ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN PHẠM PHI HÙNG (1933 - 2021)

Phạm Phi Hùng, bí danh là Phạm Văn Cừ, tên thường gọi là Tám Chè, sinh năm 1933, tại xã Thông Hòa, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Xuất thân trong một gia đình nông dân giàu truyền thống cách mạng, cha của đồng chí Phạm Phi Hùng tham gia cách mạng từ năm 1940, gia đình đồng chí còn có 01 người anh ruột và 01 người con là liệt sĩ cùng rất nhiều thân nhân tham gia cách mạng qua các thời kỳ. Cha mất sớm khi mới 12 tuổi, đồng chí sống chung với người anh ruột, đến năm 1948, lúc 15 tuổi đồng chí tham gia cách mạng và trở thành chiến sĩ công an xung phong của huyện, chiến sĩ Vệ quốc đoàn thuộc Tiểu đoàn 310 tỉnh Trà Vinh. Qua quá trình chiến đấu, đồng chí phát triển lên các chức vụ: tiểu đội trưởng, trung đội phó, trung đội trưởng của Tiểu đoàn Lý Thường Kiệt tỉnh Vĩnh Long; đại đội phó, chính trị viên đại đội, chính trị viên Tiểu đoàn 857, chủ nhiệm Chính trị tỉnh đội Vĩnh Long, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Cửu Long và Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Vĩnh Long.

Là một cán bộ, đảng viên trưởng thành trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, từ khi tham gia cách mạng cho đến ngày nghỉ hưu, trên nhiều cương vị công tác khác nhau đồng chí đã trực tiếp chiến đấu và trực tiếp lãnh đạo chỉ huy đơn vị chiến đấu hàng trăm trận lớn nhỏ, diệt 836 tên địch, trong đó có 03 lính Mỹ; bắt sống 06 tên; bắn rơi 06 máy bay và phá hủy 63 máy bay các loại; bắn cháy 04 xe quân sự, trong đó có 03 xe M113.

Diệt gọn 03 trung đội dân vệ, 01 đại đội cảnh sát dã chiến, 10 đoàn bình định, 01 tiểu đội, 01 trung đội và 02 đại đội bảo an, 01 đại đội, 01 tiểu đoàn chủ lực ngụy, diệt 01 đồn, 02 phân chi khu và 01 chi khu, thu nhiều vũ khí và nhiều phương tiện chiến tranh của địch, trong đó có 02 khẩu cối 106,7mm.

Trong số này có những trận tiêu biểu như:

Từ năm 1956 đến năm 1960, được cấp trên phân công phụ trách đại đội 256, Tiểu đoàn Lý Thường Kiệt, đồng chí đã cùng đơn vị diệt 16 tên ác ôn gồm 12 tên cảnh sát ác ôn khét tiếng và 04 tên gián điệp, đặc biệt là tên cảnh sát Cờ. Tên này đã thay bọn địa chủ thu tô rất nặng và đàn áp nhân dân ở vùng Bình Minh rất khắc nghiệt làm cho nhân dân vừa lo sợ vừa căm phẫn. Theo chỉ thị của Tỉnh ủy Vĩnh Long đúng 12 giờ trưa ngày 10/3/1959, đồng chí trực tiếp chỉ huy 09 đồng chí cải trang thành lính nguy bất ngờ đột nhập vào trụ sở xã Đông Thành, huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long bắn chết tên cảnh sát Cờ giành lại hàng chục ngàn giạ lúa cho nhân dân, giúp dân thoát khỏi sự áp bức bóc lột của bọn địa chủ.

Cùng thời gian này, Mỹ - Diệm thực hiện Luật 10/59, trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long chúng lập 02 khu trù mật: Cái Dầu và Cái Sơn, mà trọng tâm là khu trù mật Cái Sơn thuộc huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Chúng bắt hàng chục nghìn dân phu nhổ hơn 200 hecta lúa của dân để đào đắp khu trù mật với chiều dài 02km, rộng 01km. Chúng dự định gom 4.000 hộ gia đình ở vùng kháng chiến về đây để kìm kẹp và bôi đen hóa. Khu trù mật này do tỉnh trưởng Vĩnh Long Khưu Văn Ba trực tiếp chỉ đạo xây dựng. Thường vụ Tỉnh ủy Vĩnh Long chỉ đạo phải đánh tiêu diệt cho được Khưu Văn Ba để gây thối động và phá rã khu trù mật này.

