ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN DƯƠNG QUANG ÂU (1933 - 2017)

Đồng chí Dương Quang Âu tên thường gọi Dương Bá Minh (Tư Minh) sinh năm (1933 - 2017), quê ở xã Mỹ An Phú, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An. Ông được gia đình thờ phụng tại ấp Thành Trí, xã Thành Lợi, huyện Bình Tân, tỉnh Vĩnh Long. Cha là ông Dương Văn Hy hoạt động cách mạng từ năm 1940 đến tháng Tám năm 1945 hy sinh trong chiến đấu được công nhận liệt sĩ. Mẹ là bà Nguyễn Thị Thố đã từ trần năm 1990.

Đồng chí Dương Quang Âu tham gia cách mạng vào bộ đội từ tháng 3 năm 1947. Đồng chí được kết nạp Đảng chính thức vào ngày 20/3/1950 Đồng chí là Bác sĩ Viện trưởng Viện Chỉnh hình Quân khu 9 với cấp bậc Đại úy

- Giai đoạn kháng chiến chống Pháp:

Đồng chí Dương Quang Âu nhập ngũ tháng 3 năm 1947, học y tá được điều về y tá Đại đội 2007, Tiểu đoàn 406 Long Châu Hà. Do có nhiều thành tích tiêu biểu đồng chí là chiến sĩ thi đua Tiểu đoàn 406 được đi dự Đại hội chiến sĩ thi đua niên khóa 1953 - 1954 Quân khu 9.

Tháng 7/1954, đồng chí tập kết ra Bắc, thuộc đơn vị Quân Y tế D3, E664. Ngày 01/5/1961, đồng chí lên đường về Nam chiến đấu với cấp bậc trung úy, đi trong Đoàn Phương Đông II.

- Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ:

+ Từ tháng 12/1961 đến tháng 6/1963:

Đồng chí là Đội trưởng Đội Phẫu thuật Quân khu 9 có biệt danh Hồng Hà là tổ chức Đội Phẫu thuật đầu tiên của Quân khu 9, các tiểu đoàn chiến đấu của Quân khu chưa có y sĩ, bác sĩ vì không có cán bộ chuyên môn nên hầu hết các vết thương nặng đều hy sinh cả. Nhiệm vụ của Đội Phẫu thuật theo sát phục vụ các tiểu đoàn chiến đấu của Quân khu và nhân dân trên địa bàn bộ đội hoạt động. Đội Phẫu thuật tổ chức đầu tiên chỉ có 09 cứu thương, quá trình phục vụ chiến đấu vừa mộ quân huấn luyện y tá với số lượng 50 quân đủ tổ chức 03 bàn mổ, 01 bàn mổ trực tiếp cách trận địa từ 03 – 05km sẽ giải quyết trọng thương cấp cứu do đồng chí phụ trách, 01 bàn mổ giải quyết trọng thương ở cách trận địa từ 05km, 01 bàn ở cách trận địa 10km để giải quyết khinh thương và dùng điều trị chung.

Đội Phẫu thuật cùng hành quân với các tiểu đoàn chủ lực Quân khu đi khắp nẻo đường từ rừng đước Năm Căn, Bắc Cà Mau đến U Minh Thượng, U Minh Hạ băng qua tuyến lửa Ba Đình, sông nước trong, nước đục tiến quân vào vùng địch hậu Cần Thơ.

Đồng chí trực tiếp phục vụ 22 trận có 780 thương binh trong đó có 504 khinh thương, 206 trung trọng thương. Ngoài ra còn 20 lần triển khai phục vụ nhưng bộ đội không triển khai đánh. Tất cả thương binh trung trọng thương sau khi phẫu thuật không có hy sinh, bảo đảm tốt trong bảo vệ thương binh không bị thương lần thứ hai.

Bệnh nội khoa: tổng số 150 có 30 nội cấp cứu, 120 các loại. Phục vụ du kích và nhân dân về ngoại khoa. Có 36 trường hợp, có 12 trọng thương.

Đồng chí phục vụ nhân dân ngoại khoa thời bình có 82 trường hợp trong đó cấp cứu sinh khó 01 trường hợp sống, 01 trường hợp u nang buồng trứng.

Đồng chí chủ trương đưa bàn mổ trọng thương do đồng chí phụ trách triển khai phẫu thuật cách trận địa từ 03 - 04km cấp cứu các vết thương xuyên bụng bảo đảm các vết thương xuyên thủng ruột được cứu sống 100%.

