ANH HÙNG LƯC LƯƠNG VŨ TRANG NHÂN DÂN NGÔ QUỐC TRỊ (1926 - 1969)

Đồng chí Ngô Quốc Trị, bí danh Bảy Hùng, sinh năm 1926, tại xã Vĩnh Tế, huyện Châu Phú, tỉnh Châu Đốc (nay là tỉnh An Giang).

Là người có tư chất thông minh, nên Ngô Quốc Trị được cha mẹ ông là ông bà Ngô Văn Hổ và Võ Thị Mười cố gắng cho đi học. Năm 1941, Ngô Quốc Trị thi đậu vào Collège de Cần Thơ, học ban Thành chung (tương đương bậc học trung học cơ sở ngày nay). Tại đây, đồng chí có những bước đi đầu tiên trên con đường hoạt động cách mạng. Tháng 6/1945, đồng chí Ngô Quốc Trị tham gia lực lượng Thanh niên Tiền phong rồi tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tại thành phố Cần Thơ. Sau tháng 8/1945, đồng chí được tổ chức phân công tham gia Cộng hòa vệ binh, tiền thân của lực lượng vũ trang cách mạng sau này. Cuộc đời binh nghiệp của Ngô Quốc Trị bắt đầu từ đó. Năm 1954, đồng chí tập kết ra Bắc, được tuyển sang học trường Võ bị bên nước bạn Trung Quốc. Tháng 7/1961, Quân khu 9 quyết định điều đồng chí Ngô Quốc Trị về nhận nhiệm vụ Tỉnh đội phó Trà Vinh.

Quá trình tham gia cách mạng, đảm nhiệm nhiều vị trí công tác như cán bộ trung đội của Tiểu đoàn 401, giảng dạy tại trường Hạ sĩ quan Quân khu 9, Tỉnh đội phó Trà Vinh, Tỉnh đội trưởng Trà Vinh, đồng chí Ngô Quốc Trị luôn thể hiện rõ tài trí tham mưu, tổ chức, chỉ đạo và trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng, góp công to lớn cho cách mạng Trà Vinh và Tây Nam bộ. Tiêu biểu như:

Tháng 7/1961, Quân khu 9 quyết định điều đồng chí Ngô Quốc Trị về nhận nhiệm vụ Tỉnh đội phó Trà Vinh, ở cương vị chỉ huy lãnh đạo, đồng chí Ngô Quốc Trị đã trực tiếp phụ trách công tác xây dựng, phát triển các đơn vị địa phương quân cấp tỉnh và huyện trong đó có Tiểu đoàn 501 địa phương quân tỉnh Trà Vinh, Đại đội Đặc công 513 trở thành một đơn vị đặc biệt tinh nhuệ với chiến thuật thọc sâu, đánh hiểm vào tung thâm, tạo điều kiện cho bộ binh tiến công, đánh chiếm, giải phóng nhiều đồn bót kiên cố, nhiều cứ điểm quân sự quan trọng của địch.

Trong năm 1963 và nửa đầu 1964, tình hình và tương quan lực lượng trên chiến trường Trà Vinh có những thay đổi quan trọng có lợi cho ta, bất lợi cho địch. Tỉnh đội phó Ngô Quốc Trị cùng Tính đội Trà Vinh đề xuất với Tỉnh ủy mở những chiến dịch dài ngày, lấy Tiếu đoàn 501 làm đơn vị chủ công, với mục tiêu tiêu hao, tiêu diệt một phần quan trọng sinh lực địch, tiến tới làm phá sản "quốc sách ấp chiên lược" của chúng. Nét nổi bật trong tài dùng binh của đồng chí Ngô Quốc Trị giai đoạn này là sử dụng linh hoạt các lực lượng tỉnh, huyện và xã mở rộng diện chiến dịch với nhiều đòn nghi binh vừa làm địch lúng túng đối phó vừa hỗ trợ phong trào nhân dân du kích chiến tranh địa phương phát triến mạnh mẽ. Khi đã buộc địch lộ ra những điểm yếu, những tử huyệt, đồng chí Ngô Quốc Trị cùng lãnh đạo Tỉnh đội tập trung lực lượng mạnh, ra đòn quyết định tiến công, đánh chiếm những vị trí xung yếu, giải phóng nhân dân, mở rộng vùng giải phóng. Điển hình trong số đó là chiến dịch giải phóng các xã tuyến sông Hậu như Tân Hòa (Tiểu Cần), Phong Thạnh, Phong Phú, Châu Điền (Cầu Kè); chiến dịch giải phóng các xã vùng ruột Long Hiệp (Trà Cú), Nhị Trường, Long Sơn (Cầu Ngang)... góp phần quan trọng làm thất bại chiến lược chiến tranh Đặc biệt của Mỹ ngụy trên chiến trường Trà Vinh.

