ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN PHẠM THỊ MẾN
Phạm Thị Mến sinh ngày 12/6/1939, tại ấp Ngãi Lộ, xã Trà Côn, huyện Trà Ôn. Bà sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo, có truyền thống cách mạng. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, gia đình bà đã đào hầm nuôi chứa cán bộ cách mạng. Cha của bà là cán bộ cơ sở hợp pháp của xã, bị bọn mật thám chỉ điểm, ông bị bắt và hy sinh ngày 14/3/1954. Mẹ của bà phải một mình chăm sóc, nuôi dưỡng 05 người con và tiếp tục làm cơ sở nuôi chứa, giúp đỡ cách mạng. Đến tháng 12/1958, mẹ của bà qua đời sau một cơn bệnh đột ngột. Bà là con gái út trong gia đình, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, túng thiếu nên bà chỉ học hết lớp 2, phải đi làm thuê, làm mướn để phụ giúp gia đình. Lớn lên trong tình cảnh đất nước bị đô hộ, hàng ngày phải chứng kiến cảnh bóc lột vô cùng tàn ác của bọn xâm lược và bè lũ tay sai bán nước, đã hun đúc trong lòng bà ý chí quyết tâm đứng lên chống giặc ngoại xâm.
Tháng 10/1957, bà tham gia cách mạng và phụ trách giao liên xã Trà Côn, sau đó được rút về cơ quan Huyện ủy Trà Ôn phụ trách công tác giao liên cho Huyện ủy.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, bà luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, khôn khéo đánh lạc hướng sự theo dõi của địch, bảo vệ an toàn đường dây liên lạc, đảm bảo tuyệt đối các công văn, chỉ thị, mệnh lệnh cấp trên. Trong những giai đoạn rất khó khăn, cam go của cách mạng như: giai đoạn 1958 – 1959, khi Ngô Đình Diệm ban hành luật 10/59, lê máy chém đi khắp miền Nam nhằm khủng bố và truy lùng những người kháng chiến, tuy bị địch kìm kẹp theo dõi và có thể bị bắt, giết bất cứ lúc nào, dù nguy hiểm luôn chực chờ nhưng với việc xử lý tình huống rất mưu trí và gan dạ bà đã chuyển rất nhiều thư từ và tài liệu một cách an toàn mà không bị phát hiện.
Đến tháng 10/1958, bà được đứng vào hàng ngũ Đoàn thanh niên Cộng sản, trong suốt quá trình tham gia cách mạng 03 lần bà bị địch bắt.
Lần thứ nhất, vào tháng 5/1959, trên đường chuyển thư cho Huyện ủy ở xã Lục Sĩ Thành, do bị tình nghi là giao liên nên cảnh sát ngụy do tên Tình cầm đầu đã bắt bà ở hàng đá xã Tân Mỹ. Trong thời gian bị giam ở xã, địch hết lời mua chuộc, dụ dỗ nhưng bà không khai báo, vì vậy chúng dùng mọi cực hình tra tấn rất dã man như: 02 lần nhận nước đổ xà bông, 04 lần châm điện, 01 lần dùng chai lade thọc vào cửa mình và đánh đập chết đi sống lại nhiều lần nhưng với tinh thần vững vàng bà vẫn không khai báo. Sau đó chúng giải bà lên quận Trà Ôn, tiếp tục tra tấn với mọi cực hình dã man nhất như: dùng sắt nung đỏ châm vào ngực, lưng, nhưng bà vẫn không khai báo cơ sở của ta. Cuối cùng địch giải bà lên nhà tù Phú Lợi giam gần 02 năm. Sau đó địch thả bà về với đồng đội, quê hương, khi bà con hàng xóm đến thăm, bà nói: “dấn thân làm cách mạng thì nề hà chi gian khổ”, bằng nghị lực phi thường và lòng dũng cảm, bà đã vượt qua mọi khó khăn, thử thách của bản thân, xin tổ chức cho tiếp tục công tác. Huyện ủy quyết định cho bà đến trạm quân y huyện đóng tại xã Hòa Bình để điều trị. Trong thời gian điều trị, khi sức khỏe chưa bình phục hẳn nhưng bà vẫn kiên quyết xin huyện ủy cho tiếp tục công tác và được bà Bảy Vân, Bí thư Huyện ủy Trà Ôn chấp thuận cho bà trở lại đơn vị, phân công làm đội trưởng du kích xã.
