ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN TRẦN VĂN BẢY (1911 - 1941)

Đồng chí Trần Văn Bảy, tên thường gọi là Bảy Xệ sinh năm 1911 trong một gia đình cố nông ở quận Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long.

Do nhà nghèo, trên đường tìm kế sinh nhai, gia đình phải lưu lạc xuống ấp Bà Sàng, xã Mỹ Quới, quận Phước Long, tỉnh Rạch Giá nay là huyện Thạnh Trị thuộc tỉnh Sóc Trăng, để khai hoang làm ruộng. Sau một thời gian chịu thương, chịu khó làm lụng gia đình đã khai khẩn được số đất tương đương một hộ trung nông thời đó. Chưa ổn định làm ăn thì bị thực dân Pháp chiếm đất, mở đồn điền, cảnh trắng tay không đất làm ăn làm cho người cha buồn phiền mất sớm, mẹ bỏ nhà đi tu, Trần Văn Bảy đang học lớp nhất trường tiểu học cũng phải bỏ học đi làm mướn coi trâu để có tiền sinh sống. Vốn ham học và thông minh, Trần Văn Bảy sớm nổi tiếng là cậu bé ngồi trên lưng trâu đọc và nhớ sách làm bạn bè kính nể. Từ cảnh gia đình bị Pháp chiếm đất, Trần Văn Bảy sớm nhận ra cảnh bất công của xã hội thuộc địa và phong kiến, sớm có mối thù với bọn đế quốc thực dân.

Năm 16 tuổi, Trần Văn Bảy được bạn bè cho mượn một số sách báo về cách mạng, về chủ nghĩa Mác - Lênin do một số trí thức và học sinh tiến bộ mang về, ánh sáng của tư tưởng chủ nghĩa Mác đã đến rất nhanh với người thanh niên mang đầy nhiệt huyết. Khi đã có một vốn kiến thức lý luận về cách mạng, Trần Văn Bảy đi nhiều nơi trong vùng nói chuyện tranh luận với các nhà truyền đạo Cao Đài, Tin Lành cũng như với một số người có khuynh hướng chính trị khác. Sau đó Trần Văn Bảy cùng 05 người là Châu Thành Phát, Mười Huấn, Hai Phú, vợ chồng Châu Ký đã họp nhau lại thành lập “Chi bộ tự động”. Đây là một trong những chi bộ Cộng sản đầu tiên tại tỉnh Rạch Giá. Chi bộ được thành lập tại xã Mỹ Quới vào đầu năm 1930, ban đầu do ông Châu Thành Phát làm Bí thư về sau do đồng chí Trần Văn Bảy làm Bí thư. Năm 1935, chi bộ có thêm đồng chí Quản Trọng Hoàng, một đảng viên trung kiên về gia nhập. Đồng chí Trần Văn Bảy cùng với đồng chí Quản Trọng Hoàng, mở nhiều lớp huấn luyện cho thanh niên về lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tuyên truyền vận động cách mạng sâu rộng trong tầng lớp thanh niên. Lớp học được nhiều thanh niên tiến bộ tham gia, nhiều người sau này đã trở thành cán bộ lãnh đạo của Đảng như đồng chí Ngô Tám, Ngô Thị Huệ, Ngô Hồng Hải... Năm 1935, Huyện ủy Phước Long được thành lập, đồng chí Trần Văn Bảy được cấp trên giao nhiệm vụ Bí thư Huyện ủy, khi ấy đồng chí vừa tròn 24 tuổi.

Năm 1936, phong trào Đông Dương Đại hội phát triển, đồng chí Trần Văn Bảy nhận thêm nhiệm vụ phóng viên cho 02 tờ báo của Đảng là báo “Dân Chúng” và “Lao Động”. Bằng công việc viết báo, đồng chí đã đi nhiều nơi vừa tuyên truyền đấu tranh cho phong trào dân chủ, vừa hoạt động chỉ đạo phong trào cách mạng ở Phước Long. Năm 1936, cũng là năm thất mùa nặng ở toàn quận Phước Long. Quận ủy chủ trương phát động một phong trào đấu tranh với 05 mục tiêu: vừa kinh tế, vừa chính trị, giành quyền lợi cho bà con nông dân. Ban chỉ đạo của Quận ủy được thành lập do đồng chí làm Trưởng ban và các đồng chí Trương Quý Thể, Lê Văn Huấn, Chín Ngự trong Quận ủy cùng tham gia, lãnh đạo nông dân Phước Long đấu tranh buộc chính quyền cai trị phải giảm sưu thuế, giảm tô tức cho dân cày và cho nông dân được lập Hội Ái hữu, cứu tế giúp nhau, nhiều cuộc biểu tình lớn của nông dân đã nổ ra trong năm 1937 giành thắng lợi.

