ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN LÊ VĂN ĐẬM

Lê Văn Đậm, tên thường gọi là Sáu Mực, sinh năm 1933, tại xã Trung Hiếu, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long, trong một gia đình nông dân nghèo.

Sinh ra và lớn lên trên quê hương giàu truyền thống cách mạng năm 1953, Lê Văn Đậm tham gia hoạt động cách mạng tại ấp An Điền, xã Trung Hiếu, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long, làm cơ sở cho Chi bộ xã Trung Hiếu phục vụ công tác diệt ác, trừ gian trong vùng kìm kẹp của địch ở khu vực chợ Mai Phốp và vùng giáp ranh các xã Trung Thành, Trung Hiệp (huyện Vũng Liêm).

Năm 1960, đồng chí Lê Văn Đậm là Chi ủy viên của Chi bộ xã Trung Hiếu, đồng chí trực tiếp chỉ huy 02 đồng chí khác phục kích địch trên tỉnh lộ 70 (nay là Quốc lộ 53) đoạn ấp An Điền, xã Trung Hiếu, diệt tại chỗ tên “cò Hiến Bình” một tay sai ác ôn, trong lúc tên này đi cưỡng ép nhân dân phải nộp thuế, thu 01 khẩu súng Mas.

Năm 1961, đồng chí lại cùng 02 đồng đội tổ chức ám sát tên Thạch, tại Đình Thế Hanh, xã Trung Hiệp. Thạch là một tên đầu hàng phản bội rất ác ôn, tên này làm tình báo chỉ điểm cho địch đánh phá cơ sở cách mạng gây cho ta nhiều tổn thất.

Trong 02 năm, 1961 - 1962, đồng chí Lê Văn Đậm được Huyện ủy cử làm Bí thư Chi bộ xã Trung Hiếu khi còn rất trẻ[1].

Năm 1963, đồng chí Lê Văn Đậm được đề bạt Huyện ủy viên và được điều động về giữ chức vụ Huyện đội trưởng. Với vai trò lãnh đạo lực lượng vũ trang, đồng chí cùng với ban chỉ huy huyện đội trực tiếp chỉ huy Đại đội địa phương quân cùng du kích các xã trong huyện đánh địch nhiều trận lập nhiều thành tích, gây tiếng vang cả tỉnh Trà Vinh[2]. Đồng chí trực tiếp chỉ huy Trung đội đặc công của huyện phối hợp du kích xã Trung Ngãi phục kích diệt gọn một Trung đội Dân vệ xã Trung Ngãi, trong đó có tên cảnh sát Thường ác ôn khét tiếng[3], trận này ta thu nhiều vũ khí trong đó có khẩu súng cối 60mm. Cũng trong năm này, khi nắm được quy luật hoạt động của tiểu đội lính dân vệ xã Hiếu Phụng, mỗi sáng sớm chúng thường đi mở đường, đồng chí đã chỉ huy 01 trung đội địa phương quân huyện đánh tiêu diệt tiểu đội lính này. Trận đánh diễn ra tại ấp Quang Huy, xã Hiếu Phụng, quân ta bí mật bất ngờ dùng chiến thuật “đội mồ” địch không kịp trở tay, ta làm chủ trận địa, thu vũ khí và rút lui an toàn.

Cuối năm 1963, đồng chí đưa một Trung đội địa phương quân phục kích trận đánh một trung đội quân ngụy thuộc Tổng đoàn dân vệ xã Hiếu Thành, bọn này đi lùng sục vây ráp ban đêm ở ấp Hiếu Tín, ta diệt 18 tên có tên cảnh sát Tống, Tổng đoàn trưởng dân vệ ác ôn khét tiếng.

