Đồng chí Bùi Huy Giáp đã mưu trí, dũng cảm cùng với nhân dân tại đây tổ chức chống lại hàng trăm đợt càn quét của địch, gây cho địch nhiều thiệt hại. Đồng chí tích cực xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng chiến đấu; chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vũ khí phục vụ cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.
Vào khoảng 4h sáng ngày 29/1/1968 (tức mùng 1 Tết Mậu Thân), thực hiện chỉ đạo của Đảng tiến hành tổng công kích và nổi dậy trên toàn miền Nam, đồng chí Bùi Huy Giáp cùng 2 đồng chí cán bộ an ninh và du kích trực tiếp tổ chức công tác chuẩn bị đợt tấn công nổi dậy tại Mỹ Tho. Khoảng 11h cùng ngày, trên đường trở về hầm bí mật, địch tổ chức phản công, huy động lực lượng đông đảo càn quét tại ấp Mỹ Lương, xã Mỹ Phong. Phát hiện Bùi Huy Giáp và 2 đồng chí cán bộ an ninh, địch cho máy bay trực thăng chở quân xuống địa bàn ấp Mỹ Lương và vùng lân cận tổ chức càn quét, lùng sục, vây bắt ráo riết. Sau khi bị địch phát hiện, đồng chí Giáp đã mưu trí chỉ huy cả 3 đồng chí chạy theo 3 hướng khác nhau để phân tán lực lượng địch. Riêng đồng chí Bùi Huy Giáp chạy về hướng hầm bí mật. Về tới hầm bí mật, phòng khi địch vây bắt được mình, đồng chí đã kịp thời đốt hết tài liệu, phá hủy máy điện đàm và tiếp tục chiến đấu quyết liệt với đám lính càn quét. Khi chứng kiến cảnh nhân dân và một số người nhà của đồng chí Ba Tâm (là gia đình nuôi giấu cán bộ cách mạng) bị địch giết hại một cách dã man, đồng chí Giáp càng căm thù giặc, quyết không lùi bước trước súng đạn kẻ thù, chiến đấu vô cùng anh dũng, tiêu diệt nhiều tên địch.
Trong cuộc chiến không cân sức ấy, đồng chí vẫn giữ trọn bản lĩnh, khí tiết, chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Khi bị thương, bị địch bắt, chúng đã tra tấn rất dã man nhằm khai thác thông tin về cơ sở cách mạng nhưng đồng chí không chịu đầu hàng, quyết không khai báo cơ sở cách mạng cũng như tin tức và tài liệu, giữ trọn khí tiết người chiến sỹ An ninh cách mạng. Nhiều người dân cho biết, địch đã dùng báng súng tra tấn đập vào đầu đồng chí, dùng lưỡi lê đâm xuyên ngực, vứt xác đồng chí Bùi Huy Giáp lên gò đất gần khu vực hầm bí mật để phơi nắng, không cho người dân chôn cất nhằm uy hiếp nhân dân và những người nuôi giấu cán bộ. Đến khoảng 20h cùng ngày 1 Tết Mậu Thân, cơ sở của ta mới tìm được xác và đưa đi cất giấu tại cây rơm của gia đình bà Mười Tùng. Khoảng 23h cùng ngày, cơ sở của ta đã bí mật chôn cất tại vị trí nghĩa trang của gia đình đồng chí Ba Tâm. Do Liệt sĩ Bùi Huy Giáp là cán bộ an ninh chi viện nên cán bộ cơ sở đã chôn cất ngụy trang nhằm xóa dấu vết, không để địch phát hiện. Sau này, khi khai quật mộ để đưa hài cốt liệt sĩ Bùi Huy Giáp về quê Nghệ An, đoàn khai quật phát hiện hộp sọ của liệt sỹ Bùi Huy Giáp có nhiều mảnh vỡ đúng như thông tin người dân đã cung cấp về sự dã man của địch. Trong trận càn này, 2 đồng đội của Bùi Huy Giáp cũng bị địch phát hiện giết hại dã man đã anh dũng hy sinh.
