Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, phi công Nguyễn Đức Soá

hông chiến trên miền Bắc là môi trường đòi hỏi sự kết hợp đặc biệt giữa kỹ thuật, thể lực, khả năng phán đoán và kỷ luật hiệp đồng. Phi công tiêm kích chỉ có vài giây để nhận dạng tình huống, giữ đội hình, chọn cự ly và quyết định sử dụng vũ khí. Mỗi chiến công vì vậy không chỉ là kết quả của lòng dũng cảm mà còn phụ thuộc vào huấn luyện, dẫn đường, kỹ thuật mặt đất và sự phối hợp giữa các phi công.

Nguyễn Đức Soát được lựa chọn đào tạo phi công trong giai đoạn Không quân nhân dân Việt Nam đang nhanh chóng xây dựng lực lượng phản lực. Năm 1965, ông sang Liên Xô học bay; năm 1968 trở về nước và tham gia chiến đấu trên MiG-21. Nhật ký bay được công bố sau này cho thấy quá trình huấn luyện và chiến đấu của ông kéo dài qua nhiều năm, đòi hỏi ghi chép, rút kinh nghiệm sau từng chuyến bay.

Báo Quân đội nhân dân năm 2010 ghi ông bắn rơi 6 máy bay Mỹ và được tặng 6 Huy hiệu Bác Hồ. Tuy nhiên, do một số nguồn chính thống sau này diễn đạt số chiến công theo cách khác, bản biên soạn này chỉ ghi rõ sự khác biệt và tập trung vào điều nhất quán: ông là phi công chiến đấu có thành tích xuất sắc, được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và tiếp tục giữ nhiều cương vị quan trọng trong quân đội.

Một trận không chiến đáng nhớ được Nguyễn Đức Soát kể lại cho thấy vai trò của quan sát và kỷ luật chiến thuật. Khi đối đầu với máy bay có ưu thế trang bị, phi công MiG-21 phải tìm cách tiếp cận vào cự ly có lợi, không để bị cuốn vào thế đánh do đối phương áp đặt. Việc giữ bình tĩnh, nghe dẫn đường và phối hợp đồng đội quyết định khả năng tạo cơ hội phóng tên lửa.

Từ câu chuyện ấy có thể thấy “bản lĩnh” trong không chiến không đồng nghĩa với hành động mạo hiểm. Bản lĩnh là khả năng thực hiện đúng thao tác trong điều kiện áp lực rất cao. Nhật ký bay của ông còn cho thấy giá trị của việc ghi lại dữ kiện sau nhiệm vụ để biến trải nghiệm thành tri thức huấn luyện.