Anh hùng N'Trang Lơng và bản trường ca bất khuất của đại ngàn

N'Trang Lơng (1870 - 1935), là một vị tù trưởng mưu lược, kiệt xuất của dân tộc M'Nông. Sinh ra và lớn lên trên cao nguyên M'Nông (thuộc tỉnh Đắk Nông ngày nay), cuộc đời ông là hiện thân rực rỡ nhất cho sức mạnh, tinh thần thượng võ và lòng yêu nước nồng nàn của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

Những năm đầu thế kỷ 20, thực dân Pháp đẩy mạnh các cuộc hành quân càn quét, thiết lập bộ máy cai trị hà khắc và bóc lột tàn bạo đồng bào Tây Nguyên. Căm phẫn trước cảnh buôn làng bị tàn phá, máu chảy thành sông, năm 1912, N'Trang Lơng đã đứng lên tập hợp đồng bào M'Nông cùng các dân tộc anh em khác như Ê Đê, X'Tiêng... đồng lòng phất cờ khởi nghĩa, thề đánh đuổi giặc ngoại xâm.

Dấu ấn chói lọi và vang dội nhất trong cuộc khởi nghĩa của N'Trang Lơng là trận phục kích lịch sử vào mùa hè năm 1914. Bằng mưu kế tài tình, nghĩa quân đã tiêu diệt gọn tên đồn trưởng tàn ác Henri Maître – một viên thanh tra thực dân sừng sỏ và khét tiếng tàn bạo ở Tây Nguyên. Chiến công chấn động này đã giáng một đòn chí mạng vào bộ máy cai trị của Pháp tại Đông Dương, làm nức lòng đồng bào các dân tộc.

Trong suốt 24 năm ròng rã (1912 - 1935), dưới sự lãnh đạo xuất sắc của N'Trang Lơng, nghĩa quân đã dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở, áp dụng chiến thuật du kích tài tình, thoắt ẩn thoắt hiện, gây cho giặc Pháp vô vàn tổn thất nặng nề. Năm 1935, trong một trận chiến ác liệt không cân sức do bị kẻ gian chỉ điểm, N'Trang Lơng bị thương nặng và rơi vào tay giặc. Ông đã anh dũng hy sinh nhưng tuyệt nhiên không một lời khuất phục.

Phong trào khởi nghĩa do N'Trang Lơng lãnh đạo là bản trường ca bi tráng và oanh liệt nhất của đại ngàn Tây Nguyên. Tên tuổi của ông mãi là niềm tự hào to lớn của vùng đất Đắk Nông, là biểu tượng bất diệt cho khối đại đoàn kết và tinh thần kiên trung bảo vệ buôn làng, đất nước.