Những năm 1965 - 1966, địch chuyển sang chiến lược chiến tranh Cục bộ, leo thang chiến tranh, tăng cường quân số, vũ khí, trang thiết bị cho các đơn vị chủ lực bảo an... tiến hành nhiều cuộc hành quân "tìm diệt" qui mô lớn vào vùng căn cứ của ta. Nắm vững âm mưu, ý đồ của địch, Tỉnh đội phó Ngô Quốc Trị cùng lãnh đạo Tỉnh đội xây dựng những đối sách cụ thể mà linh hoạt phù hợp với tình hình thực tiễn. Trong giai đoạn này, các đơn vị vũ trang cách mạng Trà Vinh không những không bị "tìm diệt" mà còn nhanh chóng phát triên với sự ra đời của Tiếu đoàn 509. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí, Tiểu đoàn chủ công 501 linh động di chuyền đê tránh những "năm đấm thép" của địch giang ra, đông thời liên tục phôi hợp cũng các đơn vị bạn như 509, 513, các đơn vị địa phương quân huyện và phong trào nhân dân du kích chiền tranh bẻ gãy, đập tan nhiều cuộc hành quân qui mô lớn kết hợp hải - lục - không quân của địch giữ vững vùng giải phóng, căng kéo địch ra khắp chiến trường như trận Tân An (Càng Long), Cây Sanh (Cầu Kẻ), Tập Ngãi (Tiểu Cần)... Khi địch đã bị căng kéo, tiêu hao, Tiều đoàn 501 bộ đội địa phương Trà Vinh mở nhiều trận đánh lớn, với các hình thức chiến đấu đa dạng khác nhau, diệt nhiều đồn bót và lực lượng địch. Điền hình trong số đó là những trận tập kích vận động Tà Nếp (Trà Cú), Long Khánh (Duyên Hải), Lộ Lở (Tiểu Cần)... hay những trận tập kích tiêu diệt đồn Phong Phú (Cầu Kè), Cầu Tre (Tiểu Cần), Ba Cụm (Trà Cú)... và những trận công đồn đả viện Tập Ngãi (Tiểu Cần), Chong Văn (Cầu Ngang), Tập Sơn, Phước Hưng (Trà Cú)... Tiểu đoàn 501 trở thành nỗi ám ảnh, khiếp sợ của bọn chủ lực, bảo an, dân vệ trên khắp chiến trường Trà Vinh. Mỗi bước di chuyển của đơn vị đều được Trung tâm Hành quân Tiểu khu Vĩnh Bình và cả Bộ Tư lệnh Vùng 4 chiến thuật ngụy quan tâm theo dõi chặt chẽ với cả một hệ thống kỹ thuật quân sự và hệ thống tai mắt điệp báo bố trí khắp nơi.

