Anh Hùng Lý Tự Trọng (1914 – 1931): "Con Đường Của Thanh Niên Chỉ Có Thể La Con Đường Cách Mạng"
Bài viết phục dựng chân thực, dựa trên hồ sơ lưu trữ và báo chí Pháp thời bấy giờ, về cuộc đời ngắn ngủi nhưng quả cảm của Lý Tự Trọng – người thanh niên 17 tuổi đã bình thản đón nhận án tử hình, để lại câu nói bất tử cho các thế hệ trẻ Việt Nam.
1. Người thiếu niên mang chí lớn
Lý Tự Trọng sinh năm 1914 trong một gia đình Việt Nam yêu nước Việt kiều tại tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan. Năm 1926, khi mới 12 tuổi, ông được chọn sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập và được Nguyễn Ai Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh) trực tiếp nuôi dạy, rèn luyện. Tên "Lý Tự Trọng" do chính Bác Hồ đặt cho ông trong thời gian này.
Đầu năm 1929, ông được cử về Saigon (nay là TP. Hồ Chí Minh) để làm nhiệm vụ liên lạc, chuyển giao thư từ, tài liệu của Đảng và vận động công nhân, thanh niên hưởng ứng phong trào cách mạng.
2. Phát súng trên sân vận động Lá Sè (1931)
Chiều ngày 9 tháng 2 năm 1931 (tức ngày 22 Tết Tân Mùi), tại sân vận động Lá Sè (Saigon), nhân dân tụ tập rất đông xem đá bóng. Nhân cơ hội đó, các chiến sĩ cách mạng tổ chức một cuộc diễn thuyết ngắn nhằm tuyên truyền chống chính quyền đô hộ.
Khi cuộc diễn thuyết vừa bắt đầu, tên mật thám Pháp khét tiếng tên Le Grand lao vào can thiệp và định bắt giữ người diễn thuyết. Nhằm bảo vệ đồng đội và giữ an toàn cho bí mật tổ chức, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên mật thám ngay tại chỗ.
Ngay sau phát súng, ông bị lực lượng cảnh sát Pháp vây bắt và đưa về Khám Cạm (Sở Mật thám Saigon).
3. Bản lĩnh thép trong ngục tối và tòa án kết án tử
Tại Sở Mật thám và sau đó là Khám Lớn Saigon, Lý Tự Trọng phải chịu những trận tra tấn dã man bậc nhất của Mật thám Pháp. Bọn chúng dùng đủ mọi hình phạt thể xác nhằm ép ông khai ra các đại biểu cấp cao và cơ sở bí mật của Đảng.
Tuy nhiên, hồ sơ tra khảo của Pháp lưu lại cho thấy: Lý Tự Trọng nhất quyết không khai báo bất kỳ thông tin nào về tổ chức, ông nhận toàn bộ trách nhiệm về hành động của mình.
Tại phiên tòa đại hình mở ngày 20 tháng 11 năm 1931, khi các thẩm phán Pháp bao biện rằng ông "còn quá trẻ, bị xúi giục nên không biết suy nghĩ", Lý Tự Trọng đã dốc hết khí phách đáp trả đanh thép bằng tiếng Pháp:
"Tôi hành động có suy nghĩ! Tôi chưa đến tuổi trưởng thành thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!"
Bản án tử hình được tuyên cho một thanh niên vừa tròn 17 tuổi.
4. Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931
Sáng sớm ngày 21 tháng 11 năm 1931, chính quyền Pháp bí mật đưa Lý Tự Trọng ra máy chém tại Khám Lớn Saigon vì sợ nhân dân nổi dậy bạo động.
Nhà báo Pháp Louis Roubaud (khi đó là phóng viên báo L'Intransigeant có mặt tại Saigon) đã ghi lại khoảnh khắc cuối cùng của Lý Tự Trọng:
Khi bị dẫn ra máy chém, người thanh niên ấy không hề nao núng hay tỏ ra sợ hãi.
Ông từ chối xin ân xá và từ chối các nghi lễ rửa tội.
Đến giây phút cuối cùng trước khi lưỡi dao rơi xuống, Lý Tự Trọng cất cao giọng hát bài hát cách mạng Quốc tế ca (L'Internationale) vang động cả ngục thất.
5. Giá trị lịch sử xác thực
Sự hy sinh của Lý Tự Trọng đã gây chấn động dư luận Pháp lúc bấy giờ, dấy lên làn sóng phản đối bản án tử hình tàn bạo đối với vị thành niên ngay tại chính quốc Pháp.
Câu nói "Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng" của ông đã trở thành lý tưởng sống, thành ngọn đuốc soi đường cho hàng triệu thế hệ thanh niên Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ sau này.
