Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đỗ Văn Thi

Đỗ Văn Thi⁽¹⁾ (tức Út Một) sinh năm 1921, dân tộc Kinh, quê ở xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Khi hy sinh, đồng chí là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, Trưởng Công an thị xã Biên Hòa (nay là thành phố Biên Hòa), tỉnh Đồng Nai.

Đỗ Văn Thi được giao nhiệm vụ chỉ huy lực lượng bảo vệ nội bộ, trừ gian và đánh địch khi có thời cơ. Đội bảo vệ do Đỗ Văn Thi chỉ huy đã nhiều lần mưu trí, dũng cảm đánh nhiều trận và diệt nhiều tên địch.

Vào ngày lễ Quốc khánh nước Pháp 14/7/1941(2), chính quyền tỉnh Biên Hòa có tổ chức nhiều trò vui và đua tài ở khu nhà mát đối diện với Tòa Bố (vị trí tại khu vực Trụ sở khối Nhà nước hiện nay). Người đoạt được giải nhất bơi lội là một thanh niên cao lớn tên Đỗ Văn Thi. Tên tỉnh trưởng người Pháp vừa trao giải thưởng, Thi ngậm vào miệng phóng cái ào xuống sông Đồng Nai lội luôn một hơi về nhà ở Cù lao Hiệp Hòa. Đỗ Văn Thi là người bơi lội giỏi có tiếng ở Biên Hòa mà cho đến nay chưa ai thực hiện được. Không chỉ nổi tiếng vì lội giỏi, cậu con trai út của gia đình ông Cả Nhượng giàu có nhất nhì ở ấp Bình Tự trên Cù lao Phố, Hiệp Hòa còn là người “có học” và sớm tỏ ra là bậc đàn anh, thủ lĩnh đối với đám trai trẻ trong làng.

Có đến 12 anh chị em, Đỗ Văn Thi là con thứ 11 nên được gọi là út Một và được cho sang Bình Trước để học ở trường duy nhất thời bấy giờ tại Biên Hòa là Ecole Primaire Complementar (nay là ^{[1] [2]}

Trường tiểu học Nguyễn Du). Cha của Thi, ông Đỗ Văn Nhượng, tuy đứng ra làm Hương Cả trong làng nhưng rất thương người nghèo và tích cực ủng hộ Việt Minh bằng cách giao trâu bò đưa vào vùng kháng chiến. Bà Cả (Nguyễn Thị Giàu) mẹ của Thi thì tiếp tế gạo, nếp... Riêng Út Thi lại tập họp nam nữ thanh niên trong làng để dạy chữ Quốc ngữ và truyền bá lối sống mới lành mạnh.

Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, nhân dân Biên Hòa đứng lên giành chính quyền, được sự dìu dắt của các đồng chí Ba Ký (Nguyễn Văn Ký), Ba Thu (Phạm Văn Thuận), Đỗ Văn Thi tham gia vào lực lượng Quốc gia tự vệ cuộc. Nhờ có uy tín của một đàn anh thủ lĩnh, tổ chức Quốc gia tự vệ cuộc do Một Thi lãnh đạo đã thu hút đông đảo thanh niên hăng hái tham gia. Đỗ Văn Thi nhanh chóng trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng ở xã Hiệp Hòa rồi lan nhanh ra khắp quận Châu Thành (lúc ấy gồm một phần Biên Hòa, Tân Uyên, Dĩ An ngày nay).

Sau khi Pháp tái chiếm Biên Hòa, được sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam Kỳ, để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, các lực lượng cách mạng của tỉnh tạm thời rút dần ra chiến khu Bình Đa và Tân Uyên. Riêng các lực lượng cách mạng của quận Châu Thành vẫn đứng chân tại Hiệp Hòa. Quận ủy và Ủy ban cách mạng lâm thời quận Châu Thành họp bàn và giao Đỗ Văn Thi đứng ra tổ chức đội tự vệ để làm nhiệm vụ bảo vệ các đoàn thể kháng chiến, đồng thời diệt ác trừ gian, ngăn cản kế hoạch lập tề của giặc.

Thế là ngay trên đất Cù lao Phố, nơi giặc Pháp vừa tái chiếm xong thị xã Biên Hòa và đang mở rộng việc chiếm đóng các vùng phụ cận, một tiểu đội tự vệ gồm toàn những thanh niên dũng cảm, sục sôi lòng yêu nước ra đời, thực hiện mệnh lệnh của Trung ương là gây rối địch, kìm chân chúng, để đồng bào miền Bắc, miền Trung có đủ thời gian chuẩn bị cho công cuộc kháng chiến.