Trong chiến dịch Tổng công kích - tổng khởi nghĩa Xuân Mậu Thân - 1968, chấp hành Nghị quyết của Tỉnh ủy, Tỉnh đội phó Ngô Quốc Trị nhận nhiệm vụ Chỉ huy trưởng Tiền phương kiêm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 501 trên hướng tiến công chủ yếu, với quyết tâm "thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh", "Tất cả lên đường giải phóng thị xã Trà Vinh". Ngay đêm nổ ra chiến dịch, Tiểu đoàn 501 kết hợp cùng Tiểu đoàn 509 và các đơn vị khác thọc sâu đánh chiếm, làm chủ Dinh Tỉnh trưởng, Bộ Chỉ huy Tiếu khu, Trung tâm Hành quân... và trụ lại hai ngày đêm liền chiến đấu, đẩy lùi nhiều đợt phản kích của các tiểu đoàn chủ lực, bảo an địch có sự yếm trợ của Chi đội xe bọc thép và những trận đánh bom hủy diệt xuống ngay nội ô của máy bay địch. Từ thực tế chiến trường và tương quan lực lượng giữa ta và địch, Chỉ huy trưởng Tiền phương Ngô Quốc Trị kịp thời xin ý kiến Tỉnh ủy và Bộ Chỉ huy chiến dịch, một mặt ông quyết định chỉ giữ lại một bộ phận nhỏ trong nội ô kềm chân địch cho đại bộ phận các cánh quân chuyển ra vùng ven, hỗ trợ các xã Long Đức, Hòa Thuận, Nguyệt Hóa, Lương Hòa... Trong lúc các đơn vị chủ lực, bảo an ngụy còn tập trung trong nội ô, Tiểu đoàn 501 tranh thủ phối hợp cùng địa phương, phát huy tối đa sức mạnh ba mũi giáp công, giải phóng hoàn toàn 25 xã vùng nông thôn rộng lớn các huyện Châu Thành, Tiểu cần, Càng Long, Trà Cú... tạo lợi thế bước đầu cho cuộc chiến đấu của quân dân ta chống lại những cuộc hành quân phản kích, lấn chiêm, bình định của địch sau Mậu Thân. Cũng nhờ đó, các đơn vị địa phương quân Trà Vinh, từ tỉnh đến các huyện thị, bảo tồn được sinh lực và sức chiên đấu. Hệ quả tất yếu là bảy năm sau, trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử 30/4/1975, Trà Vinh là tỉnh duy nhất ở miền Tây Nam bộ đủ sức tự lực giải phóng tỉnh nhà gần như cùng lúc với Sài Gòn - Gia Định.

Đồng chí Ngô Quốc Trị hy sinh trong một cuộc hành quân lấn chiếm của địch vào căn cứ Ngãi Phú (xã Tập Ngãi, huyện Tiểu Cần). Sinh ra tại Châu Đốc, trưởng thành và tham gia cách mạng tại Cần Thơ, suốt cuộc kháng chiến chống Pháp hoạt động chủ yếu trên chiến trường Hậu Giang nhưng tên tuổi và những chiến công oanh liệt nhất của Ngô Quốc Trị chính là mảnh đất, phong trào cách mạng và các đơn vị vũ trang cách mạng tỉnh Trà Vinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tài thao lược, công lao cống hiến và cả cuộc sống riêng tư hài hòa gần gũi của đồng chí đã để lại tấm gương sáng và tình cảm quí trọng hết mực trong lòng Đảng bộ, các lực lượng vũ trang và nhân dân tỉnh Trà Vinh.

Theo đề nghị của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cửu Long (lúc này hai tỉnh Trà Vinh, Vĩnh Long nhập lại thành tỉnh Cửu Long), ngày 06/11/1978, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tôn Đức Thắng đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Tỉnh đội trưởng Trà Vinh Ngô Quốc Trị.

Ghi nhận chiến công và những công lao cống hiến của đồng chí, thành phố Cần Thơ, thành phố Trà Vinh và thành phố Vị Thanh (tỉnh Hậu Giang) đều có con đường mang tên Ngô Quốc Trị./.