Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Phan Thị Ràng -Người con gái kiên trung dưới chân Hòn Đất

Phan Thị Ràng sinh năm 1937 trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn. Cha chị là ông Phan Văn Ngọc, từng bị thực dân Pháp bắt giam và tra tấn vì tham gia hoạt động yêu nước. Ông lâm bệnh rồi mất năm 1947, khi Phan Thị Ràng còn rất nhỏ.

Nỗi đau của gia đình cùng những cảnh áp bức diễn ra trên quê hương sớm hun đúc trong cô gái trẻ lòng căm thù giặc và khát vọng được góp sức cho cách mạng. Năm 1950, khi mới 13 tuổi, Phan Thị Ràng tham gia Đội Thiếu niên cứu quốc, bắt đầu làm những công việc phù hợp với tuổi nhỏ như đưa tin, quan sát tình hình và hỗ trợ cán bộ địa phương.

Nhờ sự nhanh nhẹn, kín đáo và tinh thần gan dạ, chị dần được giao những nhiệm vụ khó khăn hơn. Năm 1958, tổ chức phân công Phan Thị Ràng làm công tác trinh sát tại khu vực Xà Tón, nay là Tri Tôn. Chị phải theo dõi sự di chuyển của lực lượng đối phương, nắm tình hình đồn bót rồi bí mật báo cáo cho cán bộ phụ trách.

Công việc trinh sát đòi hỏi người thực hiện phải giữ vẻ ngoài bình thường giữa vùng bị kiểm soát. Phan Thị Ràng có thể xuất hiện như một cô gái đi thăm người thân hoặc làm việc đồng áng, nhưng trong đầu luôn ghi nhớ từng vị trí, từng thời điểm quân lính thay ca và những con đường có thể đưa cán bộ vượt qua an toàn.

Sau đó, chị được chuyển về hoạt động tại khu vực Kiên Giang, phụ trách công tác thanh vận và giao liên. Với bí danh Tư Phùng, chị vận động thanh niên tham gia cách mạng, đưa thư từ, dẫn đường cho cán bộ và giữ mối liên lạc giữa các đơn vị trong căn cứ.

Năm 1960, Phan Thị Ràng được phân công về hoạt động tại xã Thổ Sơn, huyện Hòn Đất. Địa bàn Ba Hòn gồm Hòn Đất, Hòn Me và Hòn Quéo vừa có vị trí quan trọng, vừa là nơi đối phương thường xuyên tổ chức càn quét nhằm triệt phá căn cứ cách mạng.

Những dãy núi đá, hang động và rừng cây tại đây trở thành nơi trú quân, cất giấu lương thực và cứu chữa thương binh. Nhân dân Hòn Đất dù bị kiểm soát gắt gao vẫn bí mật nuôi giấu cán bộ, đưa gạo, thuốc men vào căn cứ. Phan Thị Ràng là một trong những người kết nối lực lượng cách mạng với Nhân dân.

Đầu tháng 1-1962, đối phương huy động hơn 2.000 quân mở cuộc tiến công lớn vào căn cứ Ba Hòn. Tương quan lực lượng vô cùng chênh lệch. Các đơn vị cách mạng vừa chiến đấu bảo vệ căn cứ, vừa tổ chức đưa thương binh và người dân ra khỏi những khu vực nguy hiểm.

Giữa vòng vây, Phan Thị Ràng liên tục làm nhiệm vụ liên lạc. Chị vượt qua những tuyến đường bị kiểm soát để chuyển mệnh lệnh giữa các đơn vị, đồng thời vận động người dân tham gia đấu tranh chính trị và binh vận, hỗ trợ cho hoạt động quân sự.

Đêm 8, rạng sáng 9-1-1962, trên đường thực hiện nhiệm vụ từ Hòn Me trở về Hòn Đất, chị rơi vào ổ phục kích và bị bắt. Đối phương biết đây là một cán bộ quan trọng nên tìm mọi cách khai thác thông tin về nơi trú quân, đường liên lạc và những gia đình đang che chở cán bộ cách mạng.

Ban đầu, chúng dụ dỗ và mua chuộc, hứa sẽ tha mạng nếu chị chịu khai báo. Phan Thị Ràng kiên quyết im lặng. Khi những lời dụ dỗ không có kết quả, các hình thức tra tấn ngày càng tàn bạo được sử dụng. Tuy nhiên, người nữ chiến sĩ vẫn không hé lộ bất cứ thông tin nào về đồng đội và cơ sở cách mạng.

Chị hiểu rằng nếu mình khai báo, nhiều cán bộ và người dân có thể bị bắt, mạng lưới hoạt động tại Hòn Đất có thể bị phá vỡ. Bởi vậy, dù biết cái chết đang đến gần, Phan Thị Ràng vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Không khuất phục được chị, đối phương sát hại người nữ chiến sĩ dưới chân Hòn Đất vào ngày 9-1-1962. Khi ấy, Phan Thị Ràng mới 25 tuổi. Chị ra đi khi còn rất trẻ, chưa kịp thực hiện lời hẹn ước hôn nhân với người mình yêu là anh Lê Vinh Quang.

Sự hy sinh của Phan Thị Ràng để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong đồng đội và Nhân dân Ba Hòn. Người dân gọi chị bằng cái tên thân thương “chị Sứ”, xem chị như biểu tượng cho tinh thần bất khuất, trung hậu và kiên cường của người phụ nữ Nam Bộ.

Cuộc đời của chị sau này trở thành một trong những nguồn cảm hứng để nhà văn Anh Đức xây dựng nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất. Nhà văn cho biết hình tượng văn học được kết tinh từ nguyên mẫu Phan Thị Ràng cùng phẩm chất của nhiều người con gái miền Nam tham gia kháng chiến.

Ngày 20-12-1994, liệt sĩ Phan Thị Ràng được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngôi mộ dưới chân Hòn Đất trở thành một địa chỉ tưởng niệm, nơi các thế hệ tìm về để thắp hương và nhớ đến người nữ chiến sĩ đã bảo vệ đồng đội bằng chính sự im lặng kiên cường của mình.