Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Mạc Thành To
Mạc Thành To, bí danh Tư Hùng, sinh năm 1943 tại ấp Phấn Thạnh, xã Thạnh Phú, huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau. Đồng chí là người con đầu trong một gia đình có mười anh chị em. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất giàu truyền thống đấu tranh cách mạng, từ thuở nhỏ, Mạc Thành To đã sớm chứng kiến cảnh quê hương bị chiến tranh giày xéo, người dân phải sống trong những cuộc càn quét, bắt bớ và đàn áp của kẻ thù.
Sau khi học xong bậc tiểu học ở quê nhà, Mạc Thành To được cha mẹ cho ra thị xã Cà Mau tiếp tục học tại Trường Trung học bán công Nguyễn Hiền Năng, nay là Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi. Đây cũng là khoảng thời gian người thiếu niên ấy bắt đầu bước vào con đường hoạt động cách mạng.
Cuối những năm 1950, thị xã Cà Mau chìm trong bầu không khí ngột ngạt dưới chế độ Mỹ – Diệm. Cảnh sát, mật vụ và lính bảo an thường xuyên lùng sục, truy bắt những người từng tham gia kháng chiến hoặc bị nghi ngờ là cơ sở cách mạng. Giữa vòng kiểm soát gắt gao ấy, người dân vẫn thường bắt gặp một cậu bé khoảng mười ba, mười bốn tuổi, vóc người nhỏ nhắn, gương mặt sáng và nhanh nhẹn, khi thì gánh bánh mì, lúc lại đẩy thùng kem len lỏi qua các con phố.
Cậu bé ấy thường xuất hiện gần hàng rào khu quân sự Mỹ, trước cổng Tiểu khu An Xuyên, dinh tỉnh trưởng và nhiều cơ quan đầu não của chính quyền đối phương. Ít ai biết rằng, bên trong dáng vẻ hồn nhiên của một người bán hàng rong là một trinh sát nhỏ tuổi đang bí mật quan sát, ghi nhớ vị trí đóng quân, quy luật đi lại và hoạt động của quân địch.
Những gánh bánh mì, thùng kem khi ấy không chỉ giúp Mạc Thành To che mắt đối phương mà còn trở thành phương tiện để người chiến sĩ nhỏ tuổi tiếp cận những địa điểm được canh phòng nghiêm ngặt. Từ những bước chân lặng lẽ giữa lòng thị xã, Mạc Thành To đã thu thập được nhiều nguồn tin quan trọng, góp phần phục vụ hoạt động của lực lượng cách mạng.
Năm 1958, khi mới mười lăm tuổi, Mạc Thành To được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam. Sự kiện này đánh dấu bước trưởng thành quan trọng trong cuộc đời hoạt động của đồng chí. Từ đây, người thiếu niên yêu nước càng hăng hái nhận nhiệm vụ, bất chấp những hiểm nguy luôn rình rập.
Năm 1959, cơ sở cách mạng trong trường học bị lộ. Mạc Thành To cùng một số học sinh phải rời trường, rời lớp và trở về vùng giải phóng tiếp tục hoạt động. Con đường học tập còn dang dở, nhưng một con đường lớn lao hơn đã mở ra trước mắt người thanh niên trẻ tuổi: con đường chiến đấu vì quê hương và độc lập dân tộc.
Nhờ từng có nhiều năm sinh sống, học tập và hoạt động trong nội ô thị xã, Mạc Thành To thông thạo đường phố, nắm rõ vị trí đóng quân cũng như quy luật hoạt động của đối phương. Đồng chí thường được cấp trên giao cải trang, phối hợp với lực lượng quân báo và du kích mật đột nhập vào nội ô, thu thập tin tức, xây dựng cơ sở và thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt.