Năm 1938, Tỉnh ủy Rạch Giá được thành lập, đồng chí Trần Văn Bảy được Xứ ủy Nam kỳ chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy. Với sự giúp sức và chỉ đạo của các đồng chí Tạ Uyên (Bí thư Liên Tỉnh ủy Cần Thơ), Trần Văn Thời, Hai Sớm, Hai Thâm, Tám Nhân... đồng chí đã lãnh đạo Tỉnh ủy xây dựng được nhiều cơ sở Đảng trong tỉnh. Đồng chí còn thiết lập được đường dây liên lạc từ Mỹ Tho xuống Cà Mau bí mật bằng tàu đò chở khách. Trạm liên lạc Vĩnh Phú (Cà Mau) do vợ đồng chí là đồng chí Ngô Thị Năm, một đảng viên Cộng sản phụ trách các phần việc lo giấy tờ truyền đơn, tài liệu để thường xuyên liên hệ, không để đường dây bị đứt.

Năm 1939, đồng chí Trần Văn Bảy, lúc này mới 28 tuổi được Xứ ủy Nam kỳ điều về làm Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ, đồng chí còn là Ủy viên Thường vụ Liên Tỉnh ủy Cần Thơ. Những hoạt động sâu sát cơ sở của đồng chí Trần Văn Bảy đã làm chuyển biến một bước quan trọng phong trào cách mạng ở Cần Thơ. Khi chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp bị đổ, ở Đông Dương thực dân Pháp bắt đầu tiến hành đợt bắt bớ, khủng bố quy mô lớn. Đồng chí Trần Văn Bảy và nhiều đồng chí khác bị chúng liệt vào danh sách phải truy nã, ngày đêm chúng cho mật thám lùng sục ráo riết nhằm bắt đồng chí và các đồng chí: Trần Văn Giàu, Quản Trọng Hoàng, Phan Văn Bảy (Bảy Cùi)...

Sau cuộc họp của Xứ ủy Nam kỳ đầu năm 1940 tại Gò Ân Nước Xoáy, làng Hòa Hiệp, quận Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long (nay là xã Hòa Thạnh, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long), đồng chí Trần Văn Bảy nhận nhiệm vụ Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long tại quê hương đã sinh ra mình. Trong tình hình Xứ ủy đang chỉ đạo chuẩn bị cuộc khởi nghĩa Nam kỳ, đồng chí đã phải bỏ nhiều thời gian và công sức củng cố lại cơ sở Đảng, nhằm tạo sự chủ động khi có lệnh khởi nghĩa đến. Theo sự chỉ đạo của Xứ ủy trong cuộc họp tại Gò Ân Nước Xoáy ngay nhà đồng chí Châu Xương (Tạ Uyên), chủ trương khởi nghĩa trong toàn Nam Bộ giành chính quyền về tay nhân dân đã được các Tỉnh ủy, Thành ủy trong vùng nhất trí cao. Giữa lúc đồng chí Trần Văn Bảy và Tỉnh ủy Vĩnh Long đang tích cực đạo xây dựng, củng cố lực lượng để khởi nghĩa thì đồng chỉ bị thực dân Pháp bắt tại cơ quan của Tỉnh ủy (đóng bí mật tại Cầu Lầu, nay phường 4, thị xã Vĩnh Long vào cuối tháng 9/1940). Địch đưa đồng chí Trần Văn Bảy sang giam ở Khám lớn Cần Thơ. Tại đây thực dân Pháp tiến hành tra khảo với đủ mọi cực hình nhưng đồng chí vẫn không để lộ bất cứ một bí mật nào của Đảng, của cách mạng, địch phải bất lực. Có một lần tại phòng tra tấn, tên Chánh mật thám Cần Thơ hỏi đồng chí: “Mày nhắm lớn có tiêu diệt được Đảng Cộng sản của chúng mày không?”. Đồng chí Trần Văn Bảy đã đanh thép trả lời: “Chừng nào người Việt Nam tao không có bao tử thì bây mới tiêu diệt được Đảng của chúng tao”. Từ Khám lớn Cần Thơ, địch đã đưa đồng chí đến bót Catinat, Khám lớn Sài Gòn, Xóm Chiếu, Nhà Bè rồi cuối cùng chúng kết án “chung thân biệt xứ” đày ra Côn Đảo.