* Chỉ huy đánh trận “Cầu Chùa” ấp Trung Hòa 1 và Trung Hòa 2, xã Trung Hiếu:

Ngày 15/6/1965, với chức trách Huyện đội trưởng huyện Vũng Liêm, đồng chí trực tiếp chỉ huy đại đội địa phương quân huyện và du kích xã Trung Hiếu đánh trả quyết liệt, bẻ gãy trận càn với quy mô lớn của Trung đoàn 16, sư đoàn 9 ngụy, có lính Mỹ tham gia. Chúng tập trung đánh vào vùng căn cứ địa của ta ở ấp Trung Hòa 1 và Trung Hòa 2 thuộc xã Trung Hiếu, khu vực này có các cơ quan huyện ủy, huyện đội và các cơ quan ban, ngành, đoàn thể huyện đóng ở đây. Địch dùng phi cơ pháo binh trút hàng chục tấn bom đạn để triệt phá địa hình và tiêu diệt lực lượng ta trong khu căn cứ. Đặc biệt, địch dùng hỏa lực mạnh có xe tăng thiết giáp đánh vỗ mặt từ ngoài đồng (hướng Bắc) áp sát “tiêu diệt” buộc lực lượng ta phải đối mặt với chúng.

Mặt khác, chúng dùng một mũi quân luồn vườn từ hướng Cầu Chùa (hướng Tây) đánh tắp ngang hông đội hình chiến đấu của ta. Định hình thành hai gọng kìm công khai (từ đồng ruộng đánh vào) và bí mật (đánh chẻ vườn tắp hông) “mặt nổi mặt chìm”. Địa hình hai ấp Trung Hòa phía trước (hướng Bắc) là đồng ruộng mênh mông; phía sau (hướng Nam) là sông Mỹ Cẩm (giáp huyện Càng Long); hướng đông giáp ấp Kinh (xã Trung Ngãi - giáp tỉnh lộ 70), ta chỉ có quyết chiến với kẻ thù chứ không có đường rút lui.

Lực lượng ta được bố trí: 01 trung đội địa phương quân cùng du kích xã Trung Hiếu kết hợp chông, mìn, lựu đạn gài,... lập phòng tuyến căng ngang vườn (từ bìa ruộng tới mé sông), 02 trung đội địa phương quân của tiểu đội trinh sát của huyện đội được trang bị hỏa lực tương đối mạnh kết hợp với vũ khí thô sơ, mìn định hướng, đặc biệt hệ thống hầm hào rất kiên cố.

Dưới sự chỉ huy của đồng chí Lê Văn Đậm, lực lượng ta chiến đấu dũng cảm, kiên cường đứng trụ vững chắc, không rời trận địa đánh trả quyết liệt suốt ngày với địch dưới làn bom pháo khói lửa. Cuối cùng đến 04 giờ chiều địch phải rút lui mang theo thất bại thảm hại với 26 tên địch bị loại khỏi vòng chiến đấu, trong đó có 04 tên lính Mỹ, lực lượng ta thương vong không đáng kể. Từ trận đánh này mà những năm sau đó nói đến Trung Hòa địch phải nể sợ và cũng từ đó căn cứ địa cách mạng ở Trung Hòa - Cầu Chùa được giữ vững suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, sau trận đánh này đồng chí được Quân khu 9 tặng Bằng khen.

* Chỉ huy Chiến dịch Mậu Thân năm 1968:

Trong chiến dịch Tổng tấn công và nổi dậy xuân Mậu Thân (1968) lúc này đồng chí Lê Văn Đậm là Bí thư Huyện ủy - kiêm Chính trị viên Huyện đội Vũng Liêm. Với cương vị ấy lẽ ra đồng chí là người chỉ huy chiến dịch thông qua BCH Huyện đội hoặc chỉ huy điều hành trên phương tiện thông tin liên lạc. Nhưng đồng chí đã trực tiếp có mặt ở tiền phương, 05 đội bảo vệ huyện ủy bám trụ ngay trên tuyến giao thông huyết mạch của địch (trên tỉnh lộ 70), chỉ huy Đại đội địa phương quân huyện phối hợp Đội biệt động huyện lỵ Vũng Liêm và du kích xã Trung Thành chia làm nhiều mũi đánh thọc sâu vào chi khu Vũng Liêm. Ngay đêm đầu ngày 31/01/1968 ta tiêu diệt và bức rút ra ba đồn dân vệ đóng án ngữ bảo vệ chỉ khu gồm đồn Bờ Sao và đồn Sân Banh và Giồng Ké.

