Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Định

Nguyễn Thị Định (1920–1992) là nữ Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đầu tiên và là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà là linh hồn của "Đội quân tóc dài" tại Bến Tre, đồng thời là nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thiếu tướng Nguyễn Thị Định - vị nữ tướng huyền thoại với những dấu ấn chiến công lừng lẫy gắn liền với phong trào Đồng Khởi, với “Đội quân tóc dài”, với phương thức đánh địch bằng “Ba mũi giáp công”, vị thuyền trưởng chỉ huy tàu “không số” đầu tiên chở 12 tấn vũ khí từ miền Bắc để chi viện cho chiến trường miền Nam, góp phần quan trọng vào công cuộc giải phóng đất nước, giải phóng dân tộc…, tên tuổi và sự nghiệp của bà luôn sống mãi trong lòng nhân dân Việt Nam.

Nữ thuyền trưởng và "con đường huyền thoại" trên biển

Thiếu tướng Nguyễn Thị Định sinh ngày 15/3/1920, tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Đồng chí sớm giác ngộ cách mạng từ năm 16 tuổi khi tham gia phong trào Đông Dương Đại hội (1936) và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương vào tháng 10/1938. Năm 1939, chồng của đồng chí Nguyễn Thị Định là Nguyễn Văn Bích bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, sau đó hi sinh tại đây.

Vượt qua nỗi mất mát, đau đớn tột cùng, đồng chí Nguyễn Thị Định vẫn kiên cường để tiếp tục con đường cách mạng. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, người góa phụ 25 tuổi đã dẫn đầu hàng nghìn quần chúng tràn vào cướp chính quyền tại tỉnh lỵ Bến Tre. Sau khi thực dân Pháp tái chiếm Nam Bộ, đồng chí được bầu vào Ban chấp hành Phụ nữ cứu quốc tỉnh và tham gia tổ chức kháng chiến tại địa phương.

Tháng 3/1946, trong khi đang giữ cương vị Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ cứu quốc tỉnh, đồng chí Nguyễn Thị Định được giao nhiệm vụ dẫn đoàn thuyền vượt biển từ Bến Tre ra Bắc để báo cáo với Trung ương Đảng và Bác Hồ về tình hình chiến trường Nam Bộ, đồng thời xin chi viện vũ khí. Đây là chuyến đi vô cùng nguy hiểm vì phải vượt qua vòng phong tỏa nghiêm ngặt của quân Pháp, đối mặt với sóng to gió lớn, chưa kể nguy cơ bị phục kích giữa biển khơi. Bằng sự mưu trí và bản lĩnh thép, đồng chí đã dẫn dắt đoàn thuyền cập bến an toàn tại miền Bắc, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ Báo cáo tình hình cách mạng miền Nam. Khi quay trở lại, đồng chí tiếp tục cùng các thành viên trong đoàn vượt trùng dương, bão tố, khéo léo tránh được hệ thống tuần tra nghiêm ngặt của quân địch, đưa con thuyền chở 12 tấn vũ khí chi viện trở về miền Nam an toàn.

Chuyến vượt biển ra Bắc thành công của người thuyền trưởng Nguyễn Thị Định là tiền đề góp phần để Trung ương có cơ sở nghiên cứu, đánh giá, đi tới quyết định thành lập tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển huyền thoại - tuyến đường có đóng góp quan trọng vào cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ sau này.

Người sáng lập “Đội quân tóc dài” huyền thoại

Năm 1947, đồng chí Nguyễn Thị Định được bầu vào Tỉnh ủy Bến Tre; năm 1948, là Đoàn trưởng Phụ nữ cứu quốc tỉnh, Ủy viên Mặt trận Liên Việt tỉnh; năm 1951, đồng chí được tăng cường về làm Phó Bí thư rồi Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày, lãnh đạo khôi phục phong trào cách mạng trên địa bàn; năm 1952, đồng chí là Đoàn trưởng Phụ nữ cứu quốc tỉnh Bến Tre.

Sau Hiệp định Ge neve 1954, đồng chí Nguyễn Thị Định được giao nhiệm vụ ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Năm 1960, đồng chí trực tiếp chỉ đạo cuộc Đồng khởi tại Bến Tre - sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng của cách mạng miền Nam. Đồng chí đã thành lập “Đội quân tóc dài” - lực lượng đấu tranh chính trị nổi bật của phụ nữ miền Nam. Đó là hình ảnh những bà mẹ, chị em miền Nam không quản nguy hiểm, đối đầu trực diện với quân thù bằng sức mạnh của lòng yêu nước đã trở thành một biểu tượng kiên cường của cách mạng. Họ đã biến từng mái nhà, từng khu chợ, từng con sông trở thành một trận địa đấu tranh chống lại kẻ thù. Với phương thức tác chiến linh hoạt, biến hóa khôn lường, “Đội quân tóc dài” được các nhà bình luận quân sự đánh giá có sức níu cánh máy bay, bịt nòng đại bác, chặn đứng chiến xa và bẻ gãy các cuộc hành quân càn quét của địch.

Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Nguyễn Thị Định, hơn 5.000 phụ nữ Bến Tre đã tham gia cuộc biểu tình “tản cư ngược” kéo đến quận Mỏ Cày, biến nơi đây thành một chiến trường đấu tranh chính trị sôi sục, tố cáo tội ác của chính quyền Sài Gòn, buộc chúng phải nhượng bộ, ra lệnh rút quân. “Đội quân tóc dài” - đội quân có một không hai trên thế giới, đã trở thành biểu tượng chung đầy tự hào của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.

Năm 1965, đồng chí Nguyễn Thị Định được giao nhiệm vụ Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, tham gia Quân ủy miền, phụ trách phong trào chiến tranh du kích. Đến ngày 17/4/1974, đồng chí chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng và trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Từ năm 1965 - 1975, đồng chí Nguyễn Thị Định đã có nhiều đóng góp xứng đáng vào thắng lợi chung của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất nước nhà. Mùa xuân năm1975, trong 5 cánh quân rầm rập tiến về giải phóng Sài Gòn, có đồng chí Nguyễn Thị Định trong vai trò Phó Tổng tư lệnh Quân giải phóng, Phó Tổng chỉ huy chiến dịch.

Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí tiếp tục cống hiến trên mặt trận chính trị với các chức vụ như: Ủy viên Trung ương Đảng, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Đồng chí cũng tích cực hoạt động quốc tế trên cương vị là Phó Chủ tịch Liên đoàn Phụ nữ dân chủ quốc tế, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba..., qua đó góp phần thúc đẩy tình hữu nghị giữa Việt Nam với các nước bạn bè quốc tế. Đồng chí Nguyễn Thị Định mất ngày 26/8/1992. Với những đóng góp to lớn, đồng chí được Đảng và Nhà nước trao tặng: Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Với 72 năm tuổi đời, 56 năm hoạt động cách mạng kiên cường, suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, đức tính khiêm tốn, nhân hậu, đồng chí Nguyễn Thị Định là một trong những người phụ nữ tiêu biểu của đất nước, gắn bó mật thiết với nhân dân, là người lãnh đạo có uy tín, được nhân dân, chiến sĩ và phụ nữ Việt Nam, bạn bè quốc tế kính trọng; là tấm gương sáng, trao truyền những giá trị tốt đẹp cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Để tri ân công lao đóng góp của Nữ tướng Nguyễn Thị Định, tỉnh Bến Tre lập Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định tại ấp Phong Điền, xã Lương Hòa (Giồng Trôm), khánh thành vào ngày 20/12/2003, trùng tu, nâng cấp vào cuối năm 2024 và hoàn thành vào đầu năm 2025. Bên cạnh đền thờ có Trường Trung học phổ thông mang tên Nguyễn Thị Định. Một con đường từ thành phố Bến Tre về Giồng Trôm cũng được nhân dân đặt tên Nguyễn Thị Định. Nhân dân Hát Môn (Phúc Thọ, Hà Nội) đã rước bát hương thờ đồng chí Nguyễn Thị Định về thờ trong khu đền Hai Bà Trưng. Bên cạnh đó, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam có giải thưởng Nguyễn Thị Định dành tặng cho cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp có thành tích xuất sắc; các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Bến Tre có chương trình học bổng Nguyễn Thị Định hoạt động liên tục từ năm 1996 đến nay... Tên của đồng chí cũng được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học tại nhiều địa phương ở các tỉnh, thành phố trong cả nước.

Nhân kỷ niệm 105 năm ngày sinh của đồng chí Nguyễn Thị Định (15/3/1920 - 15/3/2025) - vị Nữ tướng anh hùng, người cán bộ lãnh đạo có uy tín của Đảng và cách mạng Việt Nam, người con ưu tú của quê hương Bến Tre, ngày 15/3/2025, tại thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Tỉnh ủy Bến Tre phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ: “Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Nguyễn Thị Định”.

Hội thảo nhằm ôn lại cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi, phong phú và tri ân, tôn vinh những cống hiến to lớn của đồng chí Nguyễn Thị Định đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc Việt Nam và quê hương Bến Tre. Đây là hoạt động chính trị quan trọng, thiết thực và ý nghĩa góp phần tăng cường tuyên truyền, giáo dục lòng tự hào, truyền thống cách mạng hào hùng của quê hương Bến Tre Đồng Khởi anh hùng, là dịp để lan tỏa tấm gương cách mạng của đồng chí Nguyễn Thị Định trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân Việt Nam