ANH HÙNG NGUYỄN BÁ LẠI

Nguyễn Bá Lại sinh năm 1949, dân tộc Kinh, quê ở thôn Quảng Nạp, xã Thụy Trình, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, tham gia cách mạng năm 1972. Khi hy sinh đồng chí là trưởng phòng kỹ thuật, trung đội trưởng tự vệ Đoàn địa chất 305, Liên đoàn địa chất 3, Tổng cục mỏ và địa chất, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Nguyễn Bá Lại sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, chị gái là du kích được bầu là Chiến sĩ thi đua toàn quốc 1951 - 1953; anh trai là liệt sĩ. Khi còn học phổ thông Nguyễn Bá Lại là một học sinh ngoan, học giỏi, được Nhà nước chọn sang Liên Xô học tại trường đại học mỏ địa chất, về nước, với tấm bằng tốt nghiệp loại ưu Nguyễn Bá Lại được giữ lại công tác ở Hà Nội. Song với sự nhiệt tình của tuổi trẻ và lòng say mê nghề nghiệp đồng chí đã tình nguyện lên Lào Cai công tác tại Đoàn địa chất 305. Từ năm 1972 đến 1979, Nguyễn Bá Lại sống và làm việc ở nơi miền núi xa xôi thiếu thốn, có những lúc hết gạo, hết muối ăn, mưa rừng nước lủ không đi lại được đồng chí vẫn động viên anh em hăng say lao động hết mình. Từ một kỹ sư mới vào nghề Nguyễn Bá Lại đã nhanh chóng trưởng thành là trưởng phòng kỹ thuật. Đồng chí đã cùng anh em trong phòng nghiên cứu làm tốt chức năng tham mưu chính trong sản xuất, góp phần quyết định cho Đoàn 305 tìm ra nhiều mỏ mới làm giàu cho Tổ quốc. Là trung đội trưởng tự vệ, Nguyễn Bá Lại đã chỉ huy trung đội huấn luyện giỏi, biết sử dụng thành thạo nhiều loại vũ khí, xây dựng trung đội liên tục đạt danh hiệu Đơn vị Quyết thắng. Trong những ngày nóng bỏng của biên giới phía Bắc, đồng chí đã chỉ huy đơn vị đào hàng ngàn mét giao thông hào, hàng chục hầm chữ A kiên cố, để sẵn sàng đánh địch, bảo vệ vùng mỏ và biên giới thiêng liêng của Tổ quốc. 4 giờ 45 phút ngày 17 tháng 2 năm 1979, pháo binh địch bất ngờ bắn dồn dập ác liệt vào toàn bộ khu vực Đoàn địa chất 305, lợi dụng hỏa lực mạnh và sương mù địch đã dùng lực lượng lớn (khoảng 2 trung đoàn) vượt qua 2 cầu phao bắc qua sông Hồng chiếm các điểm cao và bao vây toàn bộ khu vực đoàn bộ Đoàn địa chất 305. Nguyễn Bá Lại đã không quản nguy hiểm đến từng phòng nhanh chóng đưa các cháu nhỏ ra hầm, rồi trở lại chỉ huy trung đội triển khai chiến đấu. Trung đội đồng chí chiến đấu ở hướng chính diện của địch tấn công từ Sulí Sin Quyền vào Đoàn bộ. Cứ ngớt đợt pháo địch, đồng chí lại vận động đến các điểm chốt động viên, nhắc nhở anh em bình tĩnh để địch đến gần mới nổ súng. Hầm của Nguyễn Bá Lại có 7 người (3 kỹ sư địa chất, 4 trung cấp địa chất và họa đồ trong đó có 2 nữ) đảm nhiệm hướng chính đánh địch từ Sulí Sin Quyền đến. Trận chiến đấu không cân sức nhưng hết sức quyết liệt đã diễn ra từ sáng đến 2 giờ chiều xác địch nằm ngổn ngang. Riêng Nguyễn Bá Lại đã diệt 7 tên bắn bị thương nhiều tên khác, thu 1 súng AK. Trung đội đồng chí đánh lui 7 đợt tấn công ồ ạt của bộ binh địch. Sau mỗi đợt tấn công thất bại, địch dùng hàng trăm khẩu pháo cối bắn dồn dập, dày đặc vào trận địa. Toàn bộ nhà cửa của Đoàn địa chất trở thành đống gạch vụn nát. Khi địch phát hiện ra hầm của Nguyễn Bá Lại, chúng dùng cối bắn cấp tập rồi ồ ạt xông lên bằng nhiều mũi hòng tiêu diệt điểm chốt. Không để địch tràn vào trận địa đồng chí đã vụt nhảy lên khỏi hầm dùng AK bắn xối xả vào đội hình địch. Bị đánh bất ngờ chúng kinh hoàng ùn lại. Noi gương Nguyễn Bá Lại, nhiều anh em trong hầm cũng đứng lên chiến đấu. Bất ngờ có một tên địch vào cách hầm đồng chí khoảng 2 mét, trên tay cầm quả lựu đạn đang xì khói, Nguyễn Bá Lại liền nổ súng bắn nó ngã gục. Quả lựu đạn từ tay tên địch văng vào trong hầm. Không thể nhặt kịp và cũng không thể để cả anh em trong hầm hy sinh, Nguyễn Bá Lại lập tức nằm đè lên quả lựu đạn, nhận sự hy sinh về mình để cứu sống 6 đồng đội. Sau một ngày chiến đấu, Nguyễn Bá Lại đã cùng đơn vị bẻ gẫy tất cả các đợt tấn công của 2 trung đoàn địch có pháo binh yểm trợ, tiêu diệt 500 tên, bảo vệ được toàn bộ tài liệu địa chất và trên 300 cụ già, cháu nhỏ, góp phần vào chiến công chung của quân và dân 6 tỉnh biên giới phía Bắc và của tỉnh Hoàng Liên Sơn nói riêng. Đồng chí đã được tặng thưởng Huân chương chiến công hạng ba. Ngày 29 tháng 1 năm 1996, Nguyễn Bá Lại được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.