Anh hùng Nguyễn Quốc Trị
Nguyễn Quốc Trị (1921–1967) quê ở làng Phương Độ, xã Phúc Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An; là Trung đoàn phó Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 (Quân đội nhân dân Việt Nam). Nổi danh với lối đánh cận chiến mưu trí, dũng cảm và tài thao lược, ông từng một mình dùng súng và lựu đạn diệt gọn cả một trung đội lính Âu – Phi trong Chiến dịch Biên giới 1950. Tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất (1952), ông vinh dự là một trong bốn cá nhân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sinh ra trong một gia đình bần nông nghèo khổ tại miền quê gió lào cát trắng Anh Sơn, Nghệ An, Nguyễn Quốc Trị sớm nuôi chí căm thù giặc sâu sắc. Tham gia phong trào Việt Minh từ trước Cách mạng Tháng Tám, ông hăng hái dẫn đầu đội tự vệ khởi nghĩa cướp chính quyền ở địa phương rồi gia nhập bộ đội chủ lực, trực tiếp tôi luyện bản lĩnh qua nhiều trận đánh tao ngộ ác liệt trên các chiến trường rừng núi hiểm trở.
Tài năng tác chiến và mưu trí xuất quỷ nhập thần của người chiến sĩ xứ Nghệ tỏa sáng rực rỡ nhất trong Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950. Khi tham gia trận đánh vận động tiêu diệt hai binh đoàn thiện chiến Le Page và Charton trên tuyến Đường số 4, Trung đội trưởng Nguyễn Quốc Trị đã chỉ huy đơn vị truy kích tàn quân địch tại vùng rừng núi hiểm trở Cốc Xá. Trong một tình huống bất ngờ bị tách khỏi phân đội, đối mặt trực diện với một trung đội lính lê dương Âu – Phi trang bị hỏa lực vượt trội đang tìm đường tháo chạy, Nguyễn Quốc Trị không hề nao núng. Vận dụng triệt để địa hình mỏm đá gồ ghề và bụi rậm um tùm, chỉ với một khẩu súng trường cùng vài quả lựu đạn gài bên hông, ông thoắt ẩn thoắt hiện, liên tục đổi vị trí bắn tỉa và ném lựu đạn vào giữa đội hình đối phương. Tiếng súng nổ giòn giã biến ảo ở nhiều hướng khác nhau khiến địch hoang mang cực độ, tưởng chừng đang bị cả một đại đội quân giải phóng khép chặt vòng vây. Lợi dụng lúc quân thù tán loạn bối rối, ông dũng mãnh xung phong chia cắt, tiêu diệt tại chỗ gần như toàn bộ trung đội địch, bắt sống tàn quân và thu giữ toàn bộ vũ khí, lập nên chiến công vang dội chưa từng có.
Bước vào Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, trên cương vị Đại đội trưởng rồi Tiểu đoàn phó thuộc Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên Phong), Nguyễn Quốc Trị tiếp tục chỉ huy mũi nhọn thọc sâu bẻ gãy nhiều đợt phản kích của địch tại các cứ điểm xung yếu ở lòng chảo Mường Thanh, góp phần siết chặt vòng vây dẫn đến chiến thắng chấn động địa cầu. Trước đó, tháng 5 năm 1952, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tại Tuyên Quang, chiến công phi thường cùng lối đánh du kích mưu lược của ông đã được ghi nhận xứng đáng khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của cả nước (cùng với Cù Chính Lan, La Văn Cầu và Nguyễn Thị Chiên). Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trên cương vị Trung đoàn phó Trung đoàn 88, ông đã anh dũng hy sinh vào tháng 8 năm 1967 tại mặt trận Quảng Trị khốc liệt, trọn đời hiến dâng vì độc lập, tự do của non sông đất nước.
