Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – Người lấy thân chèn càng pháo tại Điện Biên Phủ
Tô Vĩnh Diện là chiến sĩ pháo cao xạ thuộc Quân đội Nhân dân Việt Nam, nổi tiếng với hành động anh dũng lấy thân mình chèn vào càng pháo để giữ khẩu pháo không lao xuống vực trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Ông sinh năm 1924 tại thôn Dược Khê, xã Nông Trường, huyện Nông Cống (nay thuộc huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa. Xuất thân trong gia đình bần nông, từ nhỏ ông đã phải đi ở, làm tá điền cho địa chủ.
Năm 1946, khi thực dân Pháp tái chiếm Đông Dương, ông tham gia dân quân địa phương. Năm 1950, sau một biến cố tại Thanh Hóa, ông chính thức gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Tháng 3/1953, ông được tuyển vào lực lượng phòng không mới thành lập, sang Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc) huấn luyện. Ông giữ chức Trung đội phó, Đại đội 829, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 và được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam.
Cuối năm 1953, đơn vị hành quân lên Tây Bắc, chuẩn bị tham chiến tại Điện Biên Phủ. Ông được giao phụ trách Khẩu đội 3, sử dụng khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 – loại pháo 37mm M1939 (61-K) do Liên Xô sản xuất.
Tháng 1/1954, bộ đội ta kéo pháo vào trận địa để chuẩn bị nổ súng. Tuy nhiên, ngày 26/1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển phương châm tác chiến sang “đánh chắc, tiến chắc”, lệnh cho các đơn vị kéo pháo ra.
Tối 1/2/1954 (28 tháng Chạp năm Quý Tỵ), tại rừng Pá Có, sườn tây Pha Sung (nay thuộc xã Nà Nhạn, Điện Biên), đơn vị của Tô Vĩnh Diện đang kéo pháo xuống dốc thì:
Pháo địch từ Mường Thanh bắn tới
Bộ đội phải nằm rạp xuống
Dây tời bị đứt
Khẩu pháo nặng hơn 2 tấn tuột dần về phía vực sâu
Pháo thủ Nguyễn Văn Chi bị hất xuống vực. Trong tình thế nguy cấp, Tô Vĩnh Diện lao tới, ghì chặt càng pháo phía ngoài, dùng chân đạp vào gốc cây, cố lái hướng càng pháo tì vào vách núi để chặn lại.
Khẩu pháo được cứu, nhưng ông bị bánh xe pháo đè trọng thương. Trước khi hy sinh, ông vẫn hỏi:
“Pháo có việc gì không anh em?”
Khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 sau đó tiếp tục tham chiến tại Điện Biên Phủ, bắn rơi 3 máy bay, làm hư hỏng 13 chiếc.
Hiện khẩu pháo được trưng bày tại Bảo tàng Quân chủng Phòng không - Không quân và ngày 1/10/2012 được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Huân chương Quân công hạng Nhì
Huân chương Chiến công hạng Nhất
Truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1956)
Mộ ông nằm tại Nghĩa trang A1 (Điện Biên Phủ), cùng các anh hùng tiêu biểu của chiến dịch như:
Phan Đình Giót
Bế Văn Đàn
Trần Can
Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên cả nước.
Qua thời gian, một số thông tin truyền miệng chưa chính xác đã được làm rõ:
Ông không cứu pháo 105mm, mà là pháo cao xạ 37mm.
Ông chèn vào càng pháo, không phải bánh pháo.
Thời điểm hy sinh chính xác: khoảng 22 giờ ngày 1/2/1954.
Biểu tượng của ý chí quyết thắng
Hành động của Tô Vĩnh Diện thể hiện tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Việc giữ được khẩu pháo không chỉ bảo toàn vũ khí quý giá, mà còn góp phần quan trọng vào sức mạnh phòng không của ta trong chiến dịch.
Câu chuyện về ông trở thành một trong những biểu tượng xúc động nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ – nơi ý chí con người đã chiến thắng mọi gian khổ và hiểm nguy.