Trong đó, đồn Sân Banh ta tiến công địch tháo chạy về chi khu, sau đó chúng phản công tái chiếm, lần thứ hai ta đánh tiêu diệt giữa ban ngày, nổi bật ngay đợt tấn công này ta chiếm “Chẩn Y Viện” của ngụy (nay là Bệnh viện huyện) tịch thu toàn bộ y cụ, phương tiện cứu thương, thuốc men,... đem về trang bị cho Quân y huyện nhà và còn đưa một số dụng cụ kỹ thuật cao cấp cho Quân - Dân y tỉnh Trà Vinh, ta còn tịch thu và phá hủy (đốt cháy) kho xăng dầu của chi khu có trữ lượng hơn chục nghìn lít. Sau khi các đồn bót vòng ngoài thất thủ, địch co cụm vào nội ô huyện lỵ, lực lượng ta chặn ngay ngã ba An Nhơn, cửa ngõ tiến vào đầu não chi khu, hàng chục đợt tập kích của địch từ trong đồng ra đều bị quân ta đánh trả quyết liệt buộc chúng phải rút về phòng thủ trong thế bất lực.

Một tuần lễ sau Tiểu khu Vĩnh Long điều động Tiểu đoàn bảo an 403, có xe tăng thiết giáp yểm trợ xuống giải vây ứng cứu. Để bảo toàn lực lượng quân ta tạm thời lách tránh ra ngoài. Chiều lại khi quân can viện rút đi ta lại tiếp tục bao vây phong tỏa địch xung quanh chi khu làm chủ liên tỉnh lộ 70 từ Giồng Ké đến Mai Phốp ta đắp mô, phá lộ, hạ cây ven đường, chiều dài ngót 10 cây số giao thông của địch tê liệt hoàn toàn, quân dân ta làm chủ nơi đây 45 ngày đêm mới rút ra chuẩn bị đợt 2 Mậu Thân.

Trong những năm 1967 – 1968, đồng chí đưa hai cán bộ của ta có tên là “Tắc và Lộc” ra trá hàng địch, sau đó đưa hai anh này cài vào hàng ngũ địch. Một thời gian anh Tắc và Lộc được địch tin dùng, Tắc được địch cử làm Trưởng đồn cầu Mây Tức, đồng chí Đậm chỉ đạo cho Tắc khởi nghĩa diệt gọn đồn này, tiêu diệt hơn chục tên địch thu toàn bộ vũ khí, còn Lộc tiếp tục hoạt động trong lòng địch, sau này phục vụ ta đánh tiêu diệt phân chi khu Mai Phốp (xã Trung Hiếu) giữa ban ngày, tháng 12/1974.

Trong chiến dịch Mậu Thân huyện đã tự giải phóng hoàn toàn 1/9 xã, 71/79 ấp, giải phóng cơ bản 08 xã còn lại (08 xã này chỉ còn có trụ sở tề xã đóng trên 01 ấp của mỗi xã). Riêng đồng chí được Quân khu và Tỉnh đội tặng thưởng bằng khen, giấy khen.

Tháng 10/1969, lúc này cơ quan Huyện ủy Vũng Liêm đóng tại ấp Quang Đước, xã Trung Hiệp, huyện ủy đang tập trung họp Ban Chấp hành. Do có tên Mười Núi làm gián điệp chỉ điểm cho địch, chúng huy động trung đoàn 16, sư đoàn 9 đổ bộ đánh úp hòng tiêu diệt cơ quan huyện ủy và các đồng chí trong Ban Chấp hành huyện ủy về dự cuộc họp này. Tình huống bất ngờ và cấp bách anh em ta chỉ kịp thời phân tán xuống hầm bí mật được bố trí xung quanh đó. Địch cặm quân tại đây 03 ngày liên tục, chúng tập trung đốn cây phát quang tát trắng cả ấp, dùng chĩa sắt xăm hầm, đào bới tìm kiếm anh em ta đang ẩn nấp dưới lòng đất.