Qua thực tiễn hoạt động, Mạc Thành To sớm bộc lộ những phẩm chất nổi bật của một chiến sĩ quân báo: thông minh, gan dạ, bình tĩnh, quyết đoán và đặc biệt giỏi cải trang. Đồng chí có thể xuất hiện dưới nhiều thân phận khác nhau, từ một học sinh, người bán hàng rong đến một binh lính hay sĩ quan đối phương. Dù hoạt động ngay giữa trung tâm đầu não của địch, Mạc Thành To vẫn nhiều lần vượt qua các vòng kiểm soát để hoàn thành nhiệm vụ.
Nhận thấy năng lực đặc biệt ấy, tháng 7-1960, tổ chức điều động Mạc Thành To về Thị đội Cà Mau, phụ trách công tác quân báo. Từ đây, tên tuổi của người chiến sĩ mang bí danh Tư Hùng gắn liền với nhiều trận đánh mưu trí, táo bạo trong lòng thị xã.
Bên cạnh nhiệm vụ trinh sát và trực tiếp chiến đấu, Mạc Thành To đặc biệt chú trọng xây dựng cơ sở cách mạng. Đồng chí hiểu rằng, giữa lòng địch, sức mạnh của lực lượng biệt động không chỉ nằm ở vũ khí mà trước hết bắt nguồn từ lòng dân. Nhờ sự khéo léo, chân thành và khả năng vận động quần chúng, đồng chí cùng tập thể gây dựng được một mạng lưới cơ sở rộng khắp trong nội ô thị xã Cà Mau, trong đó có những cơ sở hoạt động ngay trong hàng ngũ đối phương.
Trong chưa đầy bảy năm, từ khi được điều động về Thị đội Cà Mau cho đến ngày hy sinh, Mạc Thành To cùng đồng đội đã xây dựng được khoảng một trăm cơ sở cách mạng trong nội ô. Bản thân đồng chí trực tiếp hoặc phối hợp với đồng đội tham gia 131 trận đánh lớn nhỏ. Những con số ấy cho thấy một quá trình hoạt động bền bỉ, đầy hiểm nguy và sự cống hiến phi thường của người chiến sĩ còn rất trẻ.
Một trong những chiến công tiêu biểu của Mạc Thành To diễn ra vào đêm 16-8-1962. Khi ấy, một tiểu đội thám báo của Tiểu khu An Xuyên thường xuyên tuần tra dọc kênh Rạch Rập, vừa đánh phá cơ sở cách mạng, vừa bắt thanh niên đi lính, gây nhiều tổn thất cho phong trào địa phương. Nắm được quy luật hoạt động của lực lượng này, tổ quân báo do Mạc Thành To chỉ huy đã bí mật tổ chức phục kích. Với sự chuẩn bị chu đáo và chỉ huy chính xác, trận đánh giành thắng lợi, góp phần bảo vệ cơ sở cách mạng và củng cố phong trào đấu tranh của nhân dân.
Ngày 9-11-1963, Mạc Thành To tiếp tục thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt nhằm trừng trị một tên cảnh sát khét tiếng tàn ác tại thị xã Cà Mau. Để tiếp cận mục tiêu giữa khu vực được kiểm soát nghiêm ngặt, đồng chí cải trang thành cảnh sát dã chiến, bình tĩnh đi qua các vị trí canh gác rồi hoàn thành nhiệm vụ ngay tại bến đò chợ Kinh 16. Sau đó, đồng chí nhanh chóng rút lui an toàn trước sự lùng sục gắt gao của đối phương.
Trận đánh không chỉ thể hiện lòng dũng cảm mà còn cho thấy khả năng quan sát, phán đoán và hóa trang tài tình của Mạc Thành To. Giữa ban ngày, ngay trong lòng thị xã, người chiến sĩ quân báo vẫn giữ được sự bình tĩnh, chủ động và chính xác trong từng hành động.
Đặc biệt, sáng ngày 10-8-1965, Mạc Thành To chỉ huy một trận đánh táo bạo nhằm vào hội nghị bình định của đối phương tại trung tâm tỉnh An Xuyên. Đây là khu vực được bảo vệ đặc biệt nghiêm ngặt, nằm gần Tiểu khu An Xuyên, tòa hành chính, dinh tỉnh trưởng, khu cố vấn Mỹ và đài viễn thông.
