Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung và trận đánh bộc phá nghìn cân trên đồi A1

Từ tháng 8/1945 đến năm 1947, đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung liên tục đảm nhiệm nhiều cương vị công tác khác nhau. Đến tháng 10/1949, đồng chí giữ chức Trung đội trưởng thuộc Đại đoàn 308, sau đó được bổ nhiệm làm Đại đội phó Công binh cũng thuộc đại đoàn này vào tháng 11/1950. Từ tháng 1/1953, đồng chí trở thành Đại đội trưởng Đại đội Huấn luyện rà phá bom mìn (Trung đoàn Công binh 151, Đại đoàn 351) và tiếp tục đảm nhiệm vị trí Trưởng ban Tác huấn Trung đoàn 151 từ tháng 3/1954. Đến năm 1964, trên cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn Công binh 229, đồng chí luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Dấu ấn đậm nét nhất trong sự nghiệp của đồng chí gắn liền với đợt tiến công thứ hai tại Chiến dịch Điện Biên Phủ — giai đoạn cuộc chiến giằng co, ác liệt từng tấc đất, từng mét chiến hào tại đồi A1. Để dứt điểm hầm cố thủ của địch trên đỉnh đồi, Bộ Chỉ huy quyết định phải bằng mọi giá đưa một khối bộc phá lớn vào lòng núi. Nhiệm vụ đào đường hầm đặc biệt này được giao cho Đại đội Công binh M83 (thuộc Trung đoàn 151 — đơn vị công binh duy nhất của Quân đội ta lúc bấy giờ) gồm những chiến sĩ khỏe mạnh và gan dạ nhất, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đại đội trưởng Nguyễn Phú Xuyên Khung.
Việc thi công đường hầm diễn ra ngay trước mũi súng quân thù. Chất đất đồi A1 vô cùng rắn chắc, buộc các chiến sĩ phải mài thật sắc từng chiếc xẻng. Việc mở cửa hầm là công đoạn nguy hiểm và khó khăn nhất, mất tới 3 đêm kiên trì nằm đào dưới làn hỏa lực và lựu đạn dồn dập của địch mới tạo được một góc trú ẩn tạm thời để khoét sâu vào lòng đồi. Càng vào sâu, lòng hầm càng thiếu dưỡng khí, bộ đội phải luân phiên mỗi người đào 30 phút, bên cạnh có người dùng quạt nan liên tục tiếp khí từ ngoài vào. Để giữ bí mật, đất đào ra được đóng vào túi dù đem đổ sang đồi Cháy hoặc đắp thêm vào bờ công sự. Khi phát hiện đường hầm có dấu hiệu lệch hướng, các chiến sĩ đã sáng tạo dùng đèn xách tay đặt ở cửa hầm làm mốc định hướng. Thậm chí, khi nghe tiếng giày địch đi lại ngay phía trên head hầm, đơn vị đã chủ động đào thêm một ngách "râu tôm" và cắt cử người gõ xẻng đánh lạc hướng đối phương.

Sau 15 ngày đêm gian khổ, đêm 4/5/1954, đường hầm dài 47m (gồm 33m hầm ngầm và 17m hào có nắp kiên cố) đã hoàn thành. Tại cuối đường hầm, một ngách hình chuôi vồ được khoét rộng để chứa khối thuốc nổ nặng 960kg.

Đúng 20 giờ 30 phút ngày 6/5/1954, Đại đội M83 nhận lệnh điểm hỏa. Ngay trước giờ G, Đại đội trưởng Nguyễn Phú Xuyên Khung nhận được bức điện động viên từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp (bí danh là đồng chí Ngọc): “Gửi các đồng chí công binh trên đồi A1. Chúc các đồng chí thành công!”.

Đại đội trưởng Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng hai đồng chí Nguyễn Bạch và Nguyễn Điệt trực tiếp bấm nút điểm hỏa. Một ánh chớp lóe sáng kèm theo tiếng nổ trầm đục rung chuyển ngọn đồi, hất văng nhiều lô cốt, chiến hào và tiêu diệt một phần Đại đội dù số 2 của địch. Chớp thời cơ quân Pháp đang choáng váng, bộ đội ta đồng loạt xông lên làm chủ hoàn toàn cứ điểm A1 vào lúc 4 giờ 30 phút ngày 7/5/1954. Chiến thắng này đã mở thông cánh cửa thép đánh thẳng vào trung tâm tập đoàn cứ điểm, tạo tiền đề để quân ta vượt cầu Mường Thanh bắt sống Tướng De Castries, kết thúc thắng lợi Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Với những cống hiến dũng cảm và xuất sắc trong chiến dịch, đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung đã vinh dự nhận danh hiệu “Chiến sĩ thi đua”. Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đồng chí tiếp tục trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch quan trọng trên chiến trường miền Nam. Đánh giá cao những đóng góp to lớn đó, ngày 21/10/2014, Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung.

Tài liệu tham khảo:

1. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

2. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (baotanglichsu.vn)