Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Thị Kỷ
Chị Hồ Thị Kỷ sinh năm 1949 tại ấp Cây Khô, xã Tân Lợi, tỉnh Minh Hải cũ (nay thuộc tỉnh Cà Mau). Chị sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng.
Những năm đầu tham gia cách mạng, Hồ Thị Kỷ hoạt động với vai trò giao liên. Tháng 2/1968, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Việt Nam (nay là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh).
Tháng 5/1968, Đội Biệt động thị xã Cà Mau được thành lập, trở thành mũi nhọn tấn công ngay giữa trung tâm đầu não của đối phương. Tại đây Hồ Thị Kỷ nhanh chóng trở thành một trong những chiến sĩ biệt động gan dạ và mưu trí nhất của đơn vị. Đồng chí được giao nhiệm vụ điều tra cơ sở hậu cần của Trung đoàn 32 thuộc Sư đoàn 21 của địch, đồng thời nắm thông tin về các mục tiêu trọng yếu trong nội ô thị xã.
Ngày 25/4/1969, Hồ Thị Kỷ thực hiện trận đánh nổi tiếng vào kho hậu cần của Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 32 ngụy quân. Bằng mìn tự tạo, chị phá hủy kho đạn, thiêu rụi hàng chục nghìn lít xăng cùng nhiều cơ sở quân sự của đối phương. Trận đánh gây tiếng vang lớn, khiến quân địch hoang mang.
Chưa đầy 3 tháng sau, ngày 10/7/1969, Hồ Thị Kỷ cùng đồng đội đánh thẳng vào Phòng Căn cước - Ty Cảnh sát An Xuyên, tiêu diệt tại chỗ 6 tên địch, làm bị thương nhiều tên khác. Sau chiến công này, chị được tặng danh hiệu “Dũng sĩ Quyết thắng ưu tú cấp 3”.
Không chỉ trực tiếp chiến đấu, Hồ Thị Kỷ còn bí mật xây dựng lực lượng nữ biệt động ngay trong lòng địch. Ngày 6/10/1969, chị được kết nạp vào Đảng Nhân dân Cách mạng Việt Nam. Những đồng đội từng chiến đấu cùng chị đều nhắc đến Hồ Thị Kỷ như một người phụ nữ gan góc, bình tĩnh, luôn nhận phần nguy hiểm nhất về mình.
Ngày 03/04/1970 chị tham gia trận đánh vào Ty Cảnh sát An Xuyên.
Theo dự kiến của kế hoạch, đồng chí Hồ Thị Kỷ sẽ đặt chất nổ ở vị trí đã định trước. Thế nhưng, tình huống diễn ra không như dự định. Trái ngược với sự điều nghiên ban đầu, bọn địch tập trung ở trước cổng để chuẩn bị cuộc hành quân, càn quét. Trước tình huống bất ngờ ấy, khi đồng đội vừa bồng bé vừa xách giỏ mìn vào đúng vị trí quy định, ra ám hiệu cho Hồ Thị Kỷ xách giỏ mìn vào, Hồ Thị Kỷ tỏ ra rất bình tĩnh, mưu trí và xử lý rất linh hoạt, đồng chí liền hội ý chớp nhoáng với các đồng đội của mình và vạch ra phương án mới là không trì hoãn nữa, cần phải chuyển ngay phương án, đánh địch trước khi đi gây tội ác.
Với sự điềm tĩnh, đồng chí Hồ Thị Kỷ xách giỏ có mìn tiến thẳng đến đoàn xe của địch, đồng chí tươi cười bắt chuyện làm quen, những tên lính kéo đến trêu chọc, vây quanh xin thuốc. Đồng chí đặt giỏ xuống mặt đường và ngồi xuống với tư thế sẵn sàng, giả vờ lấy thuốc ra mời, bọn chúng tranh nhau nhận. Chờ có thế, đồng chí nhanh tay điều chỉnh mìn và ấn kíp. Một tiếng nổ kinh hoàng làm chấn động cả thị xã, diệt 18 tên. Trong đó, có một tên sĩ quan Mỹ, một trung úy và một thiếu úy ngụy; bị thương một đại úy và 9 tên lính khác, phá hủy một xe Zeep, 02 xe quân sự GMC, sập một lô cốt, hỏng một mảng tường rào và một góc phòng quân cảnh. Đặc biệt, trận đánh mìn của Đội Biệt động thị xã Cà Mau - mà tiêu biểu là đồng chí Hồ Thị Kỷ và Huỳnh Thị Kim Liên đã bẻ gãy hoàn toàn kế hoạch hành quân của địch tại nơi xuất phát của chúng, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ do Đảng và tổ chức phân công.
Sau trận đánh, phong trào “Sống và chiến đấu theo gương nữ liệt sĩ anh hùng Hồ Thị Kỷ” lan rộng khắp các đơn vị quân giải phóng và đoàn thể thanh niên địa phương. Đội Biệt động thị xã Cà Mau sau đó được mang tên Đội Biệt động Hồ Thị Kỷ.
Ngày 19/5/1972, đồng chí Hồ Thị Kỷ được Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Ngày 13/7/2016, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đã ký Quyết định số 1197/QĐ-UBND công nhận Địa điểm trận đánh Ty Cảnh sát Quốc gia An Xuyên là Di tích lịch sử cấp tỉnh.