Đồng chí Nguyễn Bình - Khu bộ trưởng khu 7 đưa ra chủ trương: Mở đợt hoạt động quân sự ngay tại nội ô thị xã Biên Hòa để khích lệ tinh thần kháng chiến của nhân dân. Đêm 1 rạng sáng ngày 2/1/1946, tiểu đội tự vệ của Đỗ Văn Thi phối hợp cùng lực lượng quốc vệ đoàn bí mật lội qua sông Đồng Nai tràn lên thị xã Biên Hòa đồng loạt nổ súng vào các chốt lính, tháp canh... đặc biệt bắn cháy trạm thôngtin ở chợ Biên Hòa.

Trận đầu tiên đánh Pháp ở Nam Bộ sau khi chúng tái chiếm Việt Nam tuy không gây cho bọn xâm lược sự thương vong đáng kể nhưng đã làm nức lòng đồng bào cả nước và tên tuổi của tiểu đội tự vệ “ông Một” nổi lên như tấm gương sáng về lòng gan dạ, dũng cảm. Và nhờ thế “đội tự vệ ông Một” được vinh dự chọn bảo vệ cuộc bầu cử Quốc hội của chế độ nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lần đầu tiên được tổ chức tại vùng giải phóng tỉnh Biên Hòa vào ngày 6/1/1946. Còn những tên tay sai của giặc Pháp rất sợ “tự vệ ông Một” sẽ bất ngờ xuất hiện, nên chúng có phần co cụm hoạt động.

Thực hiện sắc lệnh số 23/SL của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc thành lập Nha Công an vụ, tháng 4/1946, quốc vệ cuộc Biên Hòa được đổi tên thành Ty Công an Biên Hòa. Đồng chí Nguyễn Văn Ký được Khu ủy miền Đông chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy kiêm Trưởng Ty Công an. Ty Công an Biên Hòa rút đồng chí Đỗ Văn Thi về giao nhiệm vụ thành lập đại đội Quốc vệ đội (tức công an võ trang).

Đội “Quốc vệ đội” của Một Thi quy tụ được 30 thanh niên dũng cảm, nhưng chỉ có 4 súng mút và một ít lựu đạn, còn lại là gậy gộc, dây thừng... Đơn vị được đưa về đóng quân ở ngọn sông Buông trong chiến khu Bình Đa. Thế nhưng, bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ các đoàn thể kháng chiến, bảo vệ chiến khu... Một Thi còn chỉ huy Quốc vệ đội đi diệt ác trừ gian bằng những hành động xuất quỷ nhập thần, làm cho địch không còn dám ra vùng tự do. Cùng với các đồng chí Nguyễn Văn Ký, Đinh Văn Nay, Một Thi đã vận động được một thân binh Pháp ở bót Tân Vạn đem khẩu trung liên FM đầu bạc ra hàng.

Vào cuối năm 1946, trong một lần đi về Cù lao Phố, Một Thi bị bọn lính ở bót Hiệp Hòa bắt được. Mừng rỡ, bọn giặc liền đưa “ông Một” ra bờ sông Đồng Nai định bắn chết rồi thả trôi sông. Không ngờ, Một Thi nhảy xuống sông trốn thoát.

Tiếp đó, bằng mưu trí hết sức độc đáo của mình, Một Thi đã phối hợp với Chi đội 16 biến 2 hàng binh người Đức giả làm 2 sĩ quan Pháp (vừa bị Việt Minh bắt được) đem giao cho sếp bót Đờ La ở Tam An (huyện Long Thành), rồi bất ngờ khống chế bắt sống cả 12 tên giặc trong bót, tịch thu 13 khẩu súng trang bị thêm cho Quốc vệ đội đoàn.

Giữa năm 1947, nhận được lệnh của lãnh đạo Ty Công an Biên Hòa là phải trừng trị bọn thân binh Cao Đài ở đồn Bến Gỗ, thường giả dân chài để đi cướp bóc, Một Thi cho Quốc vệ đội phục kích tại ngã ba Tắc Mậu. Lọt vào ổ phục kích của Quốc vệ đội, bọn thân binh Cao Đài phải bỏ xuồng nhảy xuống sông trốn đi. Quốc vệ đội lại thu được 12 khẩu súng, trong đó có 3 tiểu liên Militel.