Ngày 16/5/1960, trong khi đang chỉ huy Đại đội 256, Tiểu đoàn Lý Thường Kiệt đi điều nghiên chiến trường thì bị bọn gián điệp chỉ điểm, 06 giờ sáng địch đưa trên 500 quân bao vây hòng tiêu diệt lực lượng ta, chúng chia ra nhiều mũi, nhiều hướng tiến công quyết liệt với nhiều loại vũ khí trang bị hiện đại, có cả pháo binh và trực thăng yểm trợ, nhưng đồng chí Phạm Phi Hùng đã bình tĩnh, mưu trí, sáng tạo động viên cán bộ, chiến sĩ quyết tâm đánh địch, đồng chí luôn đi đầu gương mẫu vừa đánh vừa bảo tồn lực lượng, chỉ huy 30 cán bộ, chiến sĩ đại đội 256 lợi dụng vào địa hình, địa vật, bám địa bàn anh dũng chiến đấu đẩy lùi nhiều đợt xung phong của địch làm cho địch khó khăn, hoang mang và bị tiêu hao nhiều lực lượng, cho đến 15 giờ thì chúng rút quân ra ngoài chờ pháo binh chi viện, ta đã giữ vững trận địa nhưng kế hoạch đánh diệt tên Khưu Văn Ba không thành và để đảm bảo an toàn cho cán bộ, chiến sĩ của đại đội khi địch cho pháo binh tăng viện đồng chí đã chỉ huy cho đơn vị rút quân về xã Mỹ Thuận, huyện Bình Minh. Kết quả trận này ta diệt tại chỗ 35 tên và nhiều tên khác bị thương, bắt sống 03 tên, thu 07 súng.

Đến ngày 02/6/1960, Đại đội 256 tiếp tục đưa quân xuống Song Phú, huyện Tam Bình để chuẩn bị chiến trường cho trận đánh tiêu diệt Tỉnh trưởng theo tinh thần chỉ đạo của Tỉnh ủy. Sau khi điều nghiên trận địa thì nhận thấy địa hình quá trống trải nếu triển khai lực lượng đông dễ bị lộ vì sau trận đánh ngày 16/5/1960, địch tăng cường cảnh giác hơn trước và mỗi khi tỉnh trưởng Khưu Văn Ba đi giám sát việc xây dựng khu trù mật thì phải có 01 tiểu đoàn địch rải quân nằm 02 bên đường từ Ba Càng về đến khu trù mật và có từ 01 đến 02 xe đi kèm để bảo vệ và tung lực lượng trinh sát nắm tình hình ta.

Ban chỉ huy đại đội xác định muốn đánh được Khưu Văn Ba này phải dũng cảm, bí mật, bất ngờ. Theo thông báo của cơ sở là ngày 16/6/1960 tỉnh trưởng Vĩnh Long sẽ xuống giám sát, đốc thúc xây dựng khu trù mật, 21 giờ ngày 15/6/1960, đồng chí Phạm Phi Hùng đã trực tiếp chỉ huy 09 đồng chí bí mật xây dựng công sự trận địa phục kích gần khu trù mật, sẵn sàng nổ súng tiêu diệt Khưu Văn Ba khi xuống khu trù mật, nhưng cả buổi sáng ngày 16/6/1960, tỉnh trưởng không xuống mà chỉ có tỉnh phó đi xuống khu trù mật.

Chấp hành Nghị quyết của Tỉnh ủy là tiêu diệt tỉnh trưởng nên đồng chí đã chỉ huy đơn vị kiên quyết ém quân giữa đồng khô nắng gắt để chờ tỉnh trưởng xuống. Đến 15 giờ tỉnh trưởng Khưu Văn Ba mới xuống khu trù mật, để tạo thế bất ngờ và giành thắng lợi, đồng chí đã chỉ huy đơn vị tiếp tục ém quân, ngụy trang bí mật chờ tỉnh trưởng trở về mất cảnh giác để ta bất ngờ tấn công tiêu diệt. Đến 16 giờ 20 phút trên đường về, xe tỉnh trưởng Khưu Văn Ba lọt vào trận địa phục kích của đơn vị, bằng chiến thuật “đội mồ” đồng chí chỉ huy đơn vị bí mật, bất ngờ xung phong nổ súng tiêu diệt tỉnh trưởng Khưu Văn Ba và tài xế, bắt sống 03 người (có 02 trưởng ty, 01 chủ sự hành chánh). Sau khi Khưu Văn Ba bị tiêu diệt, kế hoạch dồn dân lập ấp kìm kẹp của địch ở khu trù mật bị phá vỡ. Hơn 30.000 dân công bỏ chạy về đoàn tụ với gia đình, số gia đình bị địch bắt buộc gom vào khu trù mật bỏ trốn về quê cũ, một số đi theo cách mạng quần chúng nhân dân vô cùng phấn khởi, phong trào cách mạng ở tỉnh Vĩnh Long phát triển thêm một bước mới rất quan trọng làm cơ sở cho phong trào Đồng khởi vào ngày 14/9/1960.

