Anh hùng Nguyễn Quốc Trị (1921 - 1967) - Người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”

Ông sinh năm 1921 tại làng Phượng Kỷ, xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, từ khi còn trẻ, ông đã sớm có lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh chống áp bức.

Người thanh niên không chịu khuất phục

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Quốc Trị đã tham gia hoạt động chống chính sách bắt dân đi phu của thực dân Pháp.

Năm 1940, trong một lần tham gia tuyên truyền chống bắt phu trên tuyến đường Cửa Rào – Mường Xén, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án tù khổ sai.

Những năm tháng trong lao tù không làm người thanh niên xứ Nghệ khuất phục. Trái lại, gian khổ càng hun đúc trong ông ý chí đấu tranh và khát vọng được trở về tiếp tục hoạt động cách mạng.

Khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, Nguyễn Quốc Trị cùng những người bạn tù phá ngục trở về quê hương. Ông lập tức xung phong vào đội tự vệ tiên phong chống Nhật.

Ngay trong những trận chiến đầu tiên, người chiến sĩ ấy đã thể hiện sự gan dạ và quyết đoán. Ông cùng đồng đội lập được những chiến công đáng nhớ, trở thành một cán bộ chiến đấu giàu kinh nghiệm.

Người chiến sĩ trưởng thành từ chiến trường

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Quốc Trị gia nhập bộ đội chủ lực.

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia nhiều trận đánh ở Vinh, Huế, Đông Hà và các chiến trường khác. Từ một người lính, ông từng bước trưởng thành qua chiến đấu, trở thành cán bộ chỉ huy.

Điều làm nên dấu ấn của Nguyễn Quốc Trị là tinh thần dám nghĩ, dám làm, táo bạo nhưng linh hoạt. Trong nhiều trận đánh, ông luôn tìm cách tận dụng địa hình, bất ngờ tiến công và kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhắc đến ông bằng những lời đầy ấn tượng: “Vững như đồng – nhanh như sóc”, sau này hình ảnh ấy còn được nhắc đến với cách ví von “nhanh như sóc, mạnh như hổ”.

Những trận đánh làm nên tên tuổi

Trong Chiến dịch Thu – Đông năm 1950, Nguyễn Quốc Trị đã chỉ huy bộ đội chiến đấu táo bạo, mưu trí, góp phần đánh bại những đơn vị quân Pháp và phá vỡ ý đồ hợp quân của đối phương.

Đặc biệt, tháng 5 năm 1951, trong trận đánh ở Gối Hạc, ông chỉ huy đơn vị giành thắng lợi, thể hiện rõ khả năng tổ chức và chỉ huy chiến đấu. Những chiến công liên tiếp đã đưa tên tuổi Nguyễn Quốc Trị trở thành một trong những gương chiến đấu tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ đầu.

Theo tài liệu của Cổng thông tin điện tử Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Quốc Trị từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương vì thành tích chiến đấu nổi bật: ông đã tham gia 95 trận đánh, tự mình tiêu diệt nhiều quân địch và dù nhiều lần bị thương vẫn tiếp tục ở lại đơn vị chiến đấu.

Người anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Ngày 19 tháng 5 năm 1952, tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ở Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội.

Ông là một trong những anh hùng đầu tiên được Nhà nước tuyên dương trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, cùng với những người anh hùng tiêu biểu như La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Nguyễn Thị Chiên và các chiến sĩ thi đua khác.

Danh hiệu ấy không chỉ ghi nhận những chiến công của riêng Nguyễn Quốc Trị mà còn trở thành sự ghi nhận đối với lớp chiến sĩ đã chiến đấu trong những năm tháng gian khổ nhất của cuộc kháng chiến.

Người kéo lá cờ Tổ quốc trong ngày Hà Nội được giải phóng

Sau Hiệp định Genève năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi.

Ngày 10 tháng 10 năm 1954, quân đội ta tiến vào tiếp quản Thủ đô Hà Nội.

Lúc ấy, Nguyễn Quốc Trị giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô thuộc Đại đoàn Quân tiên phong.

Giữa rừng cờ hoa và niềm vui của hàng vạn người dân Hà Nội, ông vinh dự được giao nhiệm vụ kéo Quốc kỳ trong lễ chào cờ lịch sử tại Hà Nội.

Hình ảnh người Trung đoàn trưởng cùng đoàn quân tiến vào Thủ đô trở thành một dấu ấn đẹp trong cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Quốc Trị.

Người chiến sĩ từng chiến đấu qua những năm tháng gian khổ nay được chứng kiến ngày Thủ đô trở về với nhân dân.

Đó không chỉ là niềm vui của riêng ông mà còn là niềm vui của cả một thế hệ đã dành tuổi trẻ cho độc lập, tự do của đất nước.

Trọn đời với quân đội và quê hương

Sau năm 1954, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong quân đội.

Năm 1962, sau khi hoàn thành khóa đào tạo sĩ quan cao cấp tại Trung Quốc, ông trở về và tình nguyện công tác, chiến đấu tại quê hương.

Đến năm 1967, ông mang quân hàm Thượng tá, giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4.

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, dù đã giữ cương vị cán bộ chỉ huy, ông vẫn luôn gần gũi với bộ đội và quan tâm đến tình hình chiến đấu ở cơ sở.

Sự hy sinh trên quê hương

Ngày 16 tháng 8 năm 1967, trong một lần về quê, Nguyễn Quốc Trị đến thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ đang làm nhiệm vụ trước làng Phượng Kỷ.

Khi ấy, khu vực đang có nguy hiểm do bom chưa nổ. Biết tình hình nhưng vì muốn kịp thời động viên cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ, ông vẫn quyết định đi tới.

Trong lúc đang làm nhiệm vụ, ông bị bom đánh trúng và hy sinh trên chính mảnh đất quê hương mình.

Một người từng đi qua hàng chục trận đánh, từng nhiều lần đối mặt với hiểm nguy, cuối cùng đã nằm lại trên quê hương Nghệ An khi đang thực hiện nhiệm vụ của người cán bộ quân đội.

Ông ra đi khi mới 46 tuổi.

Một cuộc đời đáng nhớ

Nguyễn Quốc Trị đã sống một cuộc đời không dài, nhưng mỗi chặng đường đều gắn với những dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc.

Từ người thanh niên chống bắt phu, người tù cách mạng, người chiến sĩ trong những ngày đầu kháng chiến, đến người chỉ huy Trung đoàn Thủ đô trong ngày Hà Nội được giải phóng; rồi người cán bộ quân đội tiếp tục chiến đấu trong những năm đất nước còn chia cắt – ở bất cứ cương vị nào, ông cũng thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng dũng cảm.

Cuộc đời ông là câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí không khuất phục, tinh thần dũng cảm và trách nhiệm với Tổ quốc.

Đặc biệt, hình ảnh Nguyễn Quốc Trị kéo Quốc kỳ trong ngày 10 tháng 10 năm 1954 nhắc chúng ta nhớ rằng những ngày tháng bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Người anh hùng Nguyễn Quốc Trị đã trở về với quê hương, nhưng tên tuổi ông vẫn còn được nhắc nhớ.

Đó là câu chuyện của một người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”, một người đã dành trọn tuổi trẻ và cuộc đời cho cách mạng, cho Quân đội nhân dân Việt Nam và cho Tổ quốc.

Nguyễn Quốc Trị – người anh hùng của một thế hệ không tiếc tuổi xuân, không ngại gian khổ, sẵn sàng cống hiến và hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.