ANH HÙNG NGUYỄN ĐỨC NGHĨA – "NGƯỜI ANH HÙNG VÁ XE" VÀ LỜI HỨA TRẢ NGHĨA CHO ĐỒNG ĐỘI

Ai đi qua ngã ba đường số 2, Khu công nghiệp Sóng Thần 1 (Dĩ An, Bình Dương) thường quen thuộc với hình ảnh một ông già trầm ngâm ngồi vá xe dưới gốc cây bằng lăng cùng chiếc máy bơm hơi cũ kỹ. Ít ai biết rằng, người thợ sửa xe bình dị, chuyên bơm vá miễn phí cho học sinh và công nhân nghèo ấy lại là một huyền thoại của Sư đoàn 9 – Thiếu tá Nguyễn Đức Nghĩa, người từng làm kẻ thù khiếp vía trên chiến trường và được vinh dự phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân giải phóng toàn miền Nam khi mới 22 tuổi.

Anh hùng Nguyễn Đức Nghĩa sinh năm 1945 tại xã Hoằng Phú, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Năm 17 tuổi, khi đang dở dang chương trình học lớp 5, chàng thanh niên xứ Thanh đã gác lại sách vở, hăng hái lên đường nhập ngũ. Sau một thời gian ngắn huấn luyện cấp tốc, ông vinh dự trở thành một trong những chiến sĩ của bộ đội chủ lực đầu tiên vượt dãy Trường Sơn vào chi viện cho chiến trường miền Nam khói lửa.

Tham gia chiến đấu trong đội hình Trung đoàn 16, bộ đội chủ lực miền Đông Nam bộ (nay thuộc Sư đoàn bộ binh 9, Quân đoàn 4), ông nhanh chóng thể hiện bản lĩnh của một người lính xung kích mưu trí và quả cảm. Cuối năm 1964, trong trận đánh đồn địch có công sự vững chắc, ông dũng cảm ôm bộc phá mở thông cửa mở, rồi tiếp tục thọc sâu, giúp đơn vị diệt gọn mục tiêu.

Không chỉ dũng mãnh tiến công, ông còn là điểm tựa sinh tử cho đồng đội. Đầu năm 1965 tại chiến trường Tây Nguyên, dù bị thương, ông vẫn nhiều lần ôm bộc phá xông lên phá rào. Khi hỏa lực đại liên của địch điên cuồng cản bước tiến quân ta, ông mưu trí luồn sâu, tiêu diệt gọn hỏa điểm, cứu sống và giảm thiểu thương vong cho biết bao đồng chí.

Bước ngoặt lịch sử và cũng là chiến công vang dội nhất của ông diễn ra vào đầu tháng 11 năm 1966 trong trận đầu đụng độ với quân viễn chinh Mỹ tại Chà Dơ (Dương Minh Châu, Tây Ninh). Lúc này, Nguyễn Đức Nghĩa chỉ huy một trung đội nhận nhiệm vụ chặn đứng cánh quân Mỹ đang tiến công vào trận địa. Dù địch đông gấp bội, lại được máy bay và pháo binh yểm trợ tối đa, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy anh em đánh lui hàng loạt đợt xung phong. Đích thân ông trườn bò dưới làn đạn xối xả, cướp lấy khẩu đại liên của giặc và nã đạn tiêu diệt hàng chục tên địch. Nhờ sự kiên cường đó, trung đội của ông đã góp công lớn cùng trung đoàn đánh quỵ Lữ đoàn 196 Mỹ, tiêu diệt trên 800 tên địch và bẻ gãy cuộc càn quét lớn vào vùng căn cứ kháng chiến.

Với những cống hiến xuất sắc đó, ngày 17/9/1967, chàng Trung đội phó 22 tuổi Nguyễn Đức Nghĩa vinh dự được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân tại Đại hội anh hùng, chiến sĩ thi đua và dũng sĩ các lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng toàn miền Nam lần thứ hai. Đứng giữa đại hội, ông ngượng ngùng không dám bước lên vì xung quanh toàn giọng Nam, chỉ mình ông giọng Bắc. Chính Phó tổng tư lệnh quân giải phóng miền Nam Nguyễn Thị Định đã trực tiếp tìm gặp, khen ngợi ông là "Anh hùng trẻ nhất", tặng ông một khẩu K54 và một con heo mang về khao quân.

Đầu năm 1969, ông bị thương và được đưa ra miền Bắc chữa trị. Sau năm 1975, ông tiếp tục công tác tại Cục Chính trị Quân khu 3 và Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa. Suốt 11 năm mang hàm Thiếu úy ròng rã, đến cuối năm 1986 khi chuyển về Ban Chỉ huy quân sự huyện Hoằng Hóa, ông mới được nâng quân hàm Thiếu tá và phục viên.

Trở về quê nhà Thanh Hóa, người anh hùng năm xưa hóa thân thành anh nông dân thực thụ, lăn lộn với ruộng lúa, bãi lạc cùng người vợ giáo viên nghèo nuôi 4 đứa con. Cuộc sống chật vật đến mức chiếc huy hiệu Anh hùng rơi dưới đáy hòm gỗ cũng không ai nhắc tới. Mãi đến năm 1994, các đồng đội cũ tại Sư đoàn 9, đứng đầu là Tư lệnh Quân đoàn 4 Lê Văn Dũng mới tìm được ông. Thấu hiểu hoàn cảnh khó khăn của đồng đội, đơn vị đã cấp cho gia đình ông một mảnh đất nhỏ tại Dĩ An, Bình Dương để làm lại cuộc đời.

Từ năm 1998, ông sắm bộ đồ nghề ra vỉa hè ngồi bơm vá xe mưu sinh. Suốt mấy chục năm qua, ông đặt ra nguyên tắc thép: Tuyệt đối không lấy tiền sửa xe của người già, học sinh và công nhân nghèo xa quê. Thậm chí, số tiền khách qua đường nài nỉ nhét vào hộp phụ tùng, ông đều gom lại để mua bình nước khoáng đặt vỉa hè phục vụ miễn phí cho người bán vé số, nhặt ve chai.

Giờ đây, sống giản dị trong căn nhà cấp 4 chẳng hề treo một tấm bằng khen hay huân chương nào, người lính già chỉ trầm ngâm nhớ về tiểu đội bộc phá 10 người năm xưa nay chỉ còn 3 người sống sót. Nhìn lại chặng đường đã qua, Anh hùng Nguyễn Đức Nghĩa mỉm cười hiền từ: "Tôi được đồng đội nhường cho sự sống, giúp đỡ gia đình sau chiến tranh từ căn nhà, công việc và cuộc sống mới. Nên tôi phải trả nghĩa cho cuộc đời, dù đó chỉ là những việc không đáng là bao".