Sau Đồng khởi 14/9/1960, địch phản kích lại quyết liệt và ở khu vực Lấp Vò, Sa Đéc địch dùng các trung đội lính Hòa Hảo để đi đánh phá cơ sở cách mạng, trong số này có trung đội của tên Đước ở Lấp Vò là ác ôn khét tiếng nhất, chúng đã đánh phá và diệt nhiều cơ sở cách mạng, gây cho ta nhiều khó khăn. Theo chỉ thị của Tỉnh ủy là phải tiêu diệt cho được tên Đước và trung đội này để dễ dàng cho cách mạng hoạt động. Trên cương vị là Chính trị viên đại đội cơ động tỉnh, đồng chí trực tiếp chỉ huy 01 trung đội hoạt động ở Lấp Vò để đánh diệt các trung đội Hòa Hảo nhằm đưa phong trào cách mạng ở đây đi lên.

Ngày 13/02/1962, đồng chí đã chỉ huy 01 trung đội bí mật, bất ngờ phục kích tiêu diệt gọn trung đội của tên Đước trong điều kiện địa hình bất lợi và sau đó tiếp tục tiêu diệt một số trung đội ác ôn khác như: trung đội của tên Xã và trung đội của tên Đom ở Lấp Vò, làm cho quần chúng nhân dân rất phấn khởi, phong trào cách mạng và cơ sở cách mạng ở vùng này được khôi phục và phát triển mạnh mẽ, quần chúng nhân dân tin tưởng vào lực lượng cách mạng.

Từ năm 1963, với cương vị là Chính trị viên phó Tiểu đoàn 857 đồng chí đưa quân đánh địch ở vùng kềm thị xã Sa Đéc để tạo thế củng cố và bảo vệ vùng giải phóng, trong thời gian này đồng chí đã trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy đơn vị đánh đồn Bình Tiên, thị xã Sa Đéc diệt 01 trung đội dân vệ, 10 đoàn bình định và 01 đại đội cảnh sát dã chiến. Sau trận này ta đã làm cho địch hoang mang, chúng đưa quân giữ vững vùng kềm và đối phó quyết liệt với ta. Từ đó, vùng giải phóng của ta có điều kiện củng cố phong trào du kích chiến tranh và tạo thế để xây dựng cơ sở Đảng ở vùng ven thị xã Sa Đéc.

Ngày 01/11/1966, kết hợp các mũi giáp công, đồng chí trực tiếp chỉ huy Đại đội 201, Tiểu đoàn 857 gồm 40 đồng chí và 01 tổ trinh sát của Tỉnh đội cải trang thành lính ngụy bất ngờ nổ súng tiến công tiêu diệt gọn 01 đại đội của tiểu đoàn 3, trung đoàn 15, sư đoàn 9 ngụy tại khu vực cầu Cái Sơn, thị xã Sa Đéc tạo điều kiện cho cơ sở vận động khoảng 20.000 quần chúng nhân dân các gia đình có con em tử trận và nhân dân vùng phụ cận thị xã Sa Đéc đấu tranh trực diện và vây chặt lực lượng của trung đoàn 15, sư đoàn 9 và chi đoàn xe thiết giáp M113 trong nội ô thị xã Sa Đéc để đòi chồng, con, em của mình làm cho chúng không xuất quân ra khỏi thị xã để chi viện cho bọn ở cầu Cái Sơn và truy kích theo lực lượng của ta. Sau trận này địch rất lo sợ bị ta đánh nội công, ngoại kích, chúng tiến hành điều tra phân hóa trong nội bộ, điều này rất có lợi cho ta.

Tháng 6/1967, trên cương vị là Chính trị viên phó tiểu đoàn 857 đồng chí đang cùng đơn vị đóng quân ở xã Phú Quới, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long thì bị địch phát hiện. Chúng điều động 01 đại đội biệt động, 06 tiểu đoàn bộ binh, 01 chi đoàn xe thiết giáp M113 có phi cơ và pháo binh yểm trợ dùng chiến thuật vồ mồi, trực thăng vận, từ thị xã Vĩnh Long đến, hòng bao vây tiêu diệt Tiểu đoàn 857. Đồng chí đã cùng Ban chỉ huy tiểu đoàn trực tiếp lãnh chỉ đạo đơn vị chiến đấu kiên cường, dũng cảm, mưu trí, linh hoạt bẻ gãy hàng chục đợt tấn công của địch làm chết và bị thương khoảng 250 tên, bắn rơi 06 máy bay, bắn cháy 03 xe M113 thu 50 súng các loại.

