ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN HAI THƯƠNG – HUYỀN THOẠI TÌNH BÁO BÁM TRỤ TRONG LÒNG ĐỊCH
Đồng chí Hai Thương (tên thật là Đặng Trần Đức) sinh năm 1922 tại xã Thanh Trì, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (nay thuộc phường Thanh Trì, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội). Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo giàu truyền thống yêu nước trên vùng đất Cổ Loa - Thăng Long văn hiến, đồng chí sớm chứng kiến cảnh đất nước mất chủ quyền, nhân dân lầm than dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến. Tình yêu quê hương cùng ý chí bất khuất đã sớm thôi thúc người thanh niên Đặng Trần Đức dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng.
Năm 1945, đồng chí tham gia Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Hà Nội. Sau khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ (1946), đồng chí tham gia công tác công an, tình báo tại vùng địch hậu Hà Nội.
Năm 1950, nhận chỉ thị của cấp trên, đồng chí vào Nam hoạt động bí mật dưới vỏ bọc một viên chức chính quyền Sài Gòn. Để giữ an toàn tuyệt đối cho tổ chức và gia đình, đồng chí phải chấp nhận hy sinh tình cảm cá nhân, để lại người vợ trẻ cùng con thơ ở miền Bắc, mang tên mới là Hai Thương (hoặc Ba Quốc) dấn thân vào sào huyệt kẻ thù.
Với sự mưu trí, bản lĩnh và tri thức sâu rộng, đồng chí Hai Thương đã thâm nhập sâu vào bộ máy tình báo, an ninh của chính quyền Sài Gòn, trải qua các chức vụ quan trọng như: Sĩ quan thuộc Phủ Tổng thống thời Ngô Đình Diệm, Trưởng phòng Nghiên cứu thuộc Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo Sài Gòn. Đồng chí trở thành một trong những điệp viên chiến lược xuất sắc nhất của Cục Tình báo (Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam).
Sau năm 1975, đồng chí tiếp tục cống hiến cho ngành Tình báo Quốc phòng, tham gia chỉ đạo các mặt trận bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế tại Cam-pu-chia. Đồng chí được phong quân hàm Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Những chiến công, đóng góp tiêu biểu
Thâm nhập sâu vào bộ máy tình báo cao cấp của địch: Đồng chí đã khéo léo leo cao, chui sâu vào Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo Sài Gòn – cơ quan đầu não tình báo của địch, nắm giữ nhiều tài liệu tối mật về chiến lược, mạng lưới gián điệp và các chiến dịch càn quét của Mỹ - Ngụy.
Cung cấp hàng ngàn tin tức tình báo chiến lược: Đồng chí đã gửi về căn cứ hàng nghìn trang tài liệu giá trị, giúp Bộ Tổng Tư lệnh phát hiện và đập tan nhiều âm mưu thâm nhập, gài gián điệp vào vùng giải phóng của địch; giải cứu kịp thời nhiều cán bộ, lãnh đạo cách mạng bị địch vây bắt (trong đó có việc cảnh báo giải cứu nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn và nhiều đồng chí lãnh đạo Xứ ủy Nam Kỳ).
Đóng góp to lớn cho chiến trường Cam-pu-chia: Trong giai đoạn chống thảm họa diệt chủng Pôn Pốt, đồng chí Hai Thương đã cung cấp những thông tin tình báo chính xác về sự phân bố lực lượng của địch, góp phần quan trọng giúp Quân đoàn 4 và các đơn vị chủ lực của ta giành thắng lợi nhanh chóng.
Khái quát về nghề tình báo và sự hy sinh thầm lặng của người chiến sĩ hoạt động trong lòng địch, Thiếu tướng Hai Thương từng tâm sự giản dị nhưng đầy sâu sắc:
"Làm nghề tình báo trong lòng địch, cái khó nhất không phải là đối mặt với họng súng kẻ thù, mà là phải sống hai cuộc đời, chịu đựng sự nghi ngờ của người đời mà không thể giải thích, giữ trọn một lòng trung thành với Tổ quốc." (Trích Hồi ký "Người tình báo trầm lặng", NXB Quân đội Nhân dân)
Đánh giá về tài năng và những đóng góp đặc biệt của đồng chí Hai Thương, Cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng ghi nhận:
"Đồng chí Đặng Trần Đức (Hai Thương) là một điệp viên kiệt xuất của Tình báo Quốc phòng Việt Nam. Những chiến công thầm lặng của đồng chí đã góp phần vô cùng to lớn vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc." (Trích Tư liệu Bảo tàng Tình báo Quốc phòng Việt Nam)
Sau khi hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ, Thiếu tướng Đặng Trần Đức nghỉ hưu và sống thanh bạch, khiêm tốn tại TP. Hồ Chí Minh. Đồng chí trút hơi thở cuối cùng vào ngày 26 tháng 3 năm 2004, thọ 82 tuổi.
Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, đồng chí đã được Đảng và Nhà nước trao tặng:
Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (năm 1978)
Huân chương Độc lập hạng Nhất
Huân chương Quân công hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Hình tượng của ông đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh và truyền hình (tiêu biểu như nhân vật Nguyễn Thành Luân trong phim Ván bài lật ngửa hay các bộ phim tài liệu về Tình báo Quốc phòng).