Sau thời gian nghiên cứu kỹ địa hình và quy luật canh phòng, Mạc Thành To quyết định cải trang thành sĩ quan thuộc Vùng IV chiến thuật để tiếp cận hội trường. Trong bộ quân phục sĩ quan, với phong thái tự tin và bình tĩnh, đồng chí cùng hai chiến sĩ hóa trang thành cận vệ đi xe Jeep vào khu vực hội nghị. Bằng sự mưu trí, Mạc Thành To vượt qua lính gác, trực tiếp kiểm tra địa điểm rồi rút đi mà không gây nghi ngờ.
Khi hội nghị diễn ra, kế hoạch tiến công được thực hiện, gây tổn thất nặng cho bộ máy bình định của đối phương. Trận đánh làm chấn động thị xã Cà Mau, góp phần phá vỡ âm mưu bình định và đàn áp phong trào cách mạng tại địa phương. Với chiến công này, bộ phận quân báo được đề nghị tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì; cá nhân Mạc Thành To được đề nghị tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba.
Những hoạt động táo bạo của Mạc Thành To khiến lực lượng đối phương tại thị xã Cà Mau luôn trong trạng thái hoang mang, lo sợ. Tên tuổi của đồng chí trở thành nỗi ám ảnh đối với những kẻ có nhiều tội ác với nhân dân. Chính quyền tỉnh An Xuyên khi ấy từng treo giải thưởng lên đến một trăm cây vàng cho người bắt được hoặc chỉ điểm nơi hoạt động của Mạc Thành To. Tuy nhiên, nhờ sự che chở của nhân dân cùng bản lĩnh của một chiến sĩ quân báo dày dạn, đồng chí vẫn tiếp tục bám địa bàn, xây dựng cơ sở và chiến đấu.
Ngày 28-3-1967, sau khi thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng tại vùng ven thị xã Cà Mau, trên đường trở về qua ấp Xóm Lớn, xã Lý Văn Lâm, Mạc Thành To bị người chỉ điểm phát hiện. Lực lượng Tiểu khu An Xuyên tổ chức phục kích và đồng chí đã anh dũng hy sinh.
Sự hy sinh của Mạc Thành To khiến đồng đội và nhân dân Cà Mau vô cùng thương tiếc. Khi ấy, đồng chí còn rất trẻ, chưa lập gia đình và cũng chưa có con. Cả tuổi xuân của người chiến sĩ đã được hiến dâng trọn vẹn cho quê hương và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Sau khi Mạc Thành To hy sinh, đối phương đưa thi thể đồng chí đến khu vực gần nhà xác bệnh viện, phát loa thông báo nhằm trấn an binh lính và phô trương chiến tích. Hai ngày sau, thi thể đồng chí được chôn tại một nghĩa địa gần Sân bay Cà Mau. Do khu vực này nằm trong vòng kiểm soát nghiêm ngặt, gia đình và đơn vị chưa thể đưa hài cốt đồng chí trở về.
Đến năm 1976, nhờ sự giúp đỡ của người quản trang năm xưa, gia đình mới xác định được nơi an táng, cải táng hài cốt Liệt sĩ Mạc Thành To và đưa về yên nghỉ trên phần đất quê nhà. Sau những năm tháng chiến tranh và chia lìa, người con anh dũng của quê hương cuối cùng đã trở về trong vòng tay gia đình và mảnh đất đã nuôi dưỡng tâm hồn cách mạng của đồng chí.
Ghi nhận những cống hiến to lớn của Mạc Thành To, Đảng và Nhà nước đã trao tặng, truy tặng đồng chí Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì cùng nhiều bằng khen, giấy khen. Năm 2014, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng Liệt sĩ Mạc Thành To danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