Đồng chí Chủ nhiệm Hậu cần Quân khu 9 đã nhận xét về đồng chí Dương Quang Âu như sau: “Đồng chí đã tỏ ra quan điểm đạo đức và trách nhiệm cao từ trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Quân khu 9, lúc còn hoàn toàn tự lực đến sau này thể hiện trong xây dựng ngành, xây dựng Đội Phẫu thuật đầu tiên, xây dựng bệnh viện tuyến trước của Quân khu. Vừa xây dựng vừa phục vụ rất hiệu quả chất lượng tốt. Lúc còn là Đội Phẫu thuật phối hợp với Tiểu đoàn 306 là đơn vị chủ lực đầu tiên của Quân khu 9, quân số tương đương Trung đoàn, cán bộ chiến sĩ rất tin tưởng khả năng phục vụ Đội Phẫu thuật là tin tưởng vào kỹ thuật ngoại khoa cấp cứu và vận dụng chiến thuật quân y của đồng chí đã có tác dụng ảnh hưởng tốt góp phần động viên cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn 306 không sợ hy sinh đánh đâu thắng đó”.

+ Từ tháng 6/963 đến tháng 6/1964:

Đồng chí Dương Quang Âu là Trung úy Viện trưởng Bệnh viện Quân khu 9 có biệt danh V24, là Bệnh viện Quân y Khu 9 tổ chức đầu tiên của Quân khu ở địa bàn trung tuyến U Minh Thượng phục vụ các Tiểu đoàn và Trung đoàn chiến đấu Quân khu, chiến đấu ở địa bàn địch hậu Cần Thơ, Sóc Trăng, Rạch Giá. Bệnh viện ở trong tầm phi pháo của Chi khu Vĩnh Thuận, Thới Bình và Chi khu Tân Bằng, cách Tiểu khu Huyện Sử 10km. Ở giữa rừng tràm Kinh 13 - 14 bãi Vĩnh Thuận phải đào kênh xuyên rừng 02km để đưa rước thương bệnh binh và vận chuyển lương thực.

Nhiệm vụ thu dung điều trị thương bệnh binh của chủ lực Quân khu và vượt tuyến các tỉnh. Lúc bấy giờ Quân khu 9 có bệnh viện Quân dân y 320 ở tận rừng đước Năm Căn, mỗi đội đưa thương binh về tốn thời gian đi từ 05 – 10 ngày và có từ Đại đội hộ tống, các trọng thương về đến Bệnh viện Quân dân y không bảo đảm an toàn. Bệnh viện Quân y V24 nhận điều trị cấp cứu ngoại khoa và nội khoa, thương bệnh binh nhẹ cho ra viện, trung trọng nội ngoại điều trị cho hết bệnh, các trường hợp vết thương sọ não thật ổn định mới đưa về bệnh viện Quân dân y ở Năm Căn.

Cán bộ y sĩ được trên tăng cường, y tá chuyển từ Đội Phẫu thuật Hồng Hà về mới thành lập Bệnh viện cán bộ y tá cứu thương chỉ có 20 người, do đó bệnh viện tổ chức mộ quân đào tạo y tá với số lượng 60 người mới bảo đảm phục vụ. Ngoài phục vụ chuyên môn mở lớp huấn luyện y tá cho Quân khu mỗi lớp được 60 đồng chí y tá, mở được 03 lớp được 200 y tá. Mỗi tháng bệnh vô và ra 200 thương bệnh binh và nhân dân. Từ tháng 6/1963, đến tháng 6/1964, thu dung khoảng 1.500 thương bệnh binh các loại.

+ Từ tháng 6/1964 đến năm 1968:

Ngày 08/11/1967, đồng chí được đề bạt Tiểu đoàn phó. Tháng 12/1965 đến tháng 12/1968, đồng chí là Đội trưởng Đội Phẫu thuật Tiểu đoàn 303. Tiểu đoàn 303 còn thiếu cứu thương ở các Trung đội và Đội Phẫu thuật tiểu đoàn là hai điểm đồng chí ra sức đào tạo cứu thương cho đủ các Trung đội và xây dựng Đội Phẫu thuật đủ sức phục vụ chiến đấu Đội Phẫu thuật 303 phục vụ cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 trong Lộ Vòng Cung Cần Thơ.

