Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân, Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi

Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân, Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi (1940 – 1964) sinh tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. "Thời hoa lửa" của ông gắn liền với lòng quả cảm, tinh thần quyết tử của một chiến sĩ Biệt động Sài Gòn trong giai đoạn chống chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của đế quốc Mỹ.

Từ người thợ điện đến chiến sĩ Biệt động Sài Gòn

Sinh ra trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, Nguyễn Văn Trỗi sớm vào Sài Gòn kiếm sống và học nghề thợ điện tại Hãng hoả xa Sài Gòn, sau đó làm việc tại Nhà máy điện Chợ Quán.

Chứng kiến sự áp bức và tội ác của chính quyền Mỹ - Ngụy, ông giác ngộ cách mạng và gia nhập lực lượng Biệt động Sài Gòn (thuộc Quân khu Sài Gòn - Gia Định) vào năm 1963. Nhờ tay nghề thợ điện giỏi, sự mưu trí và thông thuộc địa hình nội đô, ông được giao nhiệm vụ chế tạo, cài đặt các loại thiết bị nổ và trinh sát các mục tiêu quan trọng của đối phương.

Trận gài bẫy mìn cầu Công Lý (tháng 5/1964)

Tháng 5/1964, Bộ Quốc phòng Mỹ cử một đoàn đại biểu quân sự cấp cao do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang Sài Gòn để kiểm tra, nghiên cứu tình hình chiến trường nhằm mở rộng chiến tranh xâm lược.

Nhận được tin tình báo, Ban chỉ huy Biệt động Sài Gòn giao nhiệm vụ cho Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội tổ chức trận phục kích tiêu diệt Robert McNamara:

• Phương án tác chiến: Nguyễn Văn Trỗi trực tiếp nhận nhiệm vụ gài một quả mìn điện nặng 8kg dưới chân cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, nối đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa ra sân bộ Tân Sơn Nhất) – tuyến đường bắt buộc đoàn xe của McNamara phải đi qua.

• Biến cố lịch sử: Đêm ngày 9/5/1964, khi ông cùng đồng đội đang tiến hành gài mìn tại chân cầu thì bất ngờ bị dối phương phát hiện và bắt giữ do có sự phản bội của một mắt xích trong mạng lưới.

Bản lĩnh kiên trung và tư thế bất tử trước pháp trường

Sau khi bị bắt, chính quyền Sài Gòn đã dùng mọi thủ đoạn từ tra tấn dã man đến dụ dỗ, mua chuộc nhưng Nguyễn Văn Trỗi kiên quyết không khai báo bất kỳ thông tin nào về tổ chức và đồng đội.

• Sự kiện trao đổi tù binh: Nhằm cứu Nguyễn Văn Trỗi, Tổ chức Du kích Đô thị Venezuela (FALN) đã bắt giữ một sĩ quan không quân Mỹ là Trung tá Michael Smolen tại Caracas để yêu cầu đổi lấy tự do cho ông. Tuy nhiên, sau khi sĩ quan Mỹ được thả, chính quyền Mỹ - Ngụy đã nuốt lời và vội vã đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn.

• Những giây phút cuối cùng (15/10/1964): Tại khám chí Hòa, trước họng súng kẻ thù, ông từ chối bịt mắt và hô vang các khẩu hiệu cách mạng: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!". Bức ảnh tư thế tự do, hiên ngang của ông trước lúc hy sinh ở tuổi 24 đã chấn động dư luận thế giới.

Sự ghi nhận và Ý nghĩa lịch sử

Hành động anh hùng của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành ngọn đuốc soi đường, dấy lên phong trào "Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi" khắp hai miền Nam - Bắc và lan rộng ra nhiều quốc gia trên thế giới (đặc biệt là Cuba).

Ghi nhận công lao đặc biệt xuất sắc

• Ngày 17/10/1964, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Thành銅 hạng Nhất.

• Tên của ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học, công trình công cộng tại Việt Nam và nhiều quốc gia như Cuba, Venezuela...