Trong các nhà lao của thực dân Pháp, đồng chí luôn tỏ rõ khí tiết của người Cộng sản, ở nhà giam nào đồng chí cũng động viên đồng chí, anh em giữ vững dũng khí đấu tranh trong tù. Ở nhà giam đồng chí cũng lập ra tổ chức “Lao tù hội” bí mật giáo dục, giúp đỡ lẫn nhau đấu tranh bảo vệ quyền lợi và vượt qua những khó khăn, tra tấn của kẻ thù. Đồng chí còn tranh luận quyết liệt với một số phần tử cơ hội cùng ở chung tù như: Tạ Thu Thâu, Hồ Hữu Tường, Phan Khắc Sửu, Tú Tài Oanh, Giáo Thảo. Với lý luận sắc bén, đồng chí Trần Văn Bảy đã vạch trần những hạn chế của họ và những tác hại của tư tưởng phản động đối với cách mạng.

Trong tù, đồng chí Trần Văn Bảy với trí nhớ tuyệt vời của mình đã biên soạn tài liệu “Duy vật sử quan” để cho những đồng chí, anh em chưa có điều kiện học lý luận cơ bản có tài liệu học tập và nghiên cứu. Vấn đề đào tạo, huấn luyện cán bộ trong tù luôn được coi trọng. Đồng chí đã xây dựng được một chương trình bồi dưỡng cho đảng viên, cho thanh niên trong tù nắm vững thêm quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin. Chương trình này đã được đồng chí Lê Hồng Phong, lúc đó là Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, bị bắt năm 1940 đóng góp, gồm có các bài học về:

- Tình hình cách mạng Đông Dương.

- Điều lệ Đảng Cộng sản Đông Dương.

- Lịch sử nhân loại tiến hóa.

- Duy vật biện chứng và duy vật sử quan.

Ở tù Côn Đảo, tuy sức yếu vì trải qua nhiều nhà lao của thực dân Pháp nhưng đồng chí Trần Văn Bảy vẫn luôn động viên anh em sống có trật tự, nề nếp, nhận đòn roi thay đồng chí trong tù.

Về gia đình, sau khi đồng chí bị thực dân Pháp bắt, vợ là bà Ngô Thị Năm, một chiến sĩ Cộng sản trung kiên đã một mình chăm sóc 03 con thơ, vừa tần tảo nuôi con, vừa hoạt động cách mạng (cả 03 người con đều trưởng thành và từng giữ những trọng trách trong các ngành xây dựng. văn hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó người con út của đồng chí là Giáo sư Trần Hồng Quân, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).

Năm 1941, sau một thời gian bị bọn cai ngục tra tấn dã man, vết thương trên cánh tay trái tái phát làm sức khỏe đồng chí Trần Văn Bảy ngày càng suy kiệt, đồng chí hy sinh trong tù, trên tay người đồng chí người bạn tù Sáu Tòng (quê ở Tiền Giang) vào ngày 25/11/1941[1]. Anh em, đồng chí, bạn tù Côn Đảo vô cùng thương xót một cán bộ lãnh đạo của Đảng đã trải qua nhiều phong trào cách mạng, lăn lộn trên nhiều địa bàn ở miền Tây Nam Bộ, tuy tuổi còn rất trẻ nhưng đã tỏ rõ sự chín chắn, thông minh và sắc sảo trong nhiều lĩnh vực đấu tranh cách mạng.

Với những thành tích xuất sắc trên, ngày 01/12/2014, đồng chí Trần Văn Bảy vinh dự được Chủ tịch nước ký Quyết định số 3152/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.