Cùng thời gian này khi Tiểu đoàn về đứng chân ở xã Tân Nhuận Đông, huyện Châu Thành, đồng chí Phạm Phi Hùng đã trực tiếp chỉ huy đơn vị phản công và tập kích tiêu diệt tiểu đoàn 4, trung đoàn 15, sư đoàn hu toà 9 ngụy tại ấp Ông Yên, diệt khoảng 400 tên có 03 tên Mỹ, thu toàn bộ vũ khí, quân trang quân dụng.

Trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân năm 1968, đồng chí đã trực tiếp lãnh, chỉ đạo mũi đánh chiếm sân bay Vĩnh Long, phá hủy trên 60 máy bay, diệt hàng trăm tên Mỹ - ngụy, chiến công này đã góp phần quan trọng giúp quân ta làm chủ thị xã Vĩnh Long trong 06 ngày liền.

Sau Mậu Thân 1968, địch phản kích ác liệt bằng kế hoạch bình định cấp tốc đã gây cho ta nhiều khó khăn, trên cương vị là Chính trị viên phó Tỉnh đội, đồng chí đã trực tiếp nắm và chỉ đạo Tiểu đoàn 857 bám trụ kiên cường địa bàn “Một tấc không đi, một ly không rời” bám sát cơ sở, quần chúng và địa bàn đã gây cho địch nhiều hoang mang lo sợ góp phần phá vỡ kế hoạch bình định cấp tốc của địch, đồng thời còn phản công gây cho địch nhiều thiệt hại như: diệt 02 phân chi khu An Nhơn và Thành Lợi, chi khu Bình Minh, diệt 03 đại đội bảo an, 02 trung đội dân vệ, thu 02 khẩu cối 106,7mm và nhiều vũ khí trang bị khác, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh, góp phần đánh bại kế hoạch bình định lấp lõm của địch, bảo vệ được vùng căn cứ của ta, bảo vệ và xây dựng cơ sở Đảng, cơ sở cách mạng ngày càng phát triển.

Năm 1970, mặc dù vết thương chưa lành nhưng đồng chí vẫn tình nguyện đi thành lập Phân ban Tỉnh ủy Vĩnh Long để chỉ đạo khu vực Lấp Vò, Sa Đéc trong điều kiện hết sức khó khăn; địch tập trung đánh phá, bình định cơ sở cách mạng và lực lượng cách mạng ở địa bàn này, nhiều nơi là vùng trắng. Để phá thế bao vây của địch, đưa phong trào cách ở khu vực này đi lên, đồng chí đã trực tiếp chỉ huy 20 đồng chí tập kích tiêu diệt toàn 01 trung đội bảo an ngụy đang cặm phá địa bàn Thủ Ô, xã Vĩnh Thanh diệt 29 tên, bắt sống 03 tên thu toàn bộ vũ khí. Đồng thời, trực tiếp chỉ huy 12 đồng chí đánh tiêu diệt gọn 01 tiểu đội địch ở Rạch Múc, xã Tân Dương làm cơ sở đưa phong trào cách mạng trong khu vực từng bước phát triển, cơ sở Đảng được củng cố, xây dựng và phát triển. Với những thành tích trên, Khu ủy kết luận từ năm 1967 - 1973, đồng chí hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và đề nghị về trên tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.

Sau giải phóng đến khi về nghỉ hưu, trên nhiều cương vị công tác khác nhau đồng chí đã góp phần cùng chỉ huy các cấp lãnh, chỉ đạo lực lượng vũ trang tỉnh hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao.

Suốt quá trình công tác dù ở bất cứ cương vị nào đồng chí Phạm Phi Hùng cũng luôn tỏ rõ là một chiến sĩ cách mạng kiên cường, dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, tận tụy với công việc, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.

Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước và Quân đội tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý như:

- 01 Huân chương Độc lập hạng Nhì.

- 06 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.

- 06 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì.

- 05 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba.

- 03 Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba.

- 01 Huân chương Quân công hạng Nhì.

- 01 Huân chương chống Mỹ hạng Nhất.

- 03 Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.

- Huy hiệu xuân Mậu Thân, Hè 72, Chiến dịch Hồ Chí Minh, Chiến dịch Điện Biên Phủ và được Nhà nước phong quân hàm cấp Tướng.

Ngày 28/5/2010, đồng chí vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký quyết định số: 738/QĐ-CTN, phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.