Ngay trong đêm đầu, địch giăng võng ngủ ngay bên cạnh nắp hầm bí mật của đồng chí Đậm (hầm này được đào trong vườn anh Bé Bò là cơ sở nuôi chứa cán bộ trong ấp). Lợi dụng đêm khuya trời tối, đồng chí mở hé nắp hầm quan sát rồi cùng hai chiến sĩ bảo vệ nhẹ nhàng bò thoát ra khỏi hầm bí mật, ra được một đoạn đồng chí dừng lại nghe ngóng chọn hướng để vượt ra khỏi vòng vây của giặc. Bất ngờ và cũng rất may mắn, lúc đó tên truyền tin của địch mở máy bộ đàm liên lạc về Sở chỉ huy trung đoàn của chúng. Vị trí của tên lính truyền tin chỉ cách chỗ đồng chí Đậm khoảng 10 mét, tiếng nói của nó trên máy nghe rõ mồn một. Đồng chí Đậm thì thầm nói nhỏ vào tai hai chiến sĩ bảo vệ: “Tao ném lựu đạn vào ngay chỗ nó, tụi mày “quét” thẳng vào đó nguyên băng đạn rồi nhanh chóng chạy càn vào nơi lựu đạn vừa nổ băng luôn xuống con xẻo trước mặt rồi thả ra sông nghen”. Đúng như phán đoán của đồng chí, hai quả lựu đạn do đồng chí ném trúng ngay vào chỗ trú quân của bọn sĩ quan chỉ huy hành quân cùng đám tùy tùng, làm chết và bị thương 16 tên, địch bị tấn công bất ngờ trở tay không kịp, đồng chí cùng hai chiến sĩ vượt ra khỏi vòng vây của giặc. Khi địch hoàn hồn, chúng bắn đạn như rải trấu và pháo sáng chúng bắn lên sáng cả bầu trời, khi ấy đồng chí Đậm đã bơi ra tới sông lớn (sông Quang Đước) và ung dung về vị trí an toàn.

Ông Hồ Văn Ân (Ba Trần) người Bí thư huyện ủy kế nhiệm đồng chí Lê Văn Đậm nói: ở đồng chí Lê Văn Đậm bản chất nổi trội là lòng căm thù địch sâu sắc, tính triệt để quyết liệt trong hành động cách mạng, lúc còn hoạt động ở địa phương những tên địch ác ôn nào nằm trong “tầm ngắm” của đồng chí thì tên đó sớm muộn gì cũng đền tội.

Cái độc đáo thứ hai là rất tài tình trong “chiến thuật” dùng người, đúng như phương châm mà Bác Hồ dạy: “Dụng nhân như dụng mộc” đồng chí Đậm không bỏ rơi một ai, bất cứ thành phần xuất thân thế nào, hễ có lòng yêu nước có ý thức và tình cảm cách mạng thì được đồng chí sử dụng hết, tùy người mà bố trí công việc. Vì vậy, mà nhiều anh em cán bộ vì lý do này hay lý do khác chểnh mảng công việc, bộ đội trên bỏ ngũ về địa phương, những người có thân nhân ở “bên kia chiến tuyến” đều được đồng chí tập hợp phân công bố trí công việc. Nhiều trường hợp trong số các đối tượng này đã công tác, chiến đấu, lập công xuất sắc, hy sinh anh dũng điển hình là trường hợp của hai anh Tắc và Lộc đã kể trên và còn nhiều anh em khác nữa.

Hoạt động cách mạng suốt thời gian từ năm 1953 - 1973, đồng chí Lê Văn Đậm được tặng thưởng:

- 01 Huân chương Độc lập hạng Ba.

- 03 Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba.

- 01 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba.

- 10 Bằng khen của Quân khu và cấp tỉnh.

- 10 giấy khen.

Ngày 09/10/2014, đồng chí Lê Văn Đậm vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định số 2257/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.