Lần thứ hai, ngày 14/7/1961, trong chuyến đi công tác ở Vàm Vòng, bà lọt vào ổ phục kích địch, bọn địch khám xét kỹ lưỡng nhưng vẫn không phát hiện gì, chúng ra sức tra tấn, bà vẫn không khai báo, cuối cùng chúng tưởng bắt nhầm nên thả.
Lần thứ ba, ngày 18/12/1961, trong trận chiến đấu với địch ở ấp Bang Chang, xã Trà Côn với 01 trung đội dân vệ do tên Tình trực tiếp chỉ huy, bên ta có 04 du kích do Phạm Thị Mến trực tiếp chỉ huy đã anh dũng chiến đấu với lực lượng địch đông hơn quân ta rất nhiều. Do địa bàn bất lợi, lực lượng ít, nên dù tinh thần chiến đấu quyết liệt nhưng 03 du kích: Lê Văn Ứng, Nguyễn Văn Năm, Nguyễn Văn Kinh đã anh dũng hy sinh, chỉ còn lại một mình Phạm Thị Mến vẫn quyết giữ trận địa và tiếp tục chiến đấu đến hơi thở sau cùng. Khi súng hết đạn, bà quyết đinh đập gãy súng không để người và vũ khí lọt vào tay quân thù, còn lại một trái lựu đạn bà quyết hy sinh cùng với kẻ thù. Trong quá trình chiến đấu, đồng chí không may bị thương và rơi vào tay giặc. Trên đường giải về xã bọn địch thay phiên nhau đánh bà bằng cây trâm bầu nhiều lần bị ngất xỉu, khi về xã bọn địch thông báo cho nhân dân biết bắt được “con nữ anh hùng Việt cộng” bọn chúng trói bà vào gốc dừa trước cửa ông Mười Thông cạnh chợ, thay phiên nhau dùng giày đinh đạp vào bụng, ngực bà đến ói ra máu nhưng chúng vẫn không dừng lại. Đến 15 giờ, bà bị chúng lôi về xã và tiếp tục tra tấn nhưng vẫn không khai thác được gì. Bọn chúng lấy kim ghim vào các đầu ngón tay của Phạm Thị Mến. Thấy vậy bà nói “tụi bây khỏi cần để tao ghim dùm cho”, lập tức bà lấy kim ghim vào 10 đầu ngón tay mình và dùng sức đập thẳng xuống bàn trước sự kinh hãi của bọn lính tra tấn. Những giọt máu từ từ rơi xuống mặt bàn làm cho bọn địch sửng sốt, khiếp sợ về hành động anh hùng của đồng chí. Biết không thể khai thác, khuất phục được người con gái gan dạ, dũng cảm như Phạm Thị Mến, nhằm trấn an bọn lính trong đồn, 11 giờ đêm ngày 19/12/1961 tên cảnh sát Tình ra lệnh cho tên Cà Nhanh đem đồng chí Phạm Thị Mến ra phía sau đồn bắn và lấp mất xác.
Liệt sĩ Phạm Thị Mến lúc công tác luôn hết lòng với công việc, ngoan cường trong chiến đấu, luôn giành khó khăn về mình, nhường thuận lợi cho đồng đội, trước nguy hiểm đồng chí luôn bình tĩnh đối phó, khi rơi vào tay giặc bà luôn giữ vững khí tiết của người lính cụ Hồ. Sự hy sinh của liệt sĩ Phạm Thị Mến là tấm gương sáng cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Trà Ôn học tập về hành động anh hùng, đồng thời làm quân thù khiếp sợ, rất xứng đáng với 08 chữ vàng mà Bác Hồ dành tặng cho người phụ nữ Việt Nam “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”.
Với những thành tích tiêu biểu trên, ngày 11/6/1999, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dẫn và tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì cho Phạm Thị Mến.
