Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đăng Chế
Nguyễn Đăng Chế sinh ra trên vùng quê Yên Thành. Sau thời gian theo học chuyên ngành giao thông, tháng 7/1964, ông về công tác tại Ty Giao thông Nghệ An. Khi chiến tranh phá hoại của không quân và hải quân Mỹ lan ra miền Bắc, người cán bộ giao thông trẻ tuổi đã tình nguyện đảm nhiệm những công việc hiểm nguy nhất: khảo sát đường thủy, rà phá bom từ trường và bảo đảm hoạt động của bến phà.
Cuối năm 1967, Đại đội rà phá bom từ trường phà Bến Thủy được thành lập. Nguyễn Đăng Chế được giao làm Trưởng phà kiêm Đại đội trưởng Đại đội Tự vệ phà Bến Thủy. Chỉ trong hơn một năm, đơn vị do ông chỉ huy đã rà phá được 232 quả bom từ trường.
Bến Thủy khi ấy là một trong những trọng điểm đánh phá khốc liệt nhất miền Bắc. Riêng giai đoạn 1965-1968, khu vực này phải hứng chịu hàng nghìn trận oanh kích. Đến tháng 11/1972, bom nổ chậm và bom từ trường thế hệ mới khiến bến phà bị tê liệt nhiều ngày; người, xe và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam bị ùn lại bên bờ sông Lam.
Trước tình thế cấp bách, Nguyễn Đăng Chế đề xuất dùng một chiếc phà lớn, kẹp hai ca-nô công suất mạnh, lao nhanh qua khu vực có bom để tạo từ trường cưỡng bức, kích nổ bom dưới lòng sông. Khi được hỏi ai sẽ chỉ huy chuyến phà gần như không có đường trở về ấy, ông nhận nhiệm vụ về mình.
Chiều 23/11/1972, đơn vị làm lễ xuất quân và “truy điệu sống” cho Nguyễn Đăng Chế cùng bốn thợ lái, thủy thủ. Đến vòng chạy thứ ba, bom từ trường phát nổ, hất tung ca-nô, nhấn chìm chiếc phà. Cả năm người đều bị thương nặng. Tin ông hy sinh đã được báo về gia đình; lễ mai táng cũng được chuẩn bị. Nhưng đến một giờ sáng, ông tỉnh lại. Sau một năm điều trị, Nguyễn Đăng Chế trở về, tiếp tục đảm nhiệm vị trí Trưởng phà Bến Thủy.
Đi qua lằn ranh sinh tử, ông vẫn khiêm nhường nhường phần vinh quang cho những đồng đội đã nằm lại. Năm 2018, Nguyễn Đăng Chế được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau chiến tranh, ông còn làm thơ, tham gia hoạt động văn học nghệ thuật và gìn giữ ký ức Bến Thủy như một “bảo tàng tinh thần” dành cho thế hệ mai sau.
