ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN TẠ ĐÌNH ĐỀ – HUYỀN THOẠI BIỆT ĐỘNG VÙNG ĐỊCH HẬU VÀ TÂM HỒNĐỔI MỚI SÁNG TẠO
Đồng chí Tạ Đình Đề (tên thật là Tạ Văn Đề) sinh năm 1917 tại làng Ái Mỗ, tổng Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc phường Trung Hưng, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội). Đồng chí sinh ra trong một gia đình lao động nghèo giàu truyền thống yêu nước. Sự rèn luyện từ cuộc sống lam lũ cùng truyền thống kiên cường của vùng đất đá ong Sơn Tây đã hun đúc trong tâm hồn Tạ Đình Đề tính cách phóng khoáng, dũng cảm, coi trọng nghĩa khí và tinh thần bất khuất trước mọi sự bất công.
Những năm 1930, đồng chí sang Trung Quốc làm thợ xe lửa và bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước. Tại đây, đồng chí được theo học khóa đào tạo tình báo, biệt động tại Trường Quân sự Hoàng Phố và Trường Tình báo Liễu Châu. Đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Tạ Đình Đề là Trưởng ban Biệt động Hà Nội, trực tiếp chỉ huy nhiều đội biệt động luồn sâu vào nội thành Hà Nội, Sơn Tây, Hà Đông. Với biệt tài cải trang, bắn súng hai tay như một và nghệ thuật tác chiến "xuất quỷ nhập thần", ông đã gieo rắc nỗi kinh hoàng cho quân đội Pháp và tay sai. Ông từng đảm nhiệm chức vụ Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Trưởng ban Thể dục Thể thao Quân đội.
Sau năm 1954, ông chuyển ngành sang làm Giám đốc Xưởng Dụng cụ cao su Đường sắt (thuộc Tổng cục Đường sắt). Tại đây, ông trở thành một nhà quản lý đổi mới mang tính đột phá, đi trước thời đại khi mạnh dạn tháo gỡ cơ chế quan liêu bao cấp, chăm lo đời sống công nhân. Sau năm 1975, dù trải qua nhiều thăng trầm, thử thách biến cố cá nhân, ông vẫn giữ trọn lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và tình yêu sâu sắc đối với nhân dân.
Những chiến công, đóng góp tiêu biểu
Những trận đánh biệt động vang dội vùng địch hậu: Tạ Đình Đề đã trực tiếp chỉ huy và tham gia hàng chục trận đánh hiểm hóc ngay trong lòng Hà Nội tạm chiếm: Đột kích Sân bay Gia Lâm phá hủy nhiều máy bay Pháp, đánh bom rạp chiếu bóng Majestic, tiêu diệt nhiều tên ác ôn, tay sai đắc lực của Pháp.
Người đi đầu đột phá trong quản lý kinh tế (giai đoạn bao cấp): Trên cương vị Giám đốc Xưởng Dụng cụ cao su Đường sắt, ông đã áp dụng cơ chế "khoán sản phẩm", trả lương theo năng lực, chăm lo nhà ở, nhà trẻ, đời sống vật chất và tinh thần cho hàng ngàn công nhân. Mô hình của ông được coi là một trong những ngọn cờ đầu "phá rào" tư duy kinh tế bao cấp thời bấy giờ.
Đóng góp cho thể thao và văn hóa: Ông có công lớn trong việc gầy dựng phong trào thể thao ngành Đường sắt và phát hiện, đỡ đầu cho nhiều tài năng thể thao, nghệ thuật của đất nước.
Bày tỏ về triết lý sống, làm việc và lòng trung thành trọn vẹn với cách mạng trong suốt cuộc đời nhiều thăng trầm, Tạ Đình Đề từng chia sẻ:
"Tôi làm biệt động hay làm kinh tế thì cũng chỉ có một mục đích duy nhất: Đem lại lợi ích cho dân, cho nước. Sống đàng hoàng, không thèm làm điều gian dối thì chẳng có gì phải sợ!" (Trích Hồi ký "Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời", NXB Công an Nhân dân)
Đánh giá về tính cách và huyền thoại Tạ Đình Đề, Cố Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn từng nhận xét:
"Tạ Đình Đề là một con người đặc biệt: Dũng cảm vô song trong chiến đấu, năng động sáng tạo trong lao động sản xuất, và trên hết là một tấm lòng nghĩa khí, hết lòng vì đồng chí, đồng đội và nhân dân." (Trích Tư liệu Lịch sử Ngành Công an / Báo Quân đội Nhân dân)
Đồng chí Tạ Đình Đề là một nhân cách đặc biệt, kết tinh giữa tài năng quân sự xuất chúng và tư duy quản lý hiện đại:
Tài năng biệt động và bản lĩnh mưu trí: Có khả năng cải trang kỳ tài, sử dụng vũ khí điêu luyện, nổi tiếng với tinh thần quả cảm, "đi không ai biết, về không ai hay" giữa lòng sào huyệt kẻ thù.
Tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm: Trong thời kỳ bao cấp xơ cứng, ông sở hữu tư duy kinh tế vượt thời đại, lấy con người làm trung tâm, dũng cảm chịu trách nhiệm cá nhân để nâng cao đời sống công nhân.
Lòng nghĩa khí và tình thương yêu con người: Luôn bao dung, rộng lượng, sẵn sàng cưu mang những người có hoàn cảnh khó khăn, sống trọn vẹn tình nghĩa với đồng đội, bạn bè.
Những năm cuối đời, sau khi được minh định và minh bạch mọi oan khuất, Tạ Đình Đề sống thanh bạch, giản dị tại Hà Nội trong sự trân trọng, yêu mến của công nhân ngành đường sắt và nhân dân Thủ đô. Đồng chí trút hơi thở cuối cùng vào ngày 17 tháng 1 năm 2006, thọ 89 tuổi.
Để ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc và huyền thoại của đồng chí trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, ngày 23 tháng 7 năm 2010, Đảng và Nhà nước đã truy tặng đồng chí Tạ Đình Đề danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Tên tuổi của ông đã đi vào ca dao, huyền thoại dân gian của người dân Hà Nội và là nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh.
