"Anh hùng mìn gạt" chỉ biết đọc, biết viết chế tạo cỗ máy phá tăng

Tô Văn Đực, còn được gọi thân mật là "Út Đực" hay "Mười Đức", sinh năm 1942 tại xã Nhuận Đức, huyện Củ Chi, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Là con trai út trong gia đình có 9 anh em, cha mẹ mất sớm, chín anh em phải nuôi dạy nhau trưởng thành, trong đó có 3 người theo cách mạng. Xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo, ông sớm nghỉ học để đi làm thuê khắp miền Đông Nam Bộ: 16 tuổi đi học lái xe, làm thợ cơ khí, rồi đi cạo mủ cao su ở huyện Long Khánh. Đến 21 tuổi, khi bị chính quyền Sài Gòn gọi đi lính, ông quyết định bỏ trốn về quê hương.

Năm 1962, hưởng ứng phong trào Đồng Khởi, ông trở về Củ Chi gia nhập lực lượng du kích xã Nhuận Đức, chính thức bước vào con đường cách mạng, và được giao quản lý xưởng sản xuất vũ khí thô sơ. Đầu năm 1966, khi xe tăng Mỹ ồ ạt càn quét vùng Củ Chi, lực lượng du kích địa phương phải tự mày mò chế tạo phương tiện chiến đấu từ những gì có sẵn. Trong một lần đi chơi trong xã, ông gặp một người bạn có hai quả mìn cán của Nga, mỗi trái nặng hơn 4kg, và ngay lập tức xin về nghiên cứu quy luật di chuyển của đoàn xe tăng địch, rồi gài mìn trên đường đất và quan sát từ hầm bí mật cách đó 100 mét.

Để chế tạo mìn gạt sau này, ông tận dụng thuốc nổ từ những quả bom không nổ do địch thả xuống, cưa ra và chế tạo thành mìn. Nhờ tính chủ động cao và dễ cài đặt, mìn gạt hiệu quả hơn nhiều so với mìn cán truyền thống, và sáng kiến này nhanh chóng được phổ biến rộng khắp chiến trường Củ Chi. Năm 1967, khi mới 24 tuổi, ông được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, dù bản thân chỉ biết đọc, biết viết nhưng đã mày mò, nghiên cứu làm ra hàng chục khẩu súng các loại.