Đội Phẫu thuật Tiểu đoàn 303, 307, 309 của Quân y E2 biên chế lại thành Đội Phẫu thuật Quân y Lữ đoàn dã chiến của Quân khu 9 Đồng chí được phân công làm Đội trưởng và chịu trách nhiệm giải quyết thương binh trung trọng

Đến giờ G Đội Phẫu thuật cùng hành tiến với các đơn vị chiến đấu tiến vào Lộ Vòng Cung đơn vị tập kết cuối cùng. Đồng chí và Đội Phẫu thuật Quân y Lữ đoàn dã chiến duy nhất có mặt ở vị trí chiến đấu trong Lộ Vòng Cung Cần Thơ. Đúng giờ G đã triển khai hoàn tất kế hoạch phục vụ và kế hoạch bảo vệ thương binh.

Đội Phẫu thuật có thành tích phẫu thuật cấp cứu điều trị ban đầu và chuyển về phía sau trên 1.000 thương binh, tuy đó có trên 200 thương binh trung trọng. Có trên 20 thương binh thủng ruột và sọ não được an toàn, tử thương tại chỗ 05. Tất cả thương binh trọng thương do đồng chí phẫu thuật. Đây là địa bàn trọng điểm của quân khu, Đội Phẫu thuật có trách nhiệm phục vụ thương binh của các tiểu đoàn quân khu, tiểu đoàn của tổ và cán bộ dân chính Đảng của tỉnh, của Khu ủy.

Suốt đêm bàn mổ giải quyết được 04 trường hợp thương tích thủng ruột, có trường hợp thương tích xuyên thận, cần được giải quyết xong trước 05 giờ sáng nhưng ưu tiên cấp cứu vết thương đứt động mạch bàn tay của đồng chí Quang, Tham mưu trưởng mặt trận nên kết thúc vết thương xuyên thận vào 06 giờ sáng và cùng lúc ấy bom rơi ngay bàn mổ của các đồng chí trong Đội Phẫu thuật đang phẫu thuật vết thương đang bước vào giai đoạn kỹ thuật trong ổ bụng của thương binh. Đồng chí Dương Quang Âu vừa là Đội trưởng Đội Phẫu thuật vừa là phẫu thuật viên, lúc đó có máy bay trinh sát L19 quần đảo và tiếng phản lực cánh xéo bay từ xa đến. Biết chắc có đợt dội bom đạn diễn ra trong khu vực Đội Phẫu thuật nhưng đường dao kỹ thuật đang ở trong ổ bụng của thương binh. Đồng chí hỏi anh em: “Tiếp tục phẫu thuật hay ngừng lại và phải phẫu thuật cắt thận xong và may phúc mạc thanh sau lại mở bảo đảm sinh mạng cho thương binh” các đồng chí đang phẫu thuật và các đồng chí cấp cứu hồi sinh đều trả lời: “Kiên quyết phẫu thuật tiếp vang lên trong tục”. Một mệnh lệnh như lũy thép từ con tim thầy thuốc khu vườn vú sữa chọc thẳng lên bầu trời xanh biếc đã át hẳn tiếng ra tiếng rền vang của phi cơ phản lực quần đảo. Giữa đêm khuya, con tim như ngừng đập, hơi thở như đọng lại, bao đôi mắt bao đôi tay của thầy thuốc giờ đây chỉ có đích duy nhất phát huy trí tuệ khoa học bảo đảm đường dao mổ, mũi kim khâu được chính xác kỹ thuật để cắt thận. Phải kết thúc trước khi bom rơi, thương binh được đưa vào hầm trú ẩn ngay, bên cạnh bàn mổ nụ cười thắng lợi đượm ở môi các đồng chí phẫu thuật viên y tá, cũng là lúc tiếng bom nổ rền vang, khói đất tung bay đã lấp đi vĩnh viễn 02 y tá thân yêu của Đội Phẫu thuật, riêng đồng chí Dương Quang Âu bị thương nặng được giám định thương binh hạng 2/4 có tỷ lệ thương tật 72%. Đội Phẫu thuật Tiểu đoàn 303 hoàn toàn mất chiến đấu, hai ngày sau có Đội Phẫu thuật D309 về thay đứng trụ tiếp tục ở địa bàn Vòng Cung Cần Thơ. Đồng chí Dương Quang Âu được tặng Huân chương chiến công hạng Nhất.