Có thêm vũ khí, quân số Quốc vệ đội nhanh chóng tăng lên đến 50 người, nên phải chia thành 2 trung đội. Trung đội 1 do Một Thi chỉ huy lại nhận thêm nhiệm vụ nặng nề hơn là phối hợp với bộ đội Lam Sơn và bộ đội Chi Lăng đánh địch trên địa bàn trải rộng: Biên Hòa, Vĩnh Cửu và Xuân Lộc. Lính “ông Một” đánh đâu thắng đó. Giặc Pháp thua đau, giận dữ tung bọn mật thám, tề điệp truy lùng Đỗ Văn Thi ráo riết, chúng còn tăng cường khủng bố gia đình “ông Một” đang sinh sống tại Cù lao Phố. Sau khi biết Một Thi lại vừa đánh bót Helena và uy hiếp bót ngã ba Máy cưa - trung tâm đóng quân của bọn Pháp ở thị xã Biên Hòa, bọn giặc qua Cù lao Hiệp Hòa bắt người anh thứ tám của Một Thi là Tám Ní (tên thật là Đỗ Văn Phú - vốn cũng là công an mật nằm vùng) để tra khảo tung tích Một Thi. Người chiến sĩ công an này không một lời khai báo, nên bị bọn giặc giận dữ đem nhốt trong bót miếu Thành Hưng rồi nửa đêm 8/12/1947 đâm anh lòi ruột, quăng xác xuống sông Đồng Nai.

Thêm nỗi thù nhà, Một Thi càng đánh hăng. Quốc vệ đội của

“Ông Một” hết phá đồn Bến Gỗ lại đánh bót Tân Ba, diệt cả tên trung úy sếp bót người Pháp và 4 tên thân binh người Miên nổi tiếng hung ác.

Đêm 30 Tết năm 1948, tên Nhái - người Pháp lai sếp bót Hiệp Hòa đóng ở cạnh cầu Rạch Cát dẫn lính tuần tra đến nhà mẹ Một Thi. Vừa hỏi, tên Nhái vừa xông vào nhà và kêu người anh thứ mười của Một Thi là Đỗ Văn Danh mà tên sếp bót này biết rõ không có làm gì khác ngoài việc cày bừa, trồng tỉa nuôi cha mẹ già. Tên Nhái lấy giấy tờ của Đỗ Văn Danh, bảo ngày mai ra trình diện ở bót.

Ông Danh lấy cớ là mùng 1, mùng 2 Tết không ai làm việc, nên đến sáng mùng 3, mới ra bót Hiệp Hòa trình diện. Tên Nhái giận dữ bắt ông Danh nhốt luôn, không ngờ đêm ấy có nhóm du kích về Cù lao bắn phá, sếp Nhái nói là “ông Một” về cứu anh trai nên đem ông Danh, đang ở tuổi 30, chưa có vợ con, ra sân đồn cắt cổ rồi thả xác xuống sông Đồng Nai.

Lo sợ, bà Cả Nhượng liền tìm cách cho đứa cháu nội trai duy nhất là Đỗ Văn Tiền (con trai ông Đỗ Văn Phú) trốn vào chiến khu.

Tháng 3/1952, được cơ sở giúp đỡ, Đỗ Văn Thi cùng Lê Văn Cơ chỉ huy đơn vị, dùng bộc phá làm nổ tung kho xăng hơn 1 triệu lít, gây thiệt hại nặng cho địch.

Vào đầu những năm 50, giặc Pháp được tăng viện phản kích ác liệt. Một số cán bộ lãnh đạo của thị xã Biên Hòa dao động tinh thần ra hàng giặc. Trong đó có Trưởng công an thị xã Nguyễn Trung Chánh. Tên Ba Chánh đã khai báo và chỉ đường cho giặc bắt rất nhiều cán bộ và ép làm cho nhiều người khác phải ra đầu hàng. Bọn Pháp đã tập họp những tên phản bội lại thành toán biệt kích đồ đen (Groupe Noir) và giao cho tên Hoàng - nguyên là xạ thủ súng máy của bộ đội Lam Sơn làm trưởng toán.

Bọn Groupe Noir bám sát “ông Một” hướng đến 5.000 đồng tiền Đông Dương treo thưởng cho ai bắt hoặc giết Đỗ Văn Thi.

Tháng 10/1952, Đỗ Văn Thi đã bị bọn chỉ điểm và biệt kích bắn chết trong khi anh đang làm nhiệm vụ tại cơ sở nay thuộc phường Long Bình, thành phố Biên Hòa. Gương chiến đấu mưu trí, dũng cảm của Đỗ Văn Thi đang giữ chức vụ Đoàn trưởng đoàn vũ trang tuyên truyền của thị xã Biên Hòa (gọi tắt là VT3), đã để lại cho đồng bào, đồng đội lòng khâm phục và niềm tiếc thương vô hạn.

Đỗ Văn Thi được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân theo Quyết định số 587/KT-CTN ngày 30/8/1995