Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Nguyễn Văn Trỗi
Chiến sĩ Biệt động Sài Gòn dũng cảm, nổi tiếng với trận gài mìn cầu Công Lý ám sát Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara; người mang lại cảm hứng bất tận về khí tiết kiên trung trước họng súng kẻ thù.
Sinh ra tại vùng đất Quảng Nam giàu truyền thống trung dũng, Nguyễn Văn Trỗi mồ côi mẹ từ sớm, trải qua tuổi thơ gian khó rồi vào Sài Gòn bươn chước kiếm sống. Làm thợ điện tại xưởng hỏa xa, chứng kiến những bất công, sự tàn bạo của bộ máy chiến tranh và cuộc sống khổ cực của nhân dân lao động, trong lòng người thanh niên trẻ đã sớm bùng cháy ngọn lửa cách mạng. Anh gia nhập Đội Biệt động Sài Gòn, hoạt động nội thành với sự mưu trí và tinh thần trách nhiệm cao.
Tháng 5/1964, nhận được tin phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sẽ sang Sài Gòn kiểm tra tình hình chiến trường, Nguyễn Văn Trỗi đã chủ động xung phong nhận nhiệm vụ tiêu diệt kẻ đầu sỏ. Kế hoạch gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) — tuyến đường huyết mạch đoàn xe sẽ đi qua — được chuẩn bị vô cùng tỉ mỉ. Tuy nhiên, khi công việc chuẩn bị sắp hoàn thành, kế hoạch bị lộ do có kẻ phản bội. Anh bị bắt vào đêm 9/5/1964.
Trong suốt 5 tháng bị giam giữ tại các nhà tù khét tiếng, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn — từ tra tấn dã man bằng điện, đòn thù đến dụ dỗ bằng tiền tài, địa vị — nhằm khuất phục và khai thác bí mật của tổ chức biệt động. Mặc cho thân thể bị hành hạ đau đớn, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ vững khí tiết, một mực không khai báo, nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ đồng đội. Sự kiện du kích Venezuela bắt cóc sĩ quan Mỹ Michael Smolen để đổi lấy tự do cho anh đã làm chấn động quốc tế, thể hiện sức ảnh hưởng lan rộng của người thanh niên thợ điện Việt Nam.
Sáng ngày 15/10/1964, tại pháp trường khám Chí Hòa, trước họng súng của kẻ thù và sự có mặt của đông đảo phóng viên trong và ngoài nước, anh Trỗi đã giật phắt dải băng bịt mắt, cất tiếng hô vang các khẩu hiệu cách mạng và tên Chủ tịch Hồ Chí Minh trước khi ngã xuống. Khí tiết lẫm liệt ấy đã trở thành bất tử, được nhà thơ Tố Hữu ghi lại qua những dòng thơ đanh thép: "Có những phút làm nên lịch sử / Có cái chết hóa thành immortal...", trở thành ngọn đuốc soi đường cho hàng triệu thanh niên miền Nam xông lên gánh vác sự nghiệp giải phóng dân tộc.