Với đồng chí và y tá lúc này giữa cái sống và cái chết với nhiệm vụ phục vụ thương binh đã quyện chặt lại thành lũy thép quyết tâm của đồng chí và y tá trong Đội Phẫu thuật: “Thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”

- Giai đoạn từ tháng 12/1968 đến tháng 8/1970:

Đồng chí nằm điều trị ở Bệnh viện 121 Quân khu 9, khi vết thương của đồng chí Dương Quang Âu đã lành, đồng chí được phân công nhận nhiệm vụ Trưởng khoa thu dung Bệnh viện 121, Phó Khoa nội S121C, Phó khoa cấp cứu S121A Bệnh viện 121. Nhiệm vụ phụ trách ngoại khoa ở các khoa đồng chí hoàn thành nhiệm vụ phục vụ thương binh dù sức khỏe còn yếu, chân gãy còn đi khập khiễng vì cứng khớp gối. Đồng chí phụ trách Phó khoa cấp cứu S121A, có đợt càn lớn đồng chí cùng đi với K6 điều trị đưa thương binh vào rừng tránh địch, đồng chí đi kiểm tra tình hình thương binh có đám lửa khói cháy rừng thấy có đồng chí Chín Lâm cán bộ vận tải của hậu cần Quân khu bị gãy xương cẳng chân chưa đi được, đám lửa cháy sắp đến chỗ đồng chí Lâm nằm, đồng chí Âu nhảy vào cõng rê đồng chí Lâm để né tránh đám cháy rừng, mặc dù chân đồng chí đi lại chưa được bình thường, đồng chí Lâm là Trung đoàn trưởng Trung đoàn vận tải ô tô Quân khu.

+ Từ tháng 8/1970 đến tháng 12/1972:

Đồng chí học lớp bác sỹ T3, làm Viện trưởng Bệnh viện Tiền phương $802, bảo đảm tốt nhiệm vụ phục vụ cứu thương ở tuyến tiền phương.

Ngày 30/11/1972, đồng chí được đề bạt làm Tiểu đoàn trưởng, Chủ nhiệm Quân y, Cục Chính trị, Quân khu 9. Tổ chức xây dựng Trạm xá 30 giường, làm tốt nhiệm vụ phục vụ cán bộ khi đau ốm dù đêm ngày đồng chí vẫn đến tận chỗ ở.

+ Từ tháng 12/1972 đến tháng 6/1975:

Từ tháng 6/1974 - 11/1974, đồng chí học Trường cán bộ trung cao Quân khu 9. Từ ngày 25/11/1974 đến tháng 6/1975, đồng chí là Phân viện Trưởng Bệnh viện Tiền phương S121B Quân khu 9, vị trí ở địa bàn xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ, Cần Thơ cách đồn từ 02 - 03km, thường xuyên pháo bắn có tiếng rú qua đầu. Có nhiệm vụ thu dung điều trị ở tuyến trung đoàn và chuyển về tuyến Bệnh viện S802 ở Cái Nứa, xã Vĩnh Bình, đường sông tàu tuần tiễu của địch thường xuyên và phải qua đồn bót địch, trong tháng điều trị thu dung và vận chuyển về tuyến sau có trên 100 thương binh. Địch đổ quân bằng đường tàu cho bộ binh càn vào vị trí của ta. Đồng chí có kế hoạch chống càn, canh gác, vận động nhân dân giữ bí mật. Bảo đảm an toàn cho đơn vị và trên đường đưa thương binh về tuyến sau.

Để chuẩn bị cho Chiến dịch Hồ Chí Minh, đơn vị của đồng chí tổ chức một Đội Phẫu thuật có 03 bàn mổ để chi viện cho tuyến Trung đoàn và vẫn bảo đảm nhiệm vụ thu dung điều trị tuyến trước. Riêng đồng chí phụ trách Đội trưởng Đội Phẫu thuật phục vụ các Trung đoàn đánh địch ở Kinh Xáng, Ô Môn (Cần Thơ) trước Chiến dịch Hồ Chí Minh và phụ trách phục vụ một cánh quân tiến đánh vào trong chiến dịch, đồng chí và Đội Phẫu thuật có mặt tại Cần Thơ khi địch đầu hàng, tiếp quản các đơn vị quân y của vùng 4 chiến thuật của địch.

Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng đồng chí luôn thể hiện tư tưởng hành động đó là “thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, vì tính của thương binh sẵn sàng hy sinh tất cả, đồng chí luôn nhận mạng những công tác khó khăn nhất, gian khổ nhất và quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được cấp trên giao phó.

Trong suốt quá trình tham gia hoạt động cách mạng, đồng chí được Đảng và Nhà nước khen thưởng:

- Huân chương Độc lập hạng Ba

- Huân chương Kháng chiến hạng Nhất

- Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất

- Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba

- Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhất

- Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng

Và nhiều huân chương, huy hiệu, bằng khen khác Tin Ngày 28/5/2010, đồng chí Dương Quang Âu được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký Quyết định số 738/QĐ-CTN phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.