Anh hùng N'Trang Gưh: Niềm tự hào bất diệt của dòng sông Krông Nô
Là một thủ lĩnh quả cảm, N'Trang Gưh đã đoàn kết đồng bào Ê Đê và M'Nông dọc lưu vực sông Krông Nô đứng lên đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ trọn vẹn buôn làng Tây Nguyên.
N'Trang Gưh sinh năm 1845, lớn lên tại buôn Choáh, một vùng đất trù phú ven dòng sông Krông Nô (nay thuộc huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông). Sinh ra trong một gia đình có truyền thống dũng cảm, ông sớm bộc lộ tư chất của một người thủ lĩnh mưu lược, có uy tín lớn trong cộng đồng người Ê Đê và M'Nông bản địa.
Cuối thế kỷ 19, trước khi thực dân Pháp đặt chân đến, N'Trang Gưh đã lập công lớn khi lãnh đạo đồng bào Tây Nguyên đứng lên đánh đuổi các toán quân Xiêm (Thái Lan) thường xuyên tràn sang cướp bóc buôn làng, bắt người làm nô lệ. Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân đã dùng vũ khí thô sơ như giáo mác, cung nỏ kết hợp với địa hình hiểm trở để bảo vệ sự bình yên cho quê hương.
Đến đầu thế kỷ 20, khi thực dân Pháp bắt đầu dòm ngó và từng bước xâm lược Nam Tây Nguyên, N'Trang Gưh một lần nữa đứng lên phất cờ khởi nghĩa. Bằng chiến thuật chiến tranh du kích tài tình, thoắt ẩn thoắt hiện giữa rừng sâu, đội quân của ông đã liên tục bẻ gãy nhiều cuộc hành quân càn quét quy mô lớn của giặc Pháp dọc theo lưu vực sông Krông Nô, khiến kẻ thù ăn không ngon, ngủ không yên.
Năm 1914, trong một trận chiến không cân sức nhằm bảo vệ buôn làng, thủ lĩnh N'Trang Gưh đã anh dũng hy sinh. Tuy cuộc khởi nghĩa thất bại, nhưng ngọn lửa đấu tranh mà ông thắp lên đã trở thành tiền đề vững chắc cho phong trào kháng chiến cực kỳ mạnh mẽ của N'Trang Lơng sau này.
Ngày nay, tên của Anh hùng N'Trang Gưh đã được đặt cho nhiều con đường và trường học tại Đắk Nông. Cuộc đời oanh liệt của ông mãi là niềm tự hào to lớn của đồng bào các dân tộc thiểu số, là biểu tượng sáng ngời về khối đại đoàn kết và tinh thần bất khuất của vùng đất